NGƯỜI CHỚP THỜI CƠ, ĐƯA HÀ NỘI VÀO MÙA THU ĐỘC LẬP

GUYỄN KHANG – NGƯỜI CHỚP THỜI CƠ, ĐƯA HÀ NỘI VÀO MÙA THU ĐỘC LẬP

Tháng Tám năm 1945, lịch sử dân tộc đứng trước một thời khắc đặc biệt. Phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, chính quyền tay sai rơi vào khủng hoảng, quân Nhật hoang mang, trong khi lực lượng cách mạng và quần chúng nhân dân đã sẵn sàng đứng lên giành chính quyền. Nhưng thời cơ lịch sử dù xuất hiện cũng không tự biến thành thắng lợi. Nó đòi hỏi những người lãnh đạo phải đủ nhạy bén để nhận ra, đủ bản lĩnh để quyết đoán và đủ lòng tin vào quần chúng để hành động. Giữa thời khắc ấy, đồng chí Nguyễn Khang – Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội – đã cùng các đồng chí lãnh đạo đưa ra những quyết định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trực tiếp lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Thủ đô. Từ những quyết định trong những ngày tháng Tám lịch sử ấy, Hà Nội đã đứng lên, mở ra một trong những trang rực rỡ nhất của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sinh năm 1919 tại Hà Nội, đồng chí Nguyễn Khang trưởng thành trong những năm đất nước sống dưới ách thống trị của thực dân, khi những người thanh niên yêu nước phải đứng trước những lựa chọn đầy hiểm nguy. Con đường cách mạng mà ông lựa chọn không phải con đường bằng phẳng. Ông từng bị địch bắt giam, từng trải qua những năm tháng hoạt động trong điều kiện vô cùng gian khổ. Nhưng nhà tù và sự đàn áp không thể làm người cán bộ trẻ ấy từ bỏ lý tưởng. Những thử thách ấy càng tôi luyện bản lĩnh, ý chí và khả năng tổ chức của ông, để rồi sau này, khi lịch sử đặt trước Hà Nội một thời khắc quyết định, ông có đủ sự bình tĩnh và quyết đoán để cùng tập thể lãnh đạo đưa ra lựa chọn mang ý nghĩa lịch sử.

Năm 1945, đồng chí Nguyễn Khang giữ cương vị Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, đồng thời trực tiếp tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng tại Hà Nội. Đây là thời điểm tình hình chính trị thay đổi từng ngày. Sau cuộc đảo chính Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật độc chiếm Đông Dương và dựng lên chính quyền thân Nhật. Nhưng đến tháng 8, khi Nhật đầu hàng Đồng minh, toàn bộ hệ thống cai trị rơi vào tình trạng rệu rã. Một khoảng trống quyền lực xuất hiện. Đối với cách mạng, đó chính là thời cơ quý giá nhưng cũng vô cùng mong manh. Nếu hành động chậm, lực lượng khác có thể chiếm mất thời cơ; nếu hành động quá sớm khi điều kiện chưa chín muồi, lực lượng cách mạng và quần chúng có thể phải trả giá rất lớn.

Trong những ngày ấy, Hà Nội trở thành một trong những địa bàn có ý nghĩa quyết định. Quân Nhật vẫn còn đóng quân trong thành phố. Chính quyền Trần Trọng Kim vẫn tồn tại. Các lực lượng chính trị khác cũng tìm cách tranh thủ tình hình. Trong khi đó, phong trào cách mạng đã phát triển mạnh, cơ sở Việt Minh được xây dựng, quần chúng được vận động và sẵn sàng đứng lên. Bài toán đặt ra cho những người lãnh đạo là phải lựa chọn đúng thời điểm để biến sức mạnh tiềm tàng của nhân dân thành sức mạnh thực tế.