NGƯỜI CON ĐẤT CAI LẬY – CÂU CHUYỆN VỀ ĐỀ LONG NGUYỄN THANH LONG

Có những câu chuyện lịch sử không được kể bằng những trang sách dày, mà được lưu giữ trong ký ức của người dân, trong những địa danh quen thuộc và trong lòng đất quê hương. Ở Cai Lậy, mỗi khi nhắc đến Lăng Tứ Kiệt, người dân lại nhớ về bốn người anh hùng đã đứng lên chống thực dân Pháp vào những năm cuối thế kỷ XIX. Trong số ấy có một người mang tên Nguyễn Thanh Long, thường được gọi thân mật là Năm Long, hay Đề Long.

Tôi biết đến ông không phải từ một câu chuyện xa xôi nào đó, mà từ chính mảnh đất Cai Lậy – nơi tôi đang sống. Càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra rằng phía sau cái tên được khắc ghi trong lịch sử là một con người đã dành tuổi trẻ và cuộc đời mình cho quê hương, đất nước.

 Nguyễn Thanh Long sinh năm 1820 tại xóm Cầu Ván, vùng Cẩm Sơn, Cai Lậy. Ông là con thứ năm trong gia đình nên người dân quen gọi là Năm Long. Sinh ra và lớn lên trên vùng đất Nam Bộ, ông chứng kiến cảnh quê hương đứng trước những biến động lớn khi thực dân Pháp từng bước xâm chiếm nước ta.

Năm 1868, phong trào chống Pháp ở Cai Lậy tiếp tục được khơi dậy. Nguyễn Thanh Long cùng Trần Công Thận, Trương Văn Rộng và Ngô Tấn Đước đứng lên tổ chức lực lượng chống giặc. Bốn người sau này được nhân dân kính trọng gọi là “Tứ Kiệt”. Trong đó, Nguyễn Thanh Long được biết đến là người có tài thao lược, tham mưu và đề ra những kế sách cho nghĩa quân.

 Điều khiến tôi xúc động nhất khi tìm hiểu về Đề Long lại không chỉ nằm ở những năm tháng chiến đấu, mà còn ở những mất mát phía sau con đường ông đã chọn.

 Khi Nguyễn Thanh Long rời gia đình đi kháng chiến, quân Pháp và tay sai đã tìm cách bắt người thân của ông để gây sức ép. Chị cả của ông là bà Hai An bị bắt giam và tra tấn đến chết. Người em kế là Sáu Quang cũng bị tra khảo rồi đày ra Côn Đảo. Những sự việc ấy cho thấy cuộc đấu tranh của những người nghĩa sĩ ngày ấy không chỉ là chuyện của riêng họ. Mỗi bước chân ra trận đều có thể kéo theo những đau thương cho gia đình ở phía sau.

 Thế nhưng, những mất mát ấy không làm tinh thần của người nghĩa sĩ khuất phục.

 Đề Long cùng các đồng đội tiếp tục chiến đấu. Họ không có những phương tiện hiện đại, cũng không có một đội quân hùng mạnh như quân xâm lược. Họ dựa vào lòng yêu quê hương, sự hiểu biết về vùng đất mình sinh sống và sự đồng lòng của nhân dân. Chính từ những con người bình dị ấy, một phong trào chống Pháp đã được duy trì trên vùng đất Cai Lậy.

Có lẽ vì vậy mà hình ảnh của Đề Long không chỉ thuộc về riêng lịch sử. Ông trở thành một phần ký ức của quê hương.

 Cuộc chiến rồi cũng đi đến hồi kết. Bốn người trong Tứ Kiệt lần lượt rơi vào tay giặc và hy sinh. Theo tư liệu về Lăng Tứ Kiệt, cả bốn ông bị thực dân Pháp xử chém vào ngày 14 tháng 2 năm 1871. Nguyễn Thanh Long khi ấy mới khoảng năm mươi tuổi.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Ngày nay, giữa nhịp sống bình yên của Cai Lậy, Lăng Tứ Kiệt vẫn là nơi nhắc nhở các thế hệ về những con người đã từng sống, chiến đấu và hy sinh trên chính mảnh đất này. Bốn cái tên – Trần Công Thận, Nguyễn Thanh Long, Trương Văn Rộng và Ngô Tấn Đước – đã trở thành những cái tên được nhân dân ghi nhớ.

 Nếu chỉ nhìn vào những con số của lịch sử, có thể chúng ta sẽ thấy đó là những năm tháng đã rất xa. Nhưng nếu thử đứng trước Lăng Tứ Kiệt và nghĩ về cuộc đời của Đề Long, tôi tin mỗi người sẽ cảm nhận được một điều khác: lịch sử không hề xa cách. Lịch sử nằm ngay trong quê hương mình, trong những con đường mình đi qua và trong những câu chuyện được thế hệ trước truyền lại.

 Tôi đặc biệt ấn tượng với Nguyễn Thanh Long bởi ông không phải một nhân vật bước ra từ những câu chuyện huyền thoại. Ông là một người con của Cai Lậy, sinh ra trên mảnh đất này, có gia đình, có người thân và cũng có những mất mát rất đau đớn. Nhưng trước cảnh quê hương bị xâm lấn, ông đã lựa chọn đứng lên.

 Đối với thế hệ trẻ hôm nay, chúng ta không còn phải sống trong cảnh chiến tranh như những người đi trước. Chúng ta được học tập dưới mái trường, được sống trong những ngày bình yên và có cơ hội tự do theo đuổi ước mơ. Chính vì vậy, việc nhớ về những người như Đề Long không chỉ để biết thêm một câu chuyện lịch sử, mà còn để hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh.

Câu chuyện về Nguyễn Thanh Long khép lại từ rất lâu, nhưng ký ức về ông vẫn còn ở lại trên quê hương Cai Lậy. Có thể thời gian làm thay đổi cảnh vật, nhưng không thể xóa đi những cái tên mà nhân dân đã ghi nhớ.

Với tôi, Đề Long Nguyễn Thanh Long không chỉ là một cái tên trong danh sách “Tứ Kiệt”. Ông là hình ảnh của một người con đã chọn quê hương trong những năm tháng khó khăn nhất. Và câu chuyện về ông nhắc tôi hiểu rằng: yêu quê hương không chỉ là tự hào về nơi mình sinh ra, mà còn là biết trân trọng quá khứ, sống có trách nhiệm với hiện tại và cố gắng làm điều tốt đẹp cho tương lai.

Đó cũng chính là cách thế hệ trẻ hôm nay tiếp tục viết nên câu chuyện của quê hương mình – một câu chuyện được bắt đầu từ những con người như Đề Long Nguyễn Thanh Long.