NGƯỜI CON GÁI QUẢNG BÌNH — MỘT ĐỜI GAN DẠ (1)
Có những cái tên không được khắc trên đài tưởng niệm lớn, không được nhắc đến trong những bản hùng ca vang dội, nhưng lại sống mãi trong lòng đất, trong ký ức của những người còn ở lại. Trần Thị Kiu — một người con gái xứ Quảng — là một cái tên như thế.
Bà sinh năm 1938, tại vùng đất Quãng Thọ, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình — mảnh đất miền Trung gió Lào cát trắng, nơi từng chứng kiến bao thế hệ người dân kiên cường bám đất, bám làng qua những cuộc chiến tranh tàn khốc. Lớn lên trong thời kỳ đất nước chưa một ngày ngơi tiếng súng, Trần Thị Kiu đã sớm thấm vào mình cái hồn cốt của một dân tộc không chịu khuất phục.
Ngày 1 tháng 1 năm 1959, khi vừa bước sang tuổi hai mươi mốt, bà chính thức nhập ngũ. Không phải trên chiến trường lửa đạn, không phải với khẩu súng trường trên vai, mà bà chọn đi theo con đường của một người công nhân — thầm lặng, bền bỉ, góp sức vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ phía sau. Dẫu vậy, thầm lặng không có nghĩa là nhỏ bé. Chính những người như bà đã giữ cho guồng máy kháng chiến không ngừng quay, giữ cho ngọn lửa hậu phương không bao giờ tắt.
Những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất, khi cả dân tộc đang hối hả hàn gắn vết thương chiến tranh, bà Kiu công tác tại Nhà máy Đường 2-D, đặt ở vùng Xuân Tự, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Đây là một trong những cơ sở sản xuất quan trọng trong giai đoạn đầu tái thiết đất nước — nơi hàng trăm công nhân ngày đêm lao động để những chuyến hàng đầu tiên của thời bình được chuyển đi khắp nơi. Bà sống và làm việc ở đó, xa quê hương Quảng Bình, nhưng lòng vẫn gắn chặt với nhiệm vụ, với đồng đội, với thủ trưởng của mình như ruột thịt.
Rồi ngày 20 tháng 1 năm 1977 ập đến — một ngày mà những người ở Nhà máy Đường 2-D sẽ không bao giờ quên.
Không ai biết trước được tai họa. Chỉ biết rằng trong tình huống nguy cấp, khi thủ trưởng của bà bị bọn cướp khống chế và nổ súng, Trần Thị Kiu — không chần chừ, không tính toán — đã lao ra. Bà đã dùng chính thân mình để che chắn, để giải thoát cho người thủ trưởng thoát khỏi hiểm nguy. Bà ngã xuống ngay tại đó, trong khuôn viên nhà máy, giữa vùng đất Xuân Tự, Vạn Ninh.
Năm đó, bà ba mươi chín tuổi.
Người ta hay nói rằng anh hùng là những người không biết sợ. Nhưng có lẽ, anh hùng thực sự là người biết sợ mà vẫn bước ra. Trần Thị Kiu chắc hẳn cũng đã sợ trong tích tắc đó — sợ cái chết lạnh lẽo, sợ không được trở về quê nhà Quảng Bình, sợ bao nhiêu điều còn dang dở. Nhưng trong tích tắc ấy, bà đã chọn người khác thay vì chính mình.
Bà được an táng tại xã Vạn Hưng, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Nơi đó, đất Khánh Hòa ôm bà vào lòng — một người con của Quảng Bình nằm lại phương Nam, xa nhà nhưng không cô đơn, bởi bà nằm xuống giữa tình nghĩa đồng bào.
Lịch sử đôi khi được viết bằng những trận đánh lớn, những chiến dịch vang danh. Nhưng lịch sử cũng được viết bằng những khoảnh khắc như thế này — khoảnh khắc một người phụ nữ bình thường, trong một ngày bình thường, đã làm một điều phi thường.
Trần Thị Kiu — liệt sĩ, công nhân, người con gái đất Quảng — đã sống một cuộc đời giản dị và hy sinh theo cách cao cả nhất: vì người khác, đến hơi thở cuối cùng.
