NGƯỜI CON GÁI AN THẠNH BÊN DÒNG SÔNG MỎ CÀY

Tạ Thị Kiều sinh năm 1938 tại xã An Thạnh, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Người thân và đồng đội sau này thường gọi bà bằng cái tên Mười Lý. Đất Mỏ Cày nằm giữa vùng sông nước Nam Bộ, nơi những con kênh, vườn cây và xóm ấp nối với nhau bằng cả đường bộ lẫn đường thủy. Tuổi thơ của cô gái ấy trải qua thời kỳ đất nước còn trong chiến tranh chống thực dân Pháp, rồi những năm miền Nam tiếp tục biến động sau Hiệp định Genève năm 1954.

Gia đình Tạ Thị Kiều có truyền thống hoạt động cách mạng. Cha và anh trai tham gia công tác, còn ngôi nhà của gia đình từng là nơi nuôi giấu cán bộ bí mật. Với cô gái trẻ, hoạt động cách mạng không phải một câu chuyện ở đâu xa; nó hiện diện trong sinh hoạt gia đình và những việc phải giữ kín với người ngoài. Những người đến nhà không phải lúc nào cũng có thể nói rõ tên tuổi, những cuộc gặp không thể tùy tiện kể lại. Sự kín đáo là một phần của cuộc sống thường ngày.

Ở Mỏ Cày, sau năm 1954, việc đi lại, tụ họp và liên lạc của những người từng tham gia kháng chiến gặp nhiều khó khăn. Những gia đình có liên hệ với phong trào cách mạng có thể bị chú ý, theo dõi. Trong hoàn cảnh ấy, một người trẻ muốn tham gia công việc chung trước hết phải học cách giữ chữ tín, biết lắng nghe và hiểu rõ những người quanh mình. Tạ Thị Kiều trưởng thành từ môi trường ấy, không phải từ một trường huấn luyện quân sự có đầy đủ trang bị.

Tài liệu tiểu sử ghi bà bắt đầu hoạt động cách mạng tại địa phương từ năm 1958. Có nguồn kể bà tham gia từ năm 1957; vì mốc 1958 được một tài liệu tổng hợp tiểu sử nêu cụ thể, tập truyện này sử dụng năm 1958 cho giai đoạn bắt đầu hoạt động. Khi đó bà khoảng hai mươi tuổi, vẫn còn rất trẻ so với những trách nhiệm mà phong trào địa phương sẽ giao cho bà trong các năm tiếp theo.

Không có nhật ký tuổi thơ công khai của Tạ Thị Kiều để kể chính xác bà đã nói gì với cha mẹ vào ngày nhận nhiệm vụ đầu tiên. Nhưng hồ sơ về sau cho thấy bà nhanh chóng trở thành người cán bộ gắn bó với quần chúng, có khả năng tổ chức và vận động. Những kỹ năng ấy không thể hình thành chỉ sau một trận đánh. Chúng bắt đầu từ việc hiểu người dân, hiểu đường đi lối lại và giữ được sự tin cậy giữa một vùng quê đầy biến động.

Vài năm sau, khi phong trào Đồng khởi Bến Tre bùng lên, người con gái An Thạnh sẽ không còn chỉ làm những công việc âm thầm trong xóm ấp. Bà sẽ tổ chức các cuộc đấu tranh chính trị, xây dựng đội du kích và chỉ huy những trận đánh táo bạo. Nhưng trước tất cả những chiến công ấy là một ngôi nhà từng che chở cán bộ, một vùng quê sông nước và tuổi trẻ trưởng thành giữa hai cuộc chiến tranh.