NGƯỜI CON GÁI ĐỂ LẠI MỘT PHẦN TUỔI XUÂN Ở ĐỒNG LỘC

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên là ký ức của cả một thế hệ lập tức ùa về. Với cựu thanh niên xung phong Nguyễn Thị Hòe, Ngã ba Đồng Lộc chính là một nơi như thế.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, cuộc sống đã thay đổi rất nhiều, nhưng mỗi khi nhắc đến Đồng Lộc, trong ánh mắt người phụ nữ năm xưa vẫn hiện lên hình ảnh của những cô gái tuổi đôi mươi, những người đồng đội từng cùng bà sống giữa mưa bom bão đạn.

Ngày ấy, Nguyễn Thị Hòe còn rất trẻ. Cũng như bao thanh niên cùng thế hệ, bà mang trong mình khát vọng được góp sức cho đất nước. Khi chiến tranh ngày càng ác liệt, bà gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong và được điều về Đại đội 557, Tổng đội 55.

Đại đội 557 khi ấy làm nhiệm vụ trên một trong những địa bàn khốc liệt nhất của tuyến giao thông. Ngã ba Đồng Lộc là nơi các tuyến đường giao nhau, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc vận chuyển người, vũ khí, lương thực và hàng hóa từ hậu phương vào chiến trường.

Bởi vậy, máy bay địch liên tục đánh phá.

Ngày cũng như đêm, tiếng bom trở thành âm thanh quen thuộc. Mỗi trận bom có thể biến một đoạn đường đang bằng phẳng thành những hố sâu. Những chiếc cầu bị đánh hỏng, những đoạn đường bị đất đá vùi lấp. Nhưng phía sau những hố bom ấy là những đoàn xe đang chờ được thông đường.

Và những người thanh niên xung phong lại bước ra.

Nguyễn Thị Hòe cùng đồng đội cầm cuốc, cầm xẻng, san đất, lấp hố bom, khơi rãnh thoát nước, sửa đường. Có lúc vừa làm xong một đoạn đường thì máy bay lại quay lại đánh phá. Bom vừa ngừng, họ lại từ hầm trú ẩn chạy ra.

Không ai có thể biết quả bom tiếp theo sẽ rơi xuống đâu.

Không ai biết người đứng bên cạnh mình hôm nay có còn trở về sau trận bom ngày mai hay không.

Nhưng nhiệm vụ vẫn phải hoàn thành.

Bởi trong suy nghĩ của những người thanh niên xung phong lúc ấy, đường không thể tắc. Nếu đường tắc, đoàn xe không thể đi. Nếu đoàn xe không thể đi, sự chi viện cho chiến trường sẽ bị ảnh hưởng.

Người dân địa phương cũng trở thành những người đồng hành với TNXP. Nhiều gia đình đào hầm trong vườn, nhường nhà cho bộ đội và thanh niên xung phong ở. Trong những ngày tháng khốc liệt ấy, tình quân dân trở thành nguồn động viên để những người trẻ tiếp tục bám trụ.

Nguyễn Thị Hòe khi ấy là Tiểu đội trưởng. Trách nhiệm của người chỉ huy không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ mà còn phải lo cho từng người trong tiểu đội.

Có những đêm nhìn thấy máy bay địch xuất hiện, bà phải nhanh chóng nhắc nhở anh chị em tìm nơi trú ẩn. Khi bom vừa dứt, bà lại cùng mọi người ra kiểm tra mặt đường.

Có người bị thương.

Có người kiệt sức.

Có người hoảng loạn vì lần đầu chứng kiến một trận bom dữ dội.

Nhưng rồi tất cả lại động viên nhau đứng lên.

Ở chiến trường ấy, tình đồng đội không phải là những lời nói lớn lao. Nó thể hiện trong từng việc nhỏ: một người đưa cho bạn mình ngụm nước, người khỏe cõng người bị thương, người còn sức thay người đã mệt, người chỉ huy luôn có mặt ở nơi nguy hiểm để động viên anh em.

Nguyễn Thị Hòe đã chứng kiến nhiều đồng đội ra đi.

Trong ký ức của bà, sự hy sinh của 10 nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 là một ký ức đặc biệt đau thương. Những cô gái ấy còn rất trẻ, nhiều người chưa kịp lập gia đình.

Ngày 24 tháng 7 năm 1968, giữa lúc Ngã ba Đồng Lộc đang hứng chịu những trận đánh phá dữ dội, 10 cô gái được lệnh ra làm nhiệm vụ. Họ phải san lấp hố bom, sửa đường và bảo đảm giao thông.

Rồi một quả bom trút xuống.

Mười cô gái không trở về.

Tin dữ lan ra giữa những người đang bám trụ tại Đồng Lộc. Những người còn sống lao đi tìm đồng đội. Người đào đất, người gọi tên từng người, người hy vọng nghe thấy một tiếng trả lời từ dưới lớp đất đá.

Nhưng tất cả đã im lặng.

Nguyễn Thị Hòe và những người còn sống hiểu rằng chiến tranh vừa cướp đi những người bạn của mình.

Những cô gái hôm qua còn cùng nhau trò chuyện, cùng nhau làm đường, cùng nhau chia nhau từng bữa cơm đơn sơ, hôm nay đã nằm lại nơi đất mẹ.

Nhưng chiến tranh không cho phép họ dừng lại.

Con đường vẫn phải thông.

Những đoàn xe vẫn phải đi.

Những người còn sống lại trở về với nhiệm vụ.

Đó chính là điều khiến những ký ức về Đồng Lộc trở nên vừa đau thương vừa đẹp đẽ. Những con người rất bình thường đã làm những việc phi thường trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Nguyễn Thị Hòe cũng không tránh khỏi những trận bom.

Ngày 24 tháng 8 năm 1968, trong một trận bom của máy bay Mỹ tại khu vực Đồng Lộc, bà bị thương. Ba người bạn gái của bà đã hy sinh trong trận bom ấy. Từ chiến trường trở về, bà mang theo thương tật suốt đời.

Chiến tranh lấy đi của bà một phần cơ thể, nhưng không thể lấy đi ký ức về những người đồng đội.

Những năm tháng sau chiến tranh, mỗi khi nhắc đến Đồng Lộc, bà vẫn nhớ những gương mặt cũ.

Có người còn sống.

Có người đã nằm lại.

Có người trở về nhưng mang theo thương tật.

Mỗi người một số phận, nhưng tất cả đều có chung một ký ức về tuổi trẻ.

Một tuổi trẻ đã gửi lại nơi chiến trường.

Nhiều năm sau, bà vẫn trở lại Đồng Lộc vào những ngày tháng Bảy. Mỗi lần trở về, cảm xúc lại ùa về như thể bà vừa mới rời nơi này hôm qua.

Bà nhớ những đồng đội đã ngã xuống.

Nhớ những ngày cùng nhau bám đường.

Nhớ những đêm bom đạn.

Nhớ cả những người dân đã che chở, giúp đỡ bộ đội và TNXP.

Bà từng chia sẻ rằng mỗi lần trở về Đồng Lộc là một lần như được sống lại ký ức của những năm tháng tuổi trẻ. Bà thương những người đồng đội đã hy sinh khi tuổi đời còn quá trẻ, những người “chồng con chưa có vị gì” mà tuổi xuân đã bị bom đạn chôn vùi.

Có lẽ chính vì từng đi qua mất mát nên Nguyễn Thị Hòe càng trân trọng cuộc sống hiện tại.

Trở về đời thường với thương tật, bà không chọn cách sống khép mình. Bà tích cực tham gia các hoạt động của Hội Cựu Thanh niên xung phong và Hội Người cao tuổi, động viên mọi người cùng vượt qua khó khăn.

Ngôi nhà của bà cũng trở thành nơi nhiều người tìm đến để được giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe. Với bà, giúp được ai điều gì thì cố gắng giúp, bởi bà hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay là điều mà những người đồng đội đã hy sinh không còn cơ hội được tận hưởng.

Thời gian cứ thế trôi đi.

Những cô gái năm xưa đã trở thành những người phụ nữ tóc bạc.

Những con đường năm xưa đầy hố bom nay đã xanh màu cây cối.

Những nơi từng là “tọa độ lửa” giờ trở thành những địa chỉ đỏ để thế hệ trẻ tìm về.

Nhưng đối với Nguyễn Thị Hòe, Đồng Lộc không bao giờ chỉ là một địa danh lịch sử.

Đó là nơi bà đã gửi lại tuổi thanh xuân.

Đó là nơi có những người bạn mà bà không bao giờ quên.

Đó là nơi mỗi tấc đất đều gắn với một câu chuyện, một con người, một sự hy sinh.

Và mỗi khi đứng trước phần mộ những đồng đội đã khuất, bà vẫn có cảm giác như mình đang gặp lại những cô gái ngày nào.

Các chị vẫn còn rất trẻ.

Vẫn mặc bộ quần áo TNXP.

Vẫn cười nói bên nhau.

Chỉ có điều thời gian đã đi qua và họ mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân.

Câu chuyện của Nguyễn Thị Hòe vì thế không chỉ là câu chuyện về chiến tranh. Đó còn là câu chuyện về tình đồng đội, tình quân dân và sức mạnh của con người trước nghịch cảnh.

Một người phụ nữ đã mang thương tật suốt đời nhưng vẫn lựa chọn sống tích cực.

Một người đã mất đi nhiều đồng đội nhưng không để ký ức biến thành nỗi tuyệt vọng.

Bà biến ký ức thành lời kể.

Biến những kỷ niệm thành bài học.

Biến sự hy sinh của đồng đội thành động lực để sống tốt hơn trong những năm tháng hòa bình.

Ngày hôm nay, khi chúng ta đứng trên những con đường bình yên, có thể chúng ta không nhìn thấy những dấu vết của chiến tranh. Nhưng ở đâu đó trong ký ức của những người như Nguyễn Thị Hòe, tiếng bom năm xưa vẫn còn vang vọng.

Và chính những ký ức ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có.

Hòa bình được đánh đổi bằng tuổi trẻ của hàng triệu con người.

Có những người trở về với thương tật.

Có những người trở về nhưng mang trong lòng những ký ức không bao giờ phai.

Và có những người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Nguyễn Thị Hòe là một trong những người may mắn trở về.

Nhưng bà luôn nghĩ mình chỉ là người thay mặt cho những đồng đội không còn cơ hội kể câu chuyện của họ.

Bởi vậy, mỗi lần được hỏi về Đồng Lộc, bà lại kể.

Kể về những người đã hy sinh.

Kể về những ngày tháng bám đường.

Kể về tình đồng đội.

Kể về những người dân đã che chở cho TNXP.

Và kể để thế hệ sau hiểu rằng phía sau hai tiếng “hòa bình” là biết bao tuổi xuân đã gửi lại nơi chiến trường.

Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành một địa chỉ đỏ. Mỗi năm, hàng nghìn người tìm về để dâng hương, tưởng niệm những người đã ngã xuống. Những hình ảnh, câu chuyện và ký ức của các cựu TNXP như Nguyễn Thị Hòe tiếp tục giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về một thời lịch sử.

Và có lẽ, điều đẹp nhất mà câu chuyện ấy để lại không nằm ở những lời ca ngợi.

Nó nằm ở sự bình dị của những con người đã từng sống.

Họ cũng biết nhớ nhà.

Biết sợ bom.

Biết đau khi mất bạn.

Biết ước mơ về một mái nhà, một gia đình và một cuộc sống bình yên.

Nhưng khi Tổ quốc cần, họ đã đặt những ước mơ riêng sang một bên để lên đường.

Đó chính là vẻ đẹp của một thế hệ.

Một thế hệ mà tuổi trẻ đã trở thành tuổi trẻ của đất nước.

Một thế hệ mà mỗi bước chân trên đường ra trận đều mang theo niềm tin rằng ngày mai sẽ có hòa bình.

Và hôm nay, khi kể lại câu chuyện về Nguyễn Thị Hòe, chúng ta không chỉ kể về một người phụ nữ từng đi qua chiến tranh.

Chúng ta đang kể về cả một thế hệ thanh niên đã sống, chiến đấu và hy sinh bằng tất cả những gì đẹp nhất của tuổi trẻ.

Đồng Lộc có thể đã không còn tiếng bom.

Nhưng ký ức về những người từng giữ đường vẫn còn vang vọng.

Bởi có những người đã rời khỏi chiến trường, nhưng chiến trường mãi mãi ở lại trong trái tim họ.