NGƯỜI CHIẾN SĨ TỪ RÚ NÀI VÀ CUỘC GẶP KHÔNG THỂ QUÊN VỚI BÁC HỒ

Có những cuộc gặp chỉ kéo dài vài phút nhưng đủ để một người nhớ suốt cả cuộc đời. Với Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Dương Chí Uyển, cuộc gặp với Chủ tịch Hồ Chí Minh vào dịp Tết năm 1968 là một kỷ niệm như thế. Trước khi được Bác Hồ trực tiếp hỏi thăm, Dương Chí Uyển đã trải qua những năm tháng chiến đấu ác liệt ở quê hương Hà Tĩnh, từng bị thương trong trận chiến tại Rú Nài nhưng vẫn trở lại đơn vị sau khi vết thương bình phục. Câu chuyện của ông không chỉ là câu chuyện về một người lính phòng không mà còn là câu chuyện về nghị lực của một người từng mù chữ nhưng đã tự học, vươn lên làm chủ những loại pháo hiện đại để chiến đấu bảo vệ quê hương.

Dương Chí Uyển là người con của xã Thạch Hội, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Ông trưởng thành trong những năm đất nước còn nhiều khó khăn. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, người thanh niên quê Hà Tĩnh tham gia lực lượng vũ trang và làm nhiệm vụ phòng không. Ông trở thành Trung úy, Chính trị viên phó Tiểu đoàn 71 pháo cao xạ của tỉnh đội Hà Tĩnh.

Ngày 26/3/1965 là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc chiến đấu của quân và dân Hà Tĩnh. Tại khu vực Núi Nài, lực lượng phòng không và nhân dân địa phương đã chiến đấu quyết liệt với máy bay Mỹ. Dương Chí Uyển có mặt trong trận chiến ấy. Ông bị thương nặng nhưng sau khi vết thương lành vẫn trở lại chiến trường.

Đối với một người lính, bị thương có thể là thời điểm khiến người ta phải dừng lại. Nhưng với Dương Chí Uyển, đó chỉ là một khoảng nghỉ trước khi trở lại vị trí chiến đấu.

Điều đáng chú ý hơn trong câu chuyện của ông lại nằm ở một hành trình khác: hành trình từ một người không biết chữ trở thành người có thể sử dụng thành thạo pháo hiện đại. Trong chiến tranh, vũ khí ngày càng được cải tiến, yêu cầu người lính không chỉ có lòng dũng cảm mà còn phải có kiến thức. Người lính pháo cao xạ muốn đánh trúng mục tiêu phải hiểu khí tài, phải biết tính toán, phải nắm được các thông số kỹ thuật và phải phối hợp chính xác với đồng đội.

Dương Chí Uyển đã học trong chính những điều kiện khắc nghiệt ấy.

Không có những lớp học đầy đủ như hôm nay. Không có giáo trình phong phú. Không có những phương tiện hỗ trợ hiện đại. Nhưng có một điều ông có: ý chí học tập.

Từ một người mù chữ, ông từng bước học chữ, học kỹ thuật và làm chủ vũ khí. Đó là một hành trình âm thầm nhưng đáng trân trọng, bởi nó cho thấy một người lính không chỉ chiến đấu bằng lòng dũng cảm mà còn bằng khả năng tự hoàn thiện mình.

Tết năm 1968, Dương Chí Uyển được chọn là một trong những đại biểu ưu tú về Hà Nội tham dự Đại hội Anh hùng chống Mỹ, cứu nước. Đó là một vinh dự lớn đối với người chiến sĩ quê Hà Tĩnh. Nhưng điều ông mong chờ nhất không phải những nghi lễ trang trọng. Đó là cơ hội được gặp Bác Hồ.

Và rồi cuộc gặp ấy đã xảy ra.

Trong buổi gặp gỡ, Bác Hồ tiến đến gần Dương Chí Uyển, đặt tay lên vai ông và hỏi liệu ông có phải là người từng chiến đấu ở trận Rú Nài hay không. Khi người chiến sĩ trả lời đúng, Bác lại hỏi về vết thương của ông đã lành hẳn chưa.

Chỉ vài câu hỏi.

Nhưng với Dương Chí Uyển, đó là những câu hỏi ông không thể nào quên.

Bởi Bác Hồ không chỉ nhớ tên ông. Bác nhớ cả trận đánh mà ông tham gia và vết thương ông từng chịu. Đối với một người lính, sự quan tâm ấy có ý nghĩa vô cùng lớn. Sau những trận chiến ác liệt, điều người lính cần không chỉ là phần thưởng hay danh hiệu, mà còn là cảm giác rằng những hy sinh của mình được lãnh đạo và nhân dân ghi nhớ.

Sáng mồng Một Tết năm ấy, các đại biểu tiếp tục được mời dự buổi gặp mặt tại Phủ Chủ tịch. Dương Chí Uyển vẫn nhớ hình ảnh Bác trong bộ quần áo ka ki, đôi dép cao su giản dị. Trong buổi gặp, Bác nói với các đại biểu rằng Trung ương còn nghèo, chỉ có kẹo và thuốc lá để chiêu đãi mọi người, ai muốn nói gì thì cứ tự nhiên.

Người chiến sĩ quê Hà Tĩnh khi ấy có một câu chuyện muốn kể với Bác. Đó là hành trình trưởng thành của chính mình – từ một người mù chữ đến khi có thể sử dụng thành thạo pháo hiện đại. Nhưng trước sự giản dị của Bác, ông vẫn ngần ngại. Chỉ đến khi một đại biểu khác đứng lên trước, ông mới lấy hết can đảm để nói.

Bác lắng nghe.

Rồi Bác nói một câu rất giản dị nhưng sâu sắc: nếu các cô, các chú làm việc tốt hơn thì Bác càng khỏe hơn.

Đó không phải một bài diễn văn dài.

Nhưng với Dương Chí Uyển, có lẽ đó là một lời căn dặn theo ông suốt cuộc đời.

Bởi “làm việc tốt hơn” trong thời chiến có nghĩa là chiến đấu tốt hơn, học tập tốt hơn, hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn. Còn với người lính đã đi qua chiến tranh, lời căn dặn ấy có thể được hiểu rộng hơn: dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, mỗi người đều phải cố gắng làm tốt công việc của mình.

Câu chuyện về Dương Chí Uyển không có những trận đánh được nhiều người biết đến như những chiến dịch lớn. Ông cũng không phải nhân vật thường xuyên xuất hiện trong những câu chuyện lịch sử phổ biến. Nhưng chính những con người như ông đã góp phần làm nên sức mạnh của cả một thế hệ.

Một người lính bị thương vẫn trở lại chiến trường.

Một người từng mù chữ quyết tâm học để làm chủ vũ khí.

Một người con của quê nghèo Hà Tĩnh đứng trong hàng ngũ phòng không bảo vệ quê hương.

Và một người lính có cơ hội gặp Bác Hồ nhưng điều ông nhớ nhất lại không phải danh hiệu, mà là câu hỏi của Bác về vết thương và lời nhắc phải làm việc tốt hơn.

Nhìn lại câu chuyện ấy từ hôm nay, điều đáng quý nhất có lẽ là tinh thần tự học của người chiến sĩ. Trong thời đại hiện nay, khi tri thức có thể tìm kiếm dễ dàng, việc học đôi khi trở nên quá quen thuộc. Nhưng với Dương Chí Uyển, học chữ, học kỹ thuật và làm chủ vũ khí là một cuộc đấu tranh thực sự.

Ông đã học để chiến đấu.

Còn thế hệ trẻ hôm nay học để xây dựng.

Hai hoàn cảnh khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: muốn làm tốt nhiệm vụ thì phải không ngừng học hỏi.

Nếu thế hệ của Dương Chí Uyển đã học trong tiếng bom, thì thế hệ hôm nay được học trong hòa bình. Nếu ông phải tự tìm từng con chữ để có thể làm chủ vũ khí, thì người trẻ hôm nay có cả một thế giới tri thức trong tay. Điều đó càng đặt ra trách nhiệm phải biết tận dụng cơ hội để trưởng thành, để cống hiến và để làm những điều có ích cho cộng đồng.

Quê hương Thạch Hội hôm nay đã đổi thay. Những trận địa phòng không năm xưa chỉ còn trong ký ức và những trang tư liệu. Nhưng câu chuyện về người chiến sĩ Dương Chí Uyển vẫn còn giá trị, bởi đó là câu chuyện về một con người biết vượt lên hoàn cảnh.

Không phải ai sinh ra cũng có điều kiện thuận lợi.

Không phải ai bắt đầu cuộc đời cũng có đầy đủ kiến thức.

Nhưng nếu có ý chí, con người có thể thay đổi chính mình.

Dương Chí Uyển đã làm được điều đó trong một thời kỳ khó khăn nhất của đất nước.

Ông đã đi từ một người mù chữ đến một chiến sĩ có trình độ, từ một người lính chiến đấu tại quê nhà đến một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Và trên hành trình ấy, cuộc gặp với Bác Hồ trở thành một dấu son đặc biệt.

Có lẽ vì thế, khi kể lại câu chuyện của ông, điều đáng nhớ không chỉ là trận Rú Nài hay danh hiệu Anh hùng. Đáng nhớ hơn là một con người bình dị đã không chịu đầu hàng hoàn cảnh.

Ông đã chứng minh rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện ở việc sẵn sàng chiến đấu khi Tổ quốc cần, mà còn ở việc mỗi ngày tự hoàn thiện mình để có thể làm tốt hơn nhiệm vụ được giao.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Những tiếng pháo cao xạ năm nào đã lùi vào quá khứ.

Những trận địa từng rung chuyển bởi bom đạn nay đã trở thành những vùng quê thanh bình.

Nhưng câu chuyện của Dương Chí Uyển vẫn còn đó như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng đối với thế hệ trẻ: hãy biết trân trọng cơ hội mình đang có, bởi có những thế hệ đã phải đánh đổi bằng tuổi trẻ và máu xương để trao lại cho chúng ta quyền được học tập, được sống và được lựa chọn tương lai.

Một người lính quê Thạch Hội từng đứng giữa trận địa Rú Nài.

Một người từng mang thương tích trở lại chiến trường.

Một người từng mù chữ nhưng đã tự học để làm chủ pháo hiện đại.

Và một người từng được Bác Hồ đặt tay lên vai, hỏi thăm về vết thương.

Những điều ấy làm nên một câu chuyện không quá ồn ào, nhưng đủ sức lay động.

Bởi “thời hoa lửa” không chỉ được viết nên bởi những nhân vật nổi tiếng.

Nó còn được viết bởi những con người bình dị, những người đã làm tốt phần việc của mình trong một thời đại mà đất nước cần họ nhất.

Và Dương Chí Uyển là một người như thế.