Người chọn con đường của riêng mình giữa lúc cả triều đình đang đổi hướng

Nguyễn Quyền là một trong những nhà giáo và sĩ phu yêu nước tiêu biểu của phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX. Ông sinh năm 1869 tại Hà Nội và trưởng thành trong giai đoạn xã hội Việt Nam bắt đầu xuất hiện nhiều tư tưởng mới về giáo dục, văn hóa và con đường cứu nước.

Nguyễn Quyền từng theo học Nho học và tham gia khoa cử. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục con đường làm quan truyền thống, ông ngày càng quan tâm đến việc cải cách giáo dục. Ông cho rằng một trong những nguyên nhân khiến đất nước yếu thế là nền giáo dục cũ không còn đáp ứng được yêu cầu của thời đại.

Đầu thế kỷ XX, Nguyễn Quyền cùng một số sĩ phu tham gia phong trào Duy Tân ở Bắc Kỳ. Ông có vai trò trong việc xây dựng Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội năm 1907. Đây là một trường học hoạt động theo tư tưởng giáo dục mới, chú trọng phổ biến kiến thức, khuyến khích học chữ Quốc ngữ và giới thiệu những tư tưởng tiến bộ.

Đông Kinh Nghĩa Thục tồn tại trong thời gian không dài nhưng tạo ra ảnh hưởng đáng kể. Nhiều người trẻ được tiếp cận với cách học mới, những kiến thức về lịch sử, địa lý, khoa học và xã hội. Hoạt động của trường cũng góp phần thúc đẩy phong trào cải cách trong xã hội Việt Nam lúc bấy giờ.

Khi phong trào bị chính quyền thực dân đàn áp, Nguyễn Quyền bị bắt và chịu án tù. Sau khi được thả, ông tiếp tục sống và hoạt động trong hoàn cảnh khó khăn.

Ông qua đời năm 1941.

Nguyễn Quyền không phải một vị tướng, cũng không trực tiếp chỉ huy một cuộc khởi nghĩa. Đóng góp của ông nằm ở một lĩnh vực khác: giáo dục. Ông thuộc về thế hệ nhận ra rằng muốn thay đổi một đất nước không chỉ cần những người cầm vũ khí mà còn cần những người thay đổi cách con người học tập và suy nghĩ.

Một ngôi trường có thể chỉ tồn tại vài tháng, vài năm, nhưng những câu hỏi mà nó gieo vào đầu một thế hệ có thể ở lại lâu hơn rất nhiều. Và Đông Kinh Nghĩa Thục chính là một trong những nơi đã gieo những câu hỏi như thế.