NGƯỜI CON GÁI ĐẾM BOM NƠI "TỌA ĐỘ CHẾT" ĐỒNG LỘC
La Thị Tám sinh năm 1949, trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Vĩnh Lộc (nay thuộc xã Khánh Vĩnh Yên), huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1967, khi vừa tròn 18 tuổi, chị làm đơn tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong giải phóng miền Bắc, được biên chế về Đại đội 2 (C2), thuộc Trung đội tự vệ giao thông huyện Can Lộc, nhận lệnh chốt giữ tại "chảo lửa" Ngã ba Đồng Lộc.
Những năm 1967 – 1968, Ngã ba Đồng Lộc trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt nhất của không quân Mỹ hòng cắt đứt tuyến vận tải chiến lược chi viện từ miền Bắc vào miền Nam. Vì là người có vóc dáng nhỏ bé và ít tuổi nhất trong đơn vị, La Thị Tám nhanh nhẹn, tháo vát nên được giao nhiệm vụ trinh sát bom-một công việc đặc biệt nguy hiểm, cụ thể là quan sát máy bay địch ném bom, xác định vị trí bom rơi, đếm số bom đã nổ và chưa nổ để cắm tiêu cho bộ đội công binh xử lý. Hằng ngày, La Thị Tám khoác tấm vải dù ngụy trang, đứng trên đỉnh núi Mòi dùng ống nhòm theo dõi các đợt oanh tạc. Chỉ ở vị trí đó mới có thể quan sát rõ nhất. Sau mỗi trận bom, không chờ khói độc tan hết, La Thị Tám lập tức lao xuống hiện trường cắm tiêu đánh dấu những quả bom chưa nổ. Công việc đòi hỏi sự chuẩn xác đến tuyệt đối, bởi chỉ một sơ suất hay bỏ sót một quả bom nổ chậm, thảm họa sẽ ập xuống đầu các lực lượng rà phá bom mìn và những đoàn xe chở đầy vũ khí, xăng dầu, bộ đội khi lăn bánh qua.
Giữa cái nắng cháy bỏng rát của gió Lào miền Trung, đôi chân người nữ thanh niên xung phong nhiều lần phồng rộp, nứt nẻ rồi bật máu vì phải liên tục chạy lên chạy xuống dốc núi hiểm trở. Thế nhưng chị vẫn kiên định bám trận địa, không để sót một quả bom nào. Có những lần chị vừa tiếp cận hiện trường để cắm tiêu thì máy bay địch bất ngờ quay lại trút bom đánh phá tọa độ. Đất đá mù mịt hất văng, vùi lấp cả thân hình nhỏ bé. Khi đồng đội hốt hoảng đào bới đưa chị thoát ra ngoài, vừa rũ sạch đất cát trên mặt và lấy lại hơi thở, chị lại lập tức tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.
Từ tháng 5 đến tháng 12 năm 1968, suốt 200 ngày đêm ròng rã trên đỉnh đồi đạn lửa, người con gái mảnh mai ấy đã trực tiếp quan sát, đếm và cắm tiêu đánh dấu chính xác hơn 1.200 quả bom chưa nổ, giúp lực lượng công binh phá nổ an toàn, giữ vững mạch máu giao thông thông suốt cho hàng ngàn đoàn xe vào Nam.
Hình tượng người nữ thanh niên xung phong vóc dáng mảnh khảnh nhưng mang ý chí kiên trung của sắt đá, đứng sừng sững trên đỉnh đồi Mòi giữa làn mưa bom bão đạn đã trở thành một huyền thoại rực rỡ nơi tuyến lửa Đồng Lộc. Khi nhạc sĩ Doãn Nho cùng đoàn văn công hành quân qua Ngã ba Đồng Lộc nghe kể về câu chuyện của cô gái đếm bom ấy đã dâng trào cảm xúc mà viết nên ca khúc bất hủ "Người con gái sông La".
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc nơi chiến trường, cuối năm 1968, La Thị Tám vinh dự được nhận Huy hiệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đến ngày 22 tháng 12 năm 1969, khi mới tròn 20 tuổi, chị đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân, trở thành một trong những nữ anh hùng trẻ tuổi nhất của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam.
