Người con gái giữ "mạch máu Trường Sơn

Người con gái giữ "mạch máu Trường Sơn

Trong hành trình tìm kiếm tư liệu cho chủ đề “Những câu chuyện thời hoa lửa”, tôi không bắt đầu từ những bảo tàng kín cổng cao tường, mà bắt đầu từ một bảng danh sách các cựu Thanh niên xung phong (TNXP) tại địa phương. Dòng chữ: “Bà Nguyễn Thị Xuân – Tiểu đội trưởng Tiểu đội 4, Đại đội 552, chuyên trách tọa độ lửa ngã ba Đồng Lộc” ngay lập tức thu hút tôi.

​Với một người trẻ, cái tên “Đồng Lộc” là một biểu tượng, nhưng với bà Xuân, đó là cả một thời tuổi trẻ rực rỡ và đau thương mà tôi – thông qua những trang hồ sơ và các cuộc tiếp xúc gián tiếp – đã dần dựng lại được chân dung của một “bông hồng thép”.

​Tìm hiểu về lý lịch của bà, tôi ngỡ ngàng khi biết bà Xuân năm ấy lên đường khi vừa tròn 17 tuổi. Trong hồ sơ lưu trữ, có những dòng ghi chép ngắn gọn về việc bà đã tình nguyện rời lũy tre làng, từ bỏ cơ hội học nghề để chọn vào nơi “túi bom” của miền Trung.

​Tôi tự hỏi: Điều gì đã khiến một cô gái trẻ ngày ấy quyết liệt đến thế? Câu trả lời không nằm ở những khẩu hiệu cao siêu, mà ở sự thấu cảm của người trẻ khi nhìn vào bối cảnh lịch sử. Đó là sự lựa chọn của một thế hệ coi trọng vận mệnh đất nước hơn cả tương lai cá nhân – một khái niệm mà người trẻ ngày nay thường gọi là “sống có lý tưởng”.

​Thông qua các bức ảnh tư liệu quý hiếm và lời kể từ những người đồng đội còn sống, tôi tái hiện lại công việc của bà. Bà không cầm súng trực tiếp đối đầu với kẻ thù, nhưng bà cầm xẻng, cầm cuốc và cầm cả tính mạng mình để “cược” với tử thần.

​Nhiệm vụ của tiểu đội bà là rà phá bom nổ chậm và san lấp mặt đường ngay sau khi dứt tiếng còi báo động. Tôi hình dung ra hình ảnh cô gái Xuân nhỏ nhắn, trong làn khói bom mịt mù, vẫn kiên cường đứng trên đỉnh đồi để làm “cọc tiêu sống”, hướng dẫn xe vận tải vượt qua những đoạn đường bị cày nát. Đó là một sự sáng tạo phi thường của lòng quả cảm: Khi máy móc không thể làm việc, con người chính là bộ não và trái tim để mạch máu giao thông không bao giờ ngừng chảy.

​Một thông tin khiến tôi lặng người khi khai thác là ký ức về ngày 24/7/1968. Tiểu đội của bà chỉ cách hầm của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc một đoạn ngắn khi quả bom định mệnh ấy rơi xuống.

​Trong những trang nhật ký hành quân còn sót lại mà tôi có cơ hội tiếp cận, bà viết về việc mình đã dùng đôi tay rớm máu để đào bới, hy vọng tìm thấy hơi thở của đồng đội. Sự mất mát ấy không làm bà gục ngã; trái lại, nó trở thành một “động lực thép”. Những năm tháng sau đó, bà Xuân tiếp tục chiến đấu với một lời thề ngầm: Sống và làm việc cho cả những người đã nằm lại.

​Thông qua việc khai thác thông tin về bà Nguyễn Thị Xuân, tôi nhận ra rằng lịch sử không hề xa vời hay cũ kỹ. Khi người trẻ chúng tôi nhìn lịch sử bằng sự tò mò và lòng biết ơn, chúng tôi thấy được sự kết nối kỳ diệu giữa các thế hệ.

​Bà Xuân – một nhân chứng sống của thời hoa lửa – không chỉ là một cái tên trên danh sách khen thưởng. Bà là hiện thân của một tinh thần không khuất phục. Bài viết này là sự tri ân của một người trẻ đối với một đời người đã hiến dâng cho Tổ quốc. Chúng tôi không chỉ kể lại câu chuyện của bà, mà chúng tôi đang học cách “giữ lửa” từ chính những người đã đi qua mưa bom bão đạn, để tự viết nên câu chuyện ý nghĩa của chính mình trong thời bình