Người con Cẩm Hòa đứng lên chống Pháp
Nếu nói đến những nhân vật lịch sử tiêu biểu nhất của vùng Cai Lậy, không thể không nhắc đến Nguyễn Thanh Long, thường gọi là Năm Long, Đề Long.
Ông sinh năm 1820, tại khu vực xóm Cầu Ván, ấp Cẩm Hòa, xã Cẩm Sơn, huyện Cai Lậy ngày nay.
Đây là nhân vật thuộc một thời kỳ xa hơn cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhưng rất quan trọng khi xây dựng lịch sử “Thời hoa lửa” của quê hương, bởi ông đại diện cho thế hệ đầu tiên đứng lên chống thực dân Pháp.
Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ, phong trào kháng chiến lan rộng. Ở vùng Cai Lậy, những người nông dân vốn quen với ruộng đồng đã trở thành nghĩa quân.
Nguyễn Thanh Long là một trong những người lãnh đạo phong trào.
Nhân dân gọi ông bằng cái tên kính trọng Đề Long.
Cuộc sống gia đình ông cũng bị chiến tranh cuốn vào. Khi ông rời nhà tham gia kháng chiến, người chị cả – bà Hai An – bị bắt và tra khảo đến chết. Người em là Sáu Quang cũng bị bắt và đày ra Côn Đảo.
Những mất mát ấy không làm ông lùi bước.
Nguyễn Thanh Long cùng Trần Công Thận, Ngô Tấn Đước và Trương Văn Rộng trở thành bốn thủ lĩnh được nhân dân Cai Lậy gọi kính trọng là Tứ Kiệt.
Trong những năm 1868–1870, nghĩa quân hoạt động mạnh tại vùng Cai Lậy – Cái Bè.
Cuối cùng, thực dân Pháp bắt được bốn ông.
Ngày đối diện với cái chết, họ vẫn giữ khí tiết.
Bốn người bị đưa ra hành quyết.
Sau đó, thi hài và thủ cấp của họ bị đối phương dùng để uy hiếp tinh thần nhân dân.
Nhưng điều trái ngược đã xảy ra.
Càng đàn áp, nhân dân càng nhớ đến họ.
Từ những người nông dân bình thường, Nguyễn Thanh Long và các nghĩa quân trở thành biểu tượng của lòng yêu nước trên vùng đất Cai Lậy.
Ngày nay, Lăng Tứ Kiệt trên đường 30/4, phường 1, thị xã Cai Lậy cũ là địa điểm gắn với việc tưởng niệm bốn vị anh hùng.
Tên tuổi của Đề Long không chỉ thuộc về thế kỷ XIX.
Đó còn là một phần ký ức lịch sử của vùng đất mà thế hệ trẻ Cai Lậy hôm nay đang sống.
