Người chủ động “tiên phát chế nhân” và bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên trên sông Như Nguyệt

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam thời Lý, Lý Thường Kiệt là một trong những danh tướng kiệt xuất nhất, người đã để lại dấu ấn sâu đậm không chỉ bằng tài cầm quân mà còn bằng tư duy chiến lược chủ động phòng ngự và tấn công. Ông sinh khoảng năm 1019, xuất thân trong một gia đình võ tướng, sớm được đào tạo trong môi trường quân sự triều Lý.

Điểm nổi bật trong tư duy quân sự của Lý Thường Kiệt là quan điểm “tiên phát chế nhân” – chủ động tấn công trước để phá thế mạnh của đối phương. Khi nhà Tống chuẩn bị xâm lược Đại Việt, ông đã quyết định đưa quân sang đất Tống đánh trước, phá hủy kho lương và cơ sở hậu cần của địch, làm chậm kế hoạch xâm lược.

Sau đó, khi quân Tống tiến vào Đại Việt, Lý Thường Kiệt tổ chức phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu ngày nay). Tại đây, ông chỉ huy quân dân xây dựng hệ thống phòng thủ kiên cố, kết hợp chiến thuật thủy – bộ linh hoạt, ngăn chặn bước tiến của quân xâm lược.

Trong thời gian giằng co trên chiến tuyến, Lý Thường Kiệt đã cho đọc bài thơ “Nam quốc sơn hà” – được xem như bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam, khẳng định chủ quyền dân tộc trên lãnh thổ:

“Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành định phận tại sách trời…”

Bài thơ không chỉ mang giá trị văn học mà còn có ý nghĩa chính trị và tinh thần to lớn, cổ vũ quân dân giữ vững ý chí chiến đấu.

Cuối cùng, quân Tống buộc phải rút lui, đánh dấu thắng lợi quan trọng của Đại Việt. Lý Thường Kiệt tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình, đóng góp lớn cho việc củng cố quốc gia thời Lý.

Cuộc đời ông là biểu tượng của tư duy quân sự chủ động, của bản lĩnh lãnh đạo và tinh thần bảo vệ độc lập dân tộc từ rất sớm trong lịch sử Việt Nam.