NGƯỜI CON GÁI CHƯA KỊP TRỞ VỀ SƠN BẰNG

Trong mỗi cuộc đời, quê hương luôn là nơi để trở về. Với Hồ Thị Cúc, quê hương ấy là Nương Bao, xã Sơn Bằng, Hương Sơn, Hà Tĩnh, bên dòng Ngàn Phố. Chị sinh năm 1944 trong một gia đình có hoàn cảnh nhiều mất mát. Khi chị vừa lên một tuổi, nạn đói năm 1945 đã cướp đi cha và bà nội. Sau đó, chị được ông nội và người thân chăm sóc, nuôi dưỡng. Tuổi thơ của Cúc không phải một tuổi thơ đủ đầy. Nhưng quê hương vẫn là nơi ghi dấu những năm tháng đầu đời của chị. Đó là nơi chị biết những con đường làng, những mùa lúa, dòng Ngàn Phố và những người thân yêu. Những ký ức ấy có lẽ đã theo chị trong suốt những năm tháng sau này. Năm 1965, Hồ Thị Cúc tham gia thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước. Từ một cô gái Sơn Bằng, chị bước vào cuộc sống tập thể của những người thanh niên xung phong. Chị làm việc trên những tuyến đường thường xuyên bị đánh phá và từng bước trưởng thành trong chiến đấu. Sau đó, chị được giao nhiệm vụ Tiểu đội phó Tiểu đội 4, C552. Cuộc sống của chị lúc ấy gắn với đồng đội và những cung đường. Ngã ba Đồng Lộc trở thành một phần quan trọng trong tuổi trẻ của chị. Ở đó, những cô gái thanh niên xung phong phải thường xuyên có mặt trên mặt đường để san lấp hố bom, sửa chữa đường và bảo đảm giao thông. Công việc diễn ra trong điều kiện vô cùng nguy hiểm. Đồng Lộc được xác định là một vị trí chiến lược trên tuyến đường 15A, nơi các chuyến xe vận tải phải đi qua. Chính vì thế, nơi đây liên tục bị đánh phá. Có lẽ trong những năm tháng ấy, Hồ Thị Cúc vẫn có những lần nghĩ về quê. Người đi xa thường nhớ những điều bình dị nhất. Có thể đó là dòng sông Ngàn Phố, là những bữa cơm gia đình, là những người thân và những ngày tháng tuổi thơ. Những ký ức quê nhà ấy càng có ý nghĩa trong hoàn cảnh chiến tranh, khi mỗi lần rời đơn vị đều không biết lần sau có còn cơ hội trở về hay không. Ngày 24/7/1968, Hồ Thị Cúc ra mặt đường cùng đồng đội. Khoảng 16 giờ, trận bom thứ 15 trong ngày đánh xuống Đồng Lộc. Mười cô gái Tiểu đội 4 hy sinh. Chị Cúc không trở về Sơn Bằng bằng một chuyến xe, một bước chân hay một cuộc đoàn tụ với người thân. Chị nằm lại Đồng Lộc. Nhưng câu chuyện về chị lại trở về quê hương theo một cách khác. Người ta nhắc đến chị và nhắc đến Sơn Bằng. Nhắc đến “Cúc ơi!” là nhắc đến một cô gái của Hương Sơn. Nhắc đến mười cô gái Đồng Lộc là nhắc đến một phần lịch sử của Hà Tĩnh. Chính vì vậy, có thể nói Hồ Thị Cúc chưa bao giờ thực sự rời khỏi quê hương. Chị vẫn trở về qua những câu chuyện được kể, qua những người đến thăm Ngã ba Đồng Lộc, qua những trang sách và những tác phẩm viết về chị. Điều đó làm cho câu chuyện về quê hương trở nên đặc biệt. Một người có thể không trở về bằng hình hài, nhưng có thể trở về trong ký ức của cộng đồng. Hồ Thị Cúc đã trở về như thế. Hôm nay, khi nhắc đến Sơn Bằng, chúng ta có thể nhớ đến một cô gái đã từng rời quê khi tuổi đời còn rất trẻ. Chị đi để làm nhiệm vụ, để góp phần bảo vệ tuyến đường chi viện cho chiến trường. Chị không biết rằng mình sẽ không còn cơ hội trở về. Nhưng chính sự hy sinh ấy đã khiến tên chị gắn mãi với quê hương. Sơn Bằng có một người con gái đã nằm lại ở Đồng Lộc. Và Đồng Lộc có một cô gái luôn mang theo tên quê hương trong câu chuyện của mình. Khoảng cách từ Sơn Bằng đến Đồng Lộc không còn là khoảng cách của địa lý. Đó là một con đường của ký ức, của tình yêu quê hương và của lịch sử. Trên con đường ấy, Hồ Thị Cúc vẫn đang trở về với những người hôm nay.