NGƯỜI CON GÁI PA CÔ GIỮA ĐẠI NGÀN TRƯỜNG SƠN

Trên dãy Trường Sơn, nơi những ngọn núi nối tiếp nhau chạy dọc miền Tây Thừa Thiên Huế, có vùng đất A Lưới.

Đó là quê hương của đồng bào Pa Cô.

Trong chiến tranh, núi rừng A Lưới không phải một vùng đất xa xôi đứng ngoài cuộc chiến.

Nơi đây là chiến trường.

Những bản làng trở thành nơi che chở cán bộ.

Những con đường qua rừng trở thành tuyến vận chuyển.

Và những người dân vốn quen với nương rẫy đã cầm súng bảo vệ quê hương.

Trong số họ có một cô gái tên Kan Lịch.

Bà sinh năm 1943, là người Pa Cô và là cháu ruột của Anh hùng Hồ Đức Vai. Sau này bà thường được biết đến với tên Hồ Kan Lịch.

Từ nhỏ, Kan Lịch đã sống giữa núi rừng.

Bà thông thuộc những con suối, đường mòn và địa hình miền núi – những kiến thức tưởng như bình thường nhưng trong chiến tranh lại trở thành lợi thế đặc biệt.

Khi còn rất trẻ, bà tham gia du kích.

Không lâu sau, người con gái Pa Cô trở thành một chỉ huy.

Đội du kích Hồng Bắc do Kan Lịch tham gia lãnh đạo có tới hàng trăm người. Theo tư liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, bà đã lãnh đạo lực lượng du kích tham gia 49 trận đánh lớn nhỏ.

Con số ấy không chỉ nói về số trận chiến.

Nó nói về nhiều năm sống trong hoàn cảnh mà mỗi chuyến đi qua rừng có thể gặp máy bay trinh sát, mỗi bản làng có thể bị càn quét và mỗi trận đánh có thể là lần cuối cùng trở về.

Kan Lịch nổi tiếng với khả năng tổ chức chiến đấu linh hoạt dựa trên địa hình.

Đối với lực lượng du kích, vũ khí thường không thể so sánh với trang bị của đối phương.

Vì thế, điều quan trọng là phải biết dùng địa hình, bí mật, bất ngờ và cách đánh phù hợp.

Rừng núi trở thành một phần của trận địa.

Kan Lịch và đồng đội sử dụng những gì họ hiểu rõ nhất về quê hương để chiến đấu.

Một trong những chiến công thường được nhắc đến là việc bà dùng súng trường bắn rơi một máy bay đối phương ở khu vực phía tây Thừa Thiên Huế.

Nhưng nếu chỉ kể Kan Lịch bằng những con số chiến công thì vẫn chưa đủ.

Câu chuyện còn cho thấy vai trò đặc biệt của đồng bào các dân tộc Trường Sơn trong cuộc kháng chiến.

Họ nuôi giấu cán bộ.

Gùi lương thực.

Dẫn đường.

Giữ bí mật.

Tham gia du kích.

Nhiều bản làng phải di chuyển vì bom đạn nhưng vẫn duy trì cơ sở cách mạng.

Kan Lịch là một gương mặt tiêu biểu của cộng đồng ấy.

Năm 1967, khi mới khoảng 24 tuổi, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của dân tộc Pa Cô.

Sau đó, bà nhiều lần được ra miền Bắc và gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong ký ức của Kan Lịch, những lần gặp Bác Hồ là những kỷ niệm đặc biệt. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận bà từng kể mình có bảy lần được gặp Bác, trong đó có những lần được mời dùng cơm tại Phủ Chủ tịch.

Từ một bản làng giữa đại ngàn A Lưới đến Phủ Chủ tịch ở Hà Nội là một quãng đường rất xa.

Nhưng khoảng cách ấy cũng phản ánh một đặc điểm quan trọng của cuộc kháng chiến Việt Nam.

Từ miền xuôi đến miền núi.

Từ người Kinh đến các dân tộc thiểu số.

Từ người lính chủ lực đến đội viên du kích.

Mỗi lực lượng đều góp phần vào cuộc đấu tranh chung.

Kan Lịch không rời bỏ bản sắc Pa Cô khi trở thành Anh hùng.

Sau chiến tranh, hình ảnh người phụ nữ trong trang phục truyền thống vẫn gắn với bà. Báo Quân đội nhân dân từng mô tả nữ Anh hùng sống đời thường giữa con cháu ở A Lưới, vẫn giữ phong thái của người phụ nữ Pa Cô năm nào.

Đó cũng là điểm rất đẹp trong câu chuyện của Kan Lịch.

Yêu nước không có nghĩa là phải giống một ai khác.

Một người Pa Cô có thể yêu Tổ quốc bằng chính tình yêu với bản làng và núi rừng của mình.

Một người trẻ ở miền núi có thể trở thành người anh hùng mà vẫn giữ tiếng nói, trang phục và truyền thống của dân tộc mình.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện Kan Lịch vì thế mang ít nhất hai bài học.

Thứ nhất là lòng dũng cảm.

Một cô gái trẻ đã đứng lên giữa một chiến trường vô cùng khốc liệt và trở thành người chỉ huy.

Thứ hai là niềm tự hào về bản sắc và cộng đồng.

Đất nước Việt Nam được tạo nên bởi 54 dân tộc.

Mỗi dân tộc có tiếng nói, phong tục và văn hóa riêng nhưng cùng chung một Tổ quốc.

Trong những thời điểm khó khăn nhất của lịch sử, chính sự đoàn kết ấy đã tạo nên sức mạnh.

Ngày nay, A Lưới đã thay đổi rất nhiều.

Con đường Hồ Chí Minh chạy qua miền núi.

Những bản làng có trường học, điện, đường và các công trình mới.

Nhưng phía sau cuộc sống ấy vẫn còn ký ức của một thời bom đạn.

Trong ký ức đó có những người như Hồ Đức Vai, Hồ A Nun và Kan Lịch – ba người trong một gia đình Pa Cô đều được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Và giữa họ, có hình ảnh một cô gái từng cầm súng giữa rừng Trường Sơn.

Kan Lịch – người con gái Pa Cô đã biến tình yêu bản làng thành sức mạnh để bảo vệ quê hương, rồi từ đại ngàn A Lưới trở thành một phần của lịch sử đất nước