Người con gái Hòn Đất

CHỊ SỨ – TỪ TRANG VĂN HÒN ĐẤT ĐẾN MỘT CUỘC ĐỜI CÓ THẬT

Có những nhân vật bước ra từ trang sách rồi sống mãi trong ký ức của nhiều thế hệ. Chị Sứ trong tiểu thuyết Hòn Đất của nhà văn Anh Đức là một nhân vật như thế. Nhưng đằng sau hình tượng người phụ nữ kiên cường, bất khuất ấy không chỉ là sức sáng tạo của văn chương, mà còn là bóng dáng của một con người có thật – Nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Thị Ràng, người con gái của vùng đất Kiên Giang đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho cách mạng.

Phan Thị Ràng sinh năm 1937, quê ở xã Vĩnh Viễn, huyện Châu Thành, tỉnh Rạch Giá, nay thuộc tỉnh Kiên Giang. Tuổi trẻ của chị gắn với những năm tháng đất nước chìm trong chiến tranh. Không phải một người lính được trang bị đầy đủ súng đạn, chị bước vào cuộc chiến bằng lòng yêu nước, sự gan dạ và niềm tin vào ngày quê hương được giải phóng. Chị tham gia hoạt động cách mạng, làm công tác giao liên, xây dựng cơ sở và trực tiếp chiến đấu trong những hoàn cảnh vô cùng hiểm nguy.

Trong những năm tháng ấy, Hòn Đất không chỉ là một địa danh. Núi Hòn Đất, những hang đá, những cánh đồng và làng quê quanh núi trở thành nơi diễn ra những cuộc chiến đấu quyết liệt. Đối với người dân nơi đây, mỗi tấc đất đều thấm mồ hôi, nước mắt và máu của những người đã đứng lên bảo vệ quê hương.

Phan Thị Ràng bị địch bắt trong một lần làm nhiệm vụ. Trước những đòn tra khảo và sự dụ dỗ của kẻ thù, chị vẫn một mực giữ kín bí mật của tổ chức, không khai báo đồng đội. Khi không thể khuất phục được người phụ nữ trẻ ấy, kẻ địch đã sát hại chị vào đầu năm 1962.

Chị ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhưng chính từ sự hy sinh ấy, hình ảnh Phan Thị Ràng đã được nhà văn Anh Đức đưa vào văn học. Trong Hòn Đất, chị Sứ hiện lên vừa gần gũi, dịu dàng như một người phụ nữ Nam Bộ, vừa kiên cường, bất khuất khi đứng trước kẻ thù. Qua nhân vật chị Sứ, nhà văn không chỉ kể câu chuyện về một con người, mà còn tái hiện cả một thế hệ phụ nữ miền Nam – những người tưởng như yếu mềm nhưng khi Tổ quốc cần, họ có thể trở thành những chiến sĩ vô cùng gan góc.

Có lẽ điều xúc động nhất là ở chỗ: chị Sứ trong văn chương có thể là một hình tượng nghệ thuật, nhưng phía sau hình tượng ấy là một người phụ nữ đã thực sự sống, chiến đấu và hy sinh. Văn chương giúp tên tuổi Phan Thị Ràng vượt khỏi giới hạn của một cuộc đời. Còn cuộc đời của chị lại trao cho văn chương một sức nặng mà hư cấu không thể thay thế.

Mỗi khi đọc Hòn Đất, người ta nhớ đến chị Sứ. Và khi đứng trước núi Hòn Đất, người ta lại nhớ đến Phan Thị Ràng – người con gái đã nằm lại khi tuổi xuân còn dang dở.

Chị không được nhìn thấy ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Không được chứng kiến những con đường quê hương trở lại bình yên. Không được sống những năm tháng mà đất nước thống nhất, trẻ em được đến trường, những người mẹ không còn phải tiễn con ra trận. Nhưng sự hy sinh của chị đã góp một phần vào chính ngày bình yên ấy.

Từ một con người có thật, Phan Thị Ràng trở thành chị Sứ trong trang sách. Từ trang sách, chị Sứ lại trở thành ký ức của hàng triệu độc giả.

Và có lẽ đó là một trong những vẻ đẹp lớn nhất của lịch sử và văn chương: một cuộc đời có thể khép lại, nhưng lý tưởng, lòng can đảm và sự hy sinh của con người ấy thì có thể sống lâu hơn cả một đời người.

Phan Thị Ràng – chị Sứ của Hòn Đất – người con gái đã gửi lại tuổi xuân cho quê hương, để tên mình sống mãi giữa đất và người miền Tây Nam Bộ.