Người con gái bên dòng sông Nhật Lệ
Có những dòng sông chảy qua một vùng đất. Cũng có những dòng sông chảy qua ký ức của cả một thế hệ. Với Đồng Hới, đó là sông Nhật Lệ.
Những năm 1965, khi không quân Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, dòng sông ấy trở thành tuyến lửa. Cầu Dài liên tục bị đánh phá. Bom đạn trút xuống ngày đêm, biến vùng Phú Hải thành một trong những trọng điểm ác liệt nhất của Quảng Bình.
Giữa những trận bom ấy, có một cô gái mới ngoài hai mươi tuổi vẫn ngày ngày băng qua trận địa. Đó là Trần Thị Lý.
Sinh ra trong một gia đình nghèo ở làng Phú Thượng, bên dòng Nhật Lệ, Trần Thị Lý sớm tham gia công tác địa phương. Nhanh nhẹn, gan dạ và giàu trách nhiệm, chị được giao làm liên lạc cho Đảng ủy và Xã đội. Năm 1964, khi vừa tròn 19 tuổi, chị được kết nạp vào Đảng.
Đầu năm 1965, chiến tranh lan đến Đồng Hới. Chị gia nhập lực lượng dân quân phòng không khu vực nam Cầu Dài. Công việc của người nữ dân quân không chỉ là cầm súng. Chị chạy giữa các trận địa để truyền mệnh lệnh, đào hầm cứu người bị bom vùi lấp, rồi lại trở về vị trí chiến đấu.
Ngày 4/4/1965, hàng trăm lượt máy bay Mỹ ném bom dữ dội xuống Đồng Hới. Giữa khói lửa mịt mù, Trần Thị Lý đã chèo đò đưa Bí thư Đảng ủy xã Lê Viết Thuật vượt sông an toàn để chỉ đạo lực lượng chiến đấu, rồi quay trở lại trận địa.
Trong một lần bị bom vùi, chị vẫn kịp lấy chiếc áo ngoài trùm lên đầu súng để đất đá không làm tắc nòng. Khi tự thoát khỏi đống đổ nát, việc đầu tiên chị làm không phải là nghỉ ngơi, mà tiếp tục cầm súng chiến đấu.
Có lẽ chính những khoảnh khắc ấy đã nói nhiều hơn mọi lời ca ngợi. Người con gái bên dòng Nhật Lệ không làm nên kỳ tích bằng một hành động duy nhất. Chị góp phần giữ vững quê hương bằng sự kiên cường trong từng ngày chiến đấu, bằng những chuyến liên lạc giữa bom đạn và bằng sự bình tĩnh trong những tình huống tưởng như không còn hy vọng.
Ngày 1/1/1967, Trần Thị Lý được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau đó, chị tiếp tục học tập, công tác trong quân đội, đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau và nhiều lần được nhân dân tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội.
Hôm nay, dòng Nhật Lệ vẫn hiền hòa chảy qua thành phố Đồng Hới. Ít ai còn hình dung được nơi ấy từng rực lửa chiến tranh. Nhưng mỗi khi nhắc đến những năm tháng bom đạn trên quê hương Quảng Bình, người ta vẫn nhớ đến hình ảnh một cô gái trẻ lặng lẽ chèo đò, chạy giữa các trận địa và kiên cường giữ chặt khẩu súng của mình.
Có những người đi vào lịch sử bằng những chiến công lớn. Còn Trần Thị Lý đi vào lòng người bằng sự bình dị của một nữ dân quân đã dành trọn tuổi thanh xuân để gìn giữ bình yên cho quê hương bên dòng Nhật Lệ.
