Người chiến sĩ trong vai doanh nhân

Một chiếc ô-tô màu trắng, biển số EL-6899 đang được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình. Với người xem, đó có thể chỉ là một phương tiện cũ của một thời đã qua. Nhưng phía sau hiện vật tưởng như bình thường ấy là câu chuyện về những chuyến đi âm thầm giữa lòng Sài Gòn của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai.

Sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình, Trần Văn Lai trưởng thành trong những năm đất nước trải qua nhiều biến động. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông hoạt động với nhiều tên gọi và bí danh, trong đó có Mai Hồng Quế và Năm U.Som. Ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Khác với những chiến sĩ chiến đấu trực tiếp ngoài mặt trận, nhiệm vụ của Trần Văn Lai diễn ra ngay trong lòng đô thị do đối phương kiểm soát. Ông phải xây dựng một thân phận hợp pháp, có nghề nghiệp, giấy tờ và quan hệ xã hội để có thể đi lại mà không bị nghi ngờ. Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa.

Trong vai nhà thầu khoán, dưới tên Mai Hồng Quế, ông có điều kiện tiếp cận Dinh Độc Lập và nhiều cơ quan quan trọng. Ông cũng được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Công việc này trở thành vỏ bọc hoàn hảo để ông thu thập thông tin, tài liệu và trinh sát những mục tiêu quan trọng.

Trong quá trình hoạt động, Trần Văn Lai lấy được nhiều bản đồ và họa tiết thiết kế liên quan đến các công trình đầu não của chính quyền Sài Gòn. Đặc biệt, ông thu thập được bản đồ hệ thống cống ngầm của thành phố. Đây là một tài liệu có giá trị đối với lực lượng biệt động, bởi các tuyến cống có thể trở thành đường di chuyển, trú ẩn và tiếp cận mục tiêu.

Nhưng có được tài liệu đã khó, đưa tài liệu ra khỏi khu vực kiểm soát còn khó hơn. Bản đồ cống ngầm được ông cắt thành nhiều mảnh, đánh ký hiệu rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Với chiếc ô-tô mang biển số EL-6899, những tài liệu quan trọng được vận chuyển ra ngoài một cách an toàn. Đối với người quan sát bên ngoài, đó chỉ là một chiếc xe của một nhà thầu đang làm công việc thường ngày.

Từ năm 1962, Trần Văn Lai còn đảm nhận một nhiệm vụ khác đặc biệt nguy hiểm: xây dựng nơi ém quân và cất giấu vũ khí. Ông bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự đào hầm bí mật, vận chuyển hàng chục tấn đất đá ra khỏi hầm mà không để đối phương phát hiện.

Sau khi hoàn thành hầm, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được bảo quản tuyệt đối an toàn, phục vụ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Năm 1966, ông tiếp tục được chỉ đạo xây dựng một căn cứ mật dự bị tại khu vực Bà Chiểu, phục vụ Sở Chỉ huy trong kế hoạch Mậu Thân.

Những công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì và khả năng giữ bí mật rất cao. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả mạng lưới bị lộ. Thế nhưng trong nhiều năm, Trần Văn Lai vẫn duy trì được vỏ bọc của mình và hoàn thành những nhiệm vụ được giao.

Sau Tết Mậu Thân 1968, lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện địa điểm xuất quân. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa truy bắt ông gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu, còn ông được lệnh lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Ngày nay, chiếc xe trắng tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình trở thành một chứng tích đặc biệt. Nó nhắc nhớ rằng trong những năm tháng chiến tranh, có những người chiến đấu bằng cả sự bình tĩnh, mưu trí và khả năng hóa thân giữa lòng địch. Mỗi chuyến xe của Trần Văn Lai khi ấy không chỉ là một hành trình trên đường phố mà còn là một phần của cuộc đấu tranh vì độc lập, thống nhất đất nước.