NGƯỜI CON GÁI BÊN HẦM CÁ NHÂN

NGƯỜI CON GÁI BÊN HẦM CÁ NHÂN

Năm ấy, cô gái tên Nguyễn Thị Hồng mới vừa tròn hai mươi tuổi. Quê Hồng nằm bên một triền núi, nơi những con đường quanh co chạy qua những thửa ruộng bậc thang và những ngôi nhà nhỏ nép mình dưới chân núi. Nếu không có chiến tranh, có lẽ tuổi trẻ của Hồng sẽ trôi qua như bao cô gái khác: sáng lên nương, chiều về giúp mẹ, tối ngồi bên bếp lửa nghe tiếng suối chảy và mơ về một gia đình nhỏ trong tương lai. Nhưng chiến tranh đã đến và kéo theo những đoàn xe, những người lính, những tuyến đường cần được giữ thông. Hồng tình nguyện tham gia thanh niên xung phong, rời khỏi căn nhà mà cô chưa bao giờ nghĩ mình sẽ phải xa lâu đến thế.

Ngày lên đường, mẹ Hồng khóc rất nhiều. Bà không muốn con gái đi nhưng không thể giữ. Hồng ôm mẹ, nói rằng mình chỉ đi một thời gian rồi sẽ về. Mẹ cô gói cho con một chiếc khăn màu chàm và mấy củ gừng khô. Bà dặn nếu trời lạnh thì quàng khăn, nếu mệt thì ăn gừng. Hồng cười, nói rằng con lớn rồi, mẹ đừng lo. Nhưng khi bước qua cổng, cô vẫn quay lại nhìn mẹ thật lâu. Không ai biết rằng đó sẽ là lần cuối cùng cô nhìn thấy mái nhà của mình trong những ngày bình yên.

Đơn vị của Hồng làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông trên một tuyến đường chiến lược. Công việc của họ không có tiếng vỗ tay, cũng chẳng có những chiến công được kể ngay sau mỗi ngày làm việc. Họ chỉ lặng lẽ san đất, lấp hố bom, sửa đường, vận chuyển hàng và dẫn xe qua những đoạn nguy hiểm. Có những ngày vừa làm xong một đoạn đường thì bom lại đánh xuống, đất đá vùi lấp tất cả. Những cô gái vừa chạy xuống hầm trú ẩn, bom vừa dứt đã lại cầm cuốc xẻng lao lên. Họ hiểu rằng phía sau mình là những đoàn xe đang chờ, phía trước là chiến trường đang cần từng viên đạn, từng bao gạo, từng hòm thuốc. Nếu con đường bị tắc, những người ngoài mặt trận sẽ phải chờ đợi. Vì thế, họ không có quyền để con đường im tiếng quá lâu.

Một đêm mưa lớn, đoàn xe bất ngờ gặp một hố bom rất sâu. Nước mưa tràn xuống khiến đất mềm nhão, bánh xe không thể đi qua. Người chỉ huy yêu cầu mọi người khẩn trương sửa đường. Hồng cùng đồng đội lao xuống. Mưa quất vào mặt đau rát, bùn ngập đến đầu gối. Một cô gái bên cạnh bị trượt ngã nhưng lập tức đứng dậy. Hồng vừa xúc đất vừa động viên mọi người. Không ai nói về sợ hãi. Nhưng trong tiếng mưa, tiếng bom vọng từ xa, ai cũng hiểu rằng bất cứ lúc nào máy bay có thể quay lại.

Gần sáng, con đường vừa được thông thì tiếng động cơ từ xa vọng đến. Đoàn xe bắt đầu di chuyển. Những cô gái đứng sang hai bên đường, người nào cũng lấm đầy bùn đất. Khi chiếc xe cuối cùng đi qua, một người lính thò đầu ra khỏi cửa xe, giơ tay chào. Hồng cũng đưa tay lên. Hai bên không biết tên nhau, không biết quê quán, nhưng đều hiểu rằng trong chiến tranh, chỉ một cái vẫy tay cũng đủ để nói lời cảm ơn.

Nhưng những ngày bình yên hiếm hoi ấy không kéo dài. Một buổi chiều, đơn vị đang sửa đường thì máy bay xuất hiện. Tiếng bom dội xuống liên tục. Mọi người chạy về phía hầm trú ẩn. Hồng vừa đến nơi thì nghe tiếng một đồng đội gọi. Cô quay lại và nhìn thấy một cô gái đang mắc kẹt bên mép đường. Không suy nghĩ, Hồng chạy ra. Cô cùng một người khác kéo bạn vào hầm. Đúng lúc ấy, một tiếng nổ lớn vang lên. Hồng ngã xuống, tai ù đi, đất đá phủ kín người. Khi tỉnh lại, cô thấy cánh tay mình bị thương nhưng người bạn bên cạnh vẫn còn sống.

Đêm đó, Hồng ngồi một mình bên hầm. Cô lấy chiếc khăn màu chàm mẹ đưa ra, lau vết máu trên tay. Chiếc khăn đã rách một góc. Cô nhìn nó rất lâu rồi nghĩ đến mẹ. Không hiểu sao lúc ấy cô lại nhớ đến bếp lửa ở nhà, nhớ tiếng mẹ gọi mình dậy mỗi sáng, nhớ con đường nhỏ dẫn ra nương. Hồng đã từng nghĩ mình không sợ chiến tranh, nhưng trong giây phút ấy cô hiểu rằng điều đáng sợ nhất không phải là cái chết, mà là ý nghĩ mình có thể không bao giờ được nhìn thấy mẹ nữa.

Ngày hôm sau, cô lại tiếp tục công việc.

Một người đồng đội hỏi tại sao cô không xin về phía sau.

Hồng cười và nói: “Nếu ai cũng về thì ai làm đường?”

Câu trả lời ấy rất đơn giản, nhưng đó là cách những cô gái trẻ ngày ấy đối diện với chiến tranh. Họ không phải những con người không biết sợ. Họ sợ như bất cứ ai. Chỉ là họ đặt nhiệm vụ lên trước nỗi sợ của mình.

Rồi một ngày, Hồng không trở về.

Trong một trận bom dữ dội, cô và một số đồng đội hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Người ta tìm thấy chiếc khăn màu chàm của cô ở gần một hố bom. Một người đồng đội giữ lại chiếc khăn và sau chiến tranh tìm về quê Hồng. Mẹ cô lúc ấy đã già đi rất nhiều. Khi nhận chiếc khăn, bà không khóc ngay. Bà vuốt từng nếp vải, nhận ra chính mình đã đưa nó cho con ngày lên đường.

Bà chỉ nói một câu: “Nó có lạnh không con?”

Người đồng đội đứng trước bà, không thể trả lời.

Bởi không ai có thể trả lời một người mẹ rằng những giây phút cuối cùng của con mình đã diễn ra như thế nào. Người ta chỉ có thể nói rằng Hồng đã hoàn thành nhiệm vụ, rằng cô đã cùng đồng đội giữ cho tuyến đường được thông, rằng nhờ những con người như cô, những đoàn xe đã tiếp tục đi về phía trước.

Nhiều năm sau, tuyến đường ấy trở thành một con đường rộng và đẹp. Những chiếc xe chạy qua mỗi ngày. Những người trẻ đi trên đó có thể chẳng bao giờ biết dưới lớp đất này từng có những cô gái tuổi đôi mươi đã dùng đôi bàn tay trần để lấp từng hố bom. Họ cũng chẳng biết rằng có một cô gái tên Hồng từng đứng bên đường trong mưa, nhìn những đoàn xe đi qua và mơ một ngày đất nước bình yên.

Nhưng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những người có tên trong những trang sách lớn. Lịch sử còn được tạo nên bởi những con người bình dị đã làm những công việc tưởng như rất nhỏ nhưng lại có ý nghĩa lớn lao trong hoàn cảnh đặc biệt. Hồng không trực tiếp cầm súng. Cô chỉ sửa đường. Nhưng trong chiến tranh, một con đường được thông đúng lúc có thể cứu cả một đoàn quân; một chuyến xe đi qua đúng thời điểm có thể mang theo thuốc men cho những người đang chờ sự sống; và một đôi bàn tay nhỏ bé có thể trở thành một mắt xích không thể thiếu trong cả một cuộc chiến.

Hôm nay, nếu có dịp đi trên những con đường rộng mở giữa núi rừng, chúng ta có thể không nhìn thấy dấu vết của chiến tranh. Nhưng dưới mỗi mét đường bình yên ấy là biết bao mồ hôi, nước mắt và có thể là cả máu của những người đã nằm lại. Những cô gái như Hồng đã gửi tuổi xuân của mình vào lòng đất để những thế hệ sau được đi trên những con đường không còn tiếng bom.

Chiếc khăn màu chàm ngày ấy đã được gia đình Hồng giữ lại. Nó đã bạc màu, sờn cũ, nhưng người mẹ không bao giờ cho phép ai vứt đi. Bởi với bà, đó không chỉ là một mảnh vải. Đó là thứ cuối cùng của con gái trở về nhà.

Và mỗi khi nhìn chiếc khăn, bà vẫn nhớ cô gái hai mươi tuổi ngày nào đã bước qua cánh cổng, quay đầu lại nhìn mẹ rồi đi về phía con đường chiến tranh.

Cô không trở về.

Nhưng con đường cô từng giữ lại vẫn còn.

Và trên con đường ấy, mỗi ngày có biết bao người bình yên đi qua.