NGƯỜI CON GÁI GỬI LẠI TUỔI XUÂN TRÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Có những con đường được tạo nên từ đất đá, nhưng cũng có những con đường được viết nên bằng tuổi trẻ và sự hy sinh của cả một thế hệ. Đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ là một con đường như thế. Đó không chỉ là tuyến chi viện chiến lược nối hậu phương với tiền tuyến, mà còn là nơi hàng vạn người con Việt Nam đã gửi lại những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời mình.

Giữa những con người đã làm nên huyền thoại Trường Sơn có một cô gái tên là Nguyễn Thị Nhạ.

Nguyễn Thị Nhạ sinh năm 1945, quê ở thị trấn Kiện Khê, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Năm 1965, khi đất nước đang bước vào những năm tháng ngày càng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cô gái vừa tròn hai mươi tuổi ấy đã tình nguyện lên đường nhập ngũ. Ngày 28 tháng 6 năm 1965, chị rời quê hương để đến với tuyến lửa.

Hai mươi tuổi.

Đó là độ tuổi của những ước mơ đầu đời, của những ngày tháng mà một cô gái có thể nghĩ về mái trường, gia đình và một tương lai bình dị. Nhưng với Nguyễn Thị Nhạ, tuổi đôi mươi lại bắt đầu bằng những tháng ngày trên tuyến đường Trường Sơn.

Chị thuộc lực lượng làm nhiệm vụ trên tuyến chi viện chiến lược. Công việc của những người thanh niên xung phong và chiến sĩ Trường Sơn khi ấy không hề đơn giản. Những con đường xuyên qua núi rừng phải liên tục được sửa chữa, mở rộng và bảo đảm giao thông. Những đoàn xe phải được dẫn đường vượt qua những đoạn đường khó khăn. Những vị trí bị đánh phá phải nhanh chóng được khắc phục để tuyến vận tải không bị gián đoạn.

Nguyễn Thị Nhạ đã gắn bó với công việc ấy bằng tất cả sự nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Theo những tư liệu còn lưu lại, chị thuộc đơn vị C459 Đội N35, sau là C6 N25 Hà Nam. Sau đó, chị công tác tại Tiểu đoàn 33 công binh, Trung đoàn 18, Bộ Tư lệnh 559 và từng đảm nhiệm cương vị Trung đội trưởng.

Trên tuyến đường Trường Sơn, Nguyễn Thị Nhạ đã nhiều lần trực tiếp tham gia bảo đảm giao thông. Chị cùng đồng đội làm nhiệm vụ san lấp hố bom, sửa đường và xử lý những điểm nguy hiểm để các đoàn xe có thể tiếp tục hành quân.

Có những công việc người ngoài nhìn vào tưởng như rất bình thường.

Một đoạn đường bị hư thì sửa lại.

Một hố bom xuất hiện thì san lấp.

Một đoàn xe gặp khó khăn thì tìm cách giúp họ vượt qua.

Nhưng trong chiến tranh, mỗi công việc ấy đều được thực hiện giữa những hiểm nguy thường trực.

Và chính trong hoàn cảnh ấy, bản lĩnh của Nguyễn Thị Nhạ ngày càng được thể hiện rõ.

Cuối năm 1967, tại khu vực đèo Pa Kha trên tuyến đường 128, nơi giao với đường 20 Quyết Thắng, địch tăng cường đánh phá nhằm gây khó khăn cho hoạt động vận tải của ta. Nguyễn Thị Nhạ cùng đồng đội được giao nhiệm vụ bảo đảm cho các phương tiện vượt qua khu vực này.

Đường đèo hẹp, địa hình hiểm trở, việc đi lại của các đoàn xe vốn đã khó khăn. Trong hoàn cảnh ấy, những người làm nhiệm vụ dẫn đường phải đặc biệt bình tĩnh và cẩn thận.

Nguyễn Thị Nhạ đã cùng đồng đội làm nhiệm vụ cho đến khi những chiếc xe cuối cùng vượt qua khu vực nguy hiểm.

Chị đã nhiều lần đứng ở những nơi khó khăn nhất để giúp đồng đội hoàn thành nhiệm vụ.

Nhưng ngày 28 tháng 12 năm 1967 đã trở thành ngày cuối cùng của cuộc đời người nữ chiến sĩ ấy.

Trong lúc đang làm nhiệm vụ tại đèo Pa Kha, một trận đánh phá xảy ra. Nguyễn Thị Nhạ cùng bốn chiến sĩ khác đã hy sinh.

Chị ra đi khi mới hai mươi hai tuổi.

Hai mươi hai tuổi.

Một tuổi đời quá ngắn ngủi đối với một cuộc đời.

Chị chưa kịp trở về quê hương.

Chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Chưa kịp sống một cuộc đời bình thường mà có lẽ chị từng mong ước.

Nhưng những gì Nguyễn Thị Nhạ đã làm trong những năm tháng ngắn ngủi ấy đã trở thành một phần của lịch sử.

Sau khi chị hy sinh, những thành tích của Nguyễn Thị Nhạ được Nhà nước ghi nhận. Ngày 6 tháng 11 năm 1968, chị được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất. Mười năm sau, ngày 6 tháng 11 năm 1978, chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng danh hiệu cao quý ấy không thể trả lại tuổi trẻ cho chị.

Không thể đưa chị trở về bên gia đình.

Không thể cho chị cơ hội nhìn thấy những con đường Trường Sơn ngày nào trở thành những tuyến đường của hòa bình.

Điều còn lại chính là ký ức.

Ký ức về một cô gái Hà Nam đã rời quê hương khi tuổi đời vừa tròn đôi mươi.

Ký ức về người nữ chiến sĩ đã dành những năm tháng đẹp nhất của mình cho những cung đường giữa núi rừng Trường Sơn.

Ký ức về một người đã chọn đứng ở phía trước khi đất nước cần.

Nhiều năm sau chiến tranh, những kỷ vật gắn với các chiến sĩ Trường Sơn vẫn được lưu giữ. Trong đó có chiếc xẻng của Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Thị Nhạ, từng được chị sử dụng để san lấp hố bom và làm nhiệm vụ trên đường 20 Quyết Thắng.

Một chiếc xẻng nhỏ bé.

Nhưng khi nhìn vào đó, người ta có thể hình dung được một phần công việc mà người con gái ấy từng làm.

Từng nhát xẻng.

Từng đoạn đường.

Từng chuyến xe.

Từng ngày tháng.

Tất cả đã trở thành một phần của tuổi trẻ Nguyễn Thị Nhạ.

Có một điều rất đặc biệt trong câu chuyện về chị.

Nguyễn Thị Nhạ từng có một người bạn chiến đấu là Nguyễn Thị Vân Liệu. Hai người cùng hoạt động trên tuyến lửa Trường Sơn, cùng hy sinh trong chiến tranh và đều được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau chiến tranh, hai người từng “lạc” nhau trong nhiều năm. Mãi đến năm 2004, thông qua những thông tin được tìm thấy trong một chương trình truyền hình về Trường Sơn, đồng đội mới có thêm cơ hội kết nối câu chuyện về hai nữ anh hùng. Sau đó, Nguyễn Thị Nhạ và Nguyễn Thị Vân Liệu được an nghỉ bên nhau tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn.

Hai người bạn.

Hai người con gái.

Hai cuộc đời từng gặp nhau giữa chiến tranh.

Và cuối cùng, sau nhiều năm xa cách, lại được trở về bên nhau giữa những người đồng đội.

Có lẽ đó là một cuộc hội ngộ rất muộn.

Nhưng cũng rất đẹp.

Bởi những người đã từng cùng nhau đi qua những năm tháng khó khăn nhất cuối cùng vẫn tìm thấy nhau trong ký ức của đồng đội và trong sự tri ân của những thế hệ sau.

Ngày hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, những cung đường Trường Sơn năm xưa đã trở thành những địa danh lịch sử. Người ta đến đó để tham quan, để tìm hiểu, để tưởng nhớ.

Nhưng nếu chỉ nhìn Trường Sơn như một con đường, chúng ta sẽ không thể hiểu hết giá trị của nơi ấy.

Bởi dưới mỗi bước chân hôm nay là ký ức về những con người đã từng đi qua.

Có người đã trở về.

Có người mang theo những ký ức suốt cả cuộc đời.

Và có những người như Nguyễn Thị Nhạ đã mãi mãi nằm lại.

Chị không có một cuộc đời dài.

Nhưng chị có một tuổi trẻ đáng nhớ.

Chị không được nhìn thấy ngày hòa bình.

Nhưng sự hy sinh của chị góp phần làm nên con đường dẫn tới ngày hòa bình.

Chị không được trở về với gia đình.

Nhưng tên tuổi chị đã trở về với lịch sử.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Nguyễn Thị Nhạ hy sinh. Thời gian đã làm thay đổi biết bao điều. Những con đường mới đã được mở, những thế hệ mới đã lớn lên, cuộc sống của đất nước đã bước sang một trang khác.

Nhưng cái tên Nguyễn Thị Nhạ vẫn còn đó.

Một cô gái hai mươi tuổi rời quê hương.

Một người nữ chiến sĩ Trường Sơn.

Một Anh hùng đã gửi lại tuổi xuân nơi tuyến lửa.

Và mỗi khi nhắc đến chị, chúng ta lại nhớ đến cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã từng sống với một niềm tin giản dị mà lớn lao: khi Tổ quốc cần, tuổi trẻ sẵn sàng lên đường.

Nguyễn Thị Nhạ đã đi qua cuộc đời rất nhanh.

Nhưng dấu chân của chị trên con đường Trường Sơn thì còn ở lại.

Chị đã gửi lại tuổi hai mươi giữa đại ngàn, để hôm nay chúng ta được bước đi trên những con đường của hòa bình.