Người con Chơro từ đội dân quân Xuân Lộc đến Quốc hội khóa I

Trong lịch sử cách mạng ở Xuân Lộc, Điểu Xiển là một nhân vật đặc biệt. Ông là người Chơro, từng học tập tại vùng Chứa Chan rồi tiếp tục học ở Sài Gòn, nơi ông tiếp cận những tư tưởng tiến bộ và tham gia hoạt động cách mạng.

Từ giữa năm 1945, Điểu Xiển nhận nhiệm vụ trở về Xuân Lộc tham gia chỉ đạo phong trào chuẩn bị khởi nghĩa. Khi ấy, lực lượng Thanh niên Tiền phong đang phát triển ở nhiều nơi trong tỉnh Biên Hòa.

Riêng tại địa bàn của mình, Điểu Xiển tổ chức một đội dân quân người Chơro gồm hơn 30 người. Lực lượng này luyện tập võ nghệ, sử dụng cung ná và gậy, chuẩn bị cho tình huống khởi nghĩa.

Khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 diễn ra, đội dân quân của Điểu Xiển cùng lực lượng cách mạng và nhân dân Xuân Lộc tham gia giành chính quyền.

Nhưng sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, tình hình nhanh chóng thay đổi. Đêm 22 rạng sáng 23/9/1945, quân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn. Điểu Xiển cùng lực lượng từ Xuân Lộc lên Sài Gòn tham gia chiến đấu tại mặt trận Thị Nghè - Hàng Xanh.

Sau khi mặt trận Sài Gòn bị phá vỡ, ông rút về Xuân Lộc tiếp tục kháng chiến. Tại làng Võ Dõng, Ủy ban hành chính kháng chiến được thành lập, trong đó Điểu Xiển giữ chức Chủ tịch.

Ngày 6/1/1946, cử tri tỉnh Biên Hòa, ngoại trừ xã Bình Trước đang nằm trong vùng kiểm soát của quân Pháp, tham gia cuộc Tổng tuyển cử Quốc hội khóa I. Điểu Xiển cùng Phạm Văn Búng và Hoàng Minh Châu trúng cử đại biểu Quốc hội đơn vị tỉnh Biên Hòa.

Đầu tháng 2/1946, Điểu Xiển lên đường ra Bắc dự kỳ họp đầu tiên của Quốc hội. Nhưng từ ngày 26/1, quân Pháp đã đánh chiếm Xuân Lộc và kiểm soát nhiều tuyến đường.

Trên đường đi, Điểu Xiển bị quân Pháp phục kích bắt tại khu vực Rừng Lá. Đối phương tìm cách dụ ông hợp tác nhưng không thành.

Cuối cùng, Điểu Xiển bị sát hại. Tin ông hy sinh trở về Xuân Lộc gây xúc động mạnh trong đồng bào Chơro.

Cuộc đời Điểu Xiển là một hành trình đặc biệt: từ một trí thức người Chơro, ông trở về quê hương xây dựng lực lượng dân quân, tham gia Cách mạng tháng Tám, tiếp tục kháng chiến và trở thành một trong những đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nguồn tham khảo: Báo Đồng Nai, “Chuyện chưa kể về liệt sĩ Điểu Xiển”; “Xuân Lộc những ngày hào hùng”.