Người chiến sĩ Việt Nam hy sinh thân mình cứu Hoàng thân Xuphanuvông

Tư liệu lịch sử qua những bức thư Nhóm hiện vật hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam mang số đăng ký BTLSQS: 7869/Gi-1895 có 3 bức thư của ba nhân vật lịch sử. Đó là đồng chí Cù Huy Cận, nguyên Thứ trưởng, Tổng thư ký Hội đồng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (1949-1955), sau là Bộ trưởng Đặc trách công tác văn hóa Thông tin tại Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng, kiêm Chủ tịch Ủy ban Trung ương Văn học nghệ thuật Việt Nam; Hoàng thân Xuphanuvông, nguyên là người lãnh đạo của Chính phủ Kháng chiến Pa-thét Lào sau này trở thành Chủ tịch đầu tiên của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; Cụ Lê Thước là thân phụ của liệt sỹ Lê Thiệu Huy, người từng đỗ giải nguyên (đỗ đầu cử nhân Hán học), là một nhà nghiên cứu văn học và nhà sư phạm nổi tiếng của Việt Nam. Ba bức thư đề cập tới tình đoàn kết chiến đấu Việt Lào từ những ngày đầu khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa mới ra đời năm 1945 và câu chuyện về sự hy sinh của Lê Thiệu Huy- người chiến sỹ tình nguyện Việt Nam đã lấy thân mình che đạn cho Hoàng thân Xuphanuvông và anh dũng hy sinh. Bức thư thứ nhất của đồng chí Cù Huy Cận gửi Hoàng thân thông báo cụ Lê Thước là thân sinh anh Lê Thiệu Huy, thư viết rằng: “Mặc dù thương nhớ con nhưng rất phấn khởi thấy rằng anh Huy là một trong những người lính Việt Nam đã chiến đấu bên cạnh anh em Lào, lại hân hạnh chiến đấu bên cạnh Ngài để giành độc lập chung”. Đồng chí Cù Huy Cận đã chuyển tới Hoàng thân bức thư của cụ Lê Thước gửi Hoàng thân ngày 21/3/1951.
Bức thư Hoàng thân Xuphanuvông gửi cụ Lê Thước - Ảnh: Văn Tùng. Cụ Lê Thước biết tin con trai hy sinh, đau đớn vô cùng và cụ đã viết bài thơ “Khóc con” vô cùng xúc động: “Đau lòng xiết kể hỡi con ơi! Hăm sáu xuân xanh đã một đời! Thấy cảnh chỉn e tằm đứt ruột Nghe tin nào khác sét bên tai Treo gương trung liệt chung ba nước Uổng kiếp tài hoa mới nửa thời Lai láng trời Tây hồn cố quốc Quân thù chưa diệt hận chưa nguôi”. Khi gặp đồng chí Cù Huy Cận, muốn biết tin cụ thể về sự hy sinh của con trai mình, cụ Lê Thước đã viết thư cho Hoàng thân. “Kính gửi ông Xuphanuvông - Phó Quốc trưởng nước Lào. Hôm nay 21 tháng 3 dương lịch, gia đình chúng tôi làm lễ kỷ niệm ngày con cả của chúng tôi là anh Lê Thiệu Huy tử trận trên sông Mê Kông năm 1946. Tưởng nhớ đến người con yêu quý của chúng tôi, lẽ tất nhiên chúng tôi liên tưởng đến cuộc kháng chiến của nhân dân Lào mà Ngài là người đại diện tối cao. Hơn nữa, vừa rồi vị Thứ trưởng Chủ tịch phủ Việt Nam là ông Cù Huy Cận đi kinh lý qua Thanh Hóa có nói cho chúng tôi biết rằng Ngài thường nhắc nhở đến anh Lê Thiệu Huy luôn. Vì lẽ đó, sau khi làm lễ kỷ niệm xong chúng tôi trân trọng viết bức thư này kính gửi Ngài lời chào thân ái của một gia đình tử sỹ đã hy sinh cho cuộc giải phóng chung của hai dân tộc Lào Việt. Thưa Ngài, chúng tôi vẫn có đủ can đảm xem cái chết của con chúng tôi là vẻ vang. Song chúng tôi không khỏi bùi ngùi thương tiếc vì nỗi con tôi đã bị nạn ở một nơi quá xa cách…. Theo lời ông Cù Huy Cận thì Ngài là người đã chứng kiến cái chết anh dũng của anh Lê Thiệu Huy. Chúng tôi mong Ngài bớt chút thì giờ vàng ngọc viết cho chúng tôi vài lời về chỗ đó. Chúng tôi cảm ơn Ngài trước và kính chúc Ngài luôn mạnh khỏe để lãnh đạo cuộc kháng chiến Lào cho đến thắng lợi cuối cùng...”. Ngày 07/11/1951, trả lời thư của đồng chí Cù Huy Cận, Hoàng thân Xuphanuvông xúc động viết: “Anh Lê Thiệu Huy tử trận anh dũng cho nước Lào, các chiến sỹ Việt Nam hiện đang chiến đấu trên đất nước Lào cùng nhau vào một mục đích cùng với nhân dân Lào hoàn thành cách mạng Pa-thét Lào, giải phóng nước Lào, gây hạnh phúc cho nhân dân Lào. Nhờ sự nhiệt tình giúp đỡ của Chính phủ Việt Nam và tinh thần hy sinh cao cả của các chiến sỹ Việt Nam cùng cộng lực với nhân dân Lào. Đến nay, cách mạng Pa thét Lào đã phát triển rộng lớn và tiến lên một bước khả quan…”. Câu chuyện về sự hy sinh của đồng chí Lê Thiệu Huy Lê Thiệu Huy sinh ngày 06/3/1921, quê làng Lạc Thiện, nay là xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Thủa còn đi học, Lê Thiệu Huy là một học sinh giỏi nhất của trường Albert Sarraut ở Hà Nội (nay là Trường Trung học phổ thông Trần Phú). Năm 1938, Lê Thiệu Huy được Chính phủ Pháp cấp học bổng du học toàn phần. Anh được mệnh danh là thần đồng Đông Dương vì đã đậu một lúc 3 tấm bằng cử nhân tại nước Pháp. Tháng 6/1945, nghe tin ở Huế mở trường Thanh niên Tiền tuyến, Lê Thiệu Huy cùng một số bạn sinh viên học ở Hà Nội quê ở miền Trung như: Hoàng Xuân Bình, Đặng Văn Việt, Tôn Thất Hoàng, Nguyễn Thế Lâm, Phan Văn Diên cùng nhau vào Huế xin học trường này. Đây là một ngôi trường danh tiếng mà Luật sư Phan Anh và Giáo sư Tạ Quang Bửu là hai nhà sáng lập dày công xây dựng.
Anh hùng Lê Thiệu Huy (đứng trước) cùng đồng đội trước khi sang Lào. Cách mạng tháng Tám năm 1945 bùng nổ, cũng như bao thanh niên khác, Lê Thiệu Huy xung phong gia nhập cách mạng. Ngày 30/8/1945, chấp hành quân lệnh của Ủy ban Quân sự Thừa Thiên Huế, Lê Thiệu Huy dẫn đầu một đội sinh viên tình nguyện đến làng Hiền Sĩ (cách Huế 18 km) bao vây và bắt gọn phái bộ của viên Thiếu tá Cát-tơ-na (Castena) do chính phủ Đờ-gôn (de Gaulle) của Pháp phái sang, nhảy dù xuống để liên lạc với những phần tử thân Pháp để tái lập nền thống trị ở Đông Dương. Đồng chí Lê Thiệu Huy còn được biết đến với một suy nghĩ táo bạo khi trình lên Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Võ Nguyên Giáp đề án mang tên “Đường 9” với mục đích: “Quét sạch các cứ điểm của giặc Pháp tái thiết lập trên Đường 9; kiên quyết giữ vững con đường chiến lược từ Lào xuyên vào Trung bộ (Đông Hà - Sa Vẳn Na Khệt); đẩy mạnh việc tổ chức liên quân Việt - Lào, tăng cường giúp đỡ Chính phủ kháng chiến Pa-thét Lào; liên hệ với các tổ chức Việt kiều ở Lào và Thái Lan, giúp đỡ huấn luyện quân sự cho các thanh niên”. Đề án được chuẩn y, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc phái Lê Thiệu Huy giữ chức Tham mưu trưởng Liên quân Việt - Lào, cùng kề vai sát cánh chiến đấu với Bộ Tư lệnh Pa-thét Lào. Ngày 06/3/1945, Lê Thiệu Huy sang thị xã Thà Khẹt (Thakhek), tỉnh Khăm Muộn (Khammuane) để hội kiến với Chính phủ lâm thời kháng chiến Pa-thét Lào. Lê Thiệu Huy được cử làm Bí thư riêng, phụ tá cho Hoàng thân Xuphanuvông, lúc đó là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao kiêm Tổng Tư lệnh Pa-thét Lào. Ngày 21/3/1946, mờ sáng, thực dân Pháp huy động 2 tiểu đoàn bộ binh, có một trung đội xe tăng và máy bay yểm trợ tấn công dữ dội tái chiếm thị xã Thà khẹt. Lê Thiệu Huy cùng đồng đội sát cánh cùng Hoàng thân Xuphanuvông kiên cường đánh lui nhiều cuộc tiến công của địch. Cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt từ sáng đến chiều. Trước lực lượng địch đông, quân ta tìm đường rút để bảo toàn lực lượng. Lê Thiệu Huy tháp tùng Hoàng thân Xuphanuvông xuống thuyền vượt sông Mê Kông sang Thái Lan dưới sự oanh kích điên cuồng ác liệt của phi pháo địch. Trong một tình huống nguy kịch, Lê Thiệu Huy nhoài người lấy thân mình bảo vệ Hoàng thân Xuphanuvông và anh đã trúng đạn hy sinh trên tay của Hoàng thân cho đến lúc thuyền cập bờ trên đất Thái Lan. Lê Thiệu Huy được đồng đội mai táng tại bờ sông Khóng - một chi nhánh của sông Mê Kông. Sau khi nhận được thư của Cụ Lê Thước do đồng chí Cù Huy Cận gửi, Hoàng thân Xuphanuvông đã gửi thư gửi cho cụ Lê Thước kể lại sự hy sinh của Lê Thiệu Huy. “Kính gửi cụ Lê Thước, thân sinh liệt sĩ Lê Thiệu Huy, … Thưa Ngài, anh Lê Thiệu Huy người con yêu quý nhất của Ngài mất đi, không những riêng trong gia quyến mất một người con yêu dấu mà nước Việt Nam và nhân dân Lào mất một chiến sĩ đầy quả cảm hy sinh vì công lý. Riêng tôi, cái chết của anh Lê Thiệu Huy không khỏi làm cho tôi bùi ngùi thương tiếc. Anh Lê Thiệu Huy đã sát cánh cùng tôi chiến đấu để giải phóng cho nước Lào, cho dân tộc Lào. Tinh thần hy sinh cao cả đó đã nhắc nhở cho thanh niên Lào, cho dân tộc Lào luôn bền bỉ chiến đấu để tiêu diệt đế quốc xâm lăng và giành độc lập thực sự cho đất nước... Và sau đây, tôi xin tường thuật cái chết anh dũng của anh Lê Thiệu Huy để quý quyến rõ: Ngày 21 tháng 3 năm 1946, vì lực lượng quân ta quá ít, không đủ chống đỡ một lực lượng mạnh hơn, tinh nhuệ hơn của giặc Pháp được quân Anh giúp sức. Thà Khẹt bị thất thủ. Tình thế nguy ngập, tôi và một số anh em trong chính quyền cùng với anh Lê Thiệu Huy xuống xuồng vượt sông Mê Kông sang Xiêm để tạm lánh. Khi xuồng ra giữa sông, nói đến đây tôi thấy uất giận và căm tức quân Pháp dã man, đang phăng phăng vượt khỏi cơn nguy hiểm thì bỗng trong thuyền có ai đó thốt lên một tiếng ối! Tôi quay lại thì than ôi! Anh Lê Thiệu Huy đã trúng đạn ngay giữa bụng, xuyên ra sau lưng, máu chảy ra nhiều…... Thuyền chưa sang tới bờ thì mặt anh Huy tái dần, chỉ kịp thốt ra mấy câu khè khè rồi tắt thở... Thuyền vào đến bờ, anh em đem tử thi anh Huy lên và tổ chức mai táng. Đứng trước thi hài anh Huy có đông đủ mặt anh em Việt Kiều và người Lào ở Xiêm thăm viếng và tỏ lòng mến tiếc… Ngày 21/3, ngày kỷ niệm cái chết anh dũng của anh Huy, là ngày căm hờn của toàn nhân dân Lào và riêng gia quyến Ngài….”
Thân nhân liệt sỹ Lê Thiệu Huy nhận danh hiệu cao quý mà Nhà nước
vừa truy tặng cho người liệt sỹ kiên trung. Tên anh đã khắc vào tên sông núi Năm 1950, sau khi nhậm chức Thủ tướng Chính phủ kháng chiến Ít-xa-la Lào, Hoàng thân Xuphanuvông đã ký Nghị định chọn ngày 21/3 làm “Ngày căm thù thực dân Pháp”. Sau đình chiến, Hoàng thân đã sang Việt Nam tìm đến gia đình Lê Thiệu Huy ở phố Huế để tạ ơn cứu mạng và thắp nén hương thơm trước di ảnh liệt sỹ Lê Thiệu Huy. Năm 1991, Chính phủ Lào đã truy tặng liệt sĩ Lê Thiệu Huy Huân chương Ít Xa La hạng Nhất. Ngày 09/02/2011, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã ký Quyết định số 162/QĐ-CTN, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Liệt sĩ Lê Thiệu Huy – Tham mưu trường Liên quân Việt Lào. Chiều ngày 16/8/2011, Thành ủy, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Tĩnh đã long trọng tổ chức lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sỹ Lê Thiệu Huy. Ngày nay, tên anh được đặt cho một con đường nằm ở trung tâm thành phố Hà Tĩnh như một sự tri ân về người chiến sĩ anh hùng Lê Thiệu Huy./.