"Người con gái tay không bắt giặc" và huyền thoại thép bên bờ sông Trà

Trong điện các của những huyền thoại giữ nước, thế hệ sau vẫn mãi lưu truyền câu chuyện về một người con gái nhỏ nhắn miền đồng bằng Bắc Bộ, người đã bước vào lịch sử bằng một kỳ tích độc nhất vô nhị: Tay không bắt sống quan hai Pháp. Bà chính là Nguyễn Thị Chiên — đóa hoa lửa kiên cường sinh ra từ đất mẹ Kiến Xương, Thái Bình, người phụ nữ đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi vừa tròn tuổi 22.

Từ kiếp đi ở tủi nhục đến người thắp lửa chống càn

Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 trong cái đói quay quắt của một gia đình cố nông nghèo xơ xác. Tuổi thơ của bà là một chuỗi dài đắng cay khi sớm mồ côi cả cha lẫn mẹ, phải đi ở bế con, mò cua bắt ốc cho nhà địa chủ, nếm trải đủ mọi lăng nhục, roi vọt. Chỉ đến khi bão táp Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thổi bùng lên, bà mới thực sự thoát khỏi cuộc đời nô lệ, bước ra ánh sáng dưới sự dìu dắt, giáo dục của các cán bộ Việt Minh.

Từ một cô gái giao thông nhỏ tuổi rải truyền đơn, canh gác bảo vệ vòng ngoài cho các cơ sở bí mật từ sau phong trào “Tiếng trống Tiền Hải”, Nguyễn Thị Chiên dần trưởng thành qua từng trận quấy nhiễu, phá đồn địch. Năm 1947, bà được cử làm Tiểu đội trưởng; năm 1948 là Trung đội phó. Giữa những ngày đầu kháng chiến gian khổ, thiếu thốn trăm bề, bà vừa vận động chị em du kích tay cuốc tay cày, vỡ hoang cấy lúa tự túc lương thực, vừa sắm sửa vũ khí chờ giặc đến.

Tháng 12-1949, khi thực dân Pháp điên cuồng mở cuộc càn quét hòng cướp phá các kho lương thực của ta, Nguyễn Thị Chiên đã mưu trí chỉ huy đội nữ du kích đánh trả quyết liệt, bảo vệ vẹn toàn kho muối — thứ tài sản quý giá như máu xương của chiến trường lúc bấy giờ.

Ba lần bước trước họng súng bắn dọa và cái tên "Tay không bắt giặc"

Lịch sử sẽ còn mãi nhắc nhớ về lòng trung kiên bất khuất của người con gái ấy vào tháng 4-1950. Trong một đêm tối mịt mù dẫn đường đưa đồng chí Bí thư chi bộ về làng hoạt động, tổ công tác bất ngờ lọt vào trận địa phục kích của địch. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, Nguyễn Thị Chiên lập tức phát ra ám hiệu đánh lạc hướng, chấp nhận để giặc bắt sống cốt để che chở cho người đồng chí của mình chạy thoát.

Ba tháng rưỡi nằm trong hầm tối của giặc là ba tháng rưỡi bà phải nếm trải những ngón đòn tra tấn dã man đến chết đi sống lại. Địch điên cuồng đưa bà ra bãi bắn dọa tới 3 lần, lên đạn rôm rốp sát màng tang nhằm bẻ gãy ý chí người đảng viên trẻ. Nhưng đáp lại lũ khát máu chỉ là sự im lặng kiên định, không một nửa lời khai báo. Chúng bất lực phải thả bà ra. Khi vừa bước chân ra khỏi cửa ngục, cơ thể đầy thương tích, đôi chân đau đớn không thể bước đi bình thường, bà đã gượng dậy, lập tức bắt tay vào chắp nối lại các đầu mối giao liên.

Giữa năm 1951, khi cơ sở cách mạng ở vùng tạm chiếm bị giặc càn quét tan rã, nhân dân hoang mang, Nguyễn Thị Chiên dũng cảm bám dân, bám làng. Một mình bà kiên trì len lỏi qua từng bờ tre, vách đất, khôi phục lại cơ sở cách mạng vững chắc ở 5 thôn liên tiếp, tạo chỗ đứng chân vững vàng cho bộ đội. Xin được của cấp trên vỏn vẹn 7 quả mìn, bà tự tay chỉ huy chị em gài phục kích, nổ súng tiêu diệt 5 tên giặc, làm bị thương 7 tên, làm nức lòng nhân dân trong vùng bốt đồn dày đặc.

Cú hích lịch sử đưa cái tên Nguyễn Thị Chiên vang dội khắp hai miền chính là trận phối hợp với bộ đội chủ lực trên Đường 39 vào tháng 12-1951. Lợi dụng lúc toán lính Âu Phi thiện xạ đang nghênh ngang sục sạo vào làng, bà cùng đồng đội bất ngờ từ bụi rậm xông ra. Bằng một động tác táo bạo và nhanh như cắt, người nữ du kích đã tay không tước súng, bắt sống tên quan hai chỉ huy Pháp trước sự ngỡ ngàng, khiếp nhược của toán lính đi sau. Biệt danh “Người phụ nữ tay không bắt giặc” đã ra đời từ trận đánh oanh liệt ấy.

Trái tim nhân hậu và khẩu súng ngắn của Bác Hồ

Không chỉ dũng cảm vô song trong chiến đấu, Nguyễn Thị Chiên còn mang một trái tim nhân hậu, bao dung sâu sắc của người con gái Việt Nam. Trong trận đánh bốt An Bồi tháng 1-1952, bà trực tiếp bò vào cắt hàng rào, đánh bộc phá, ném lựu đạn và cùng anh em xông thẳng vào sào huyệt bắt sống 6 tên giặc lẩn trốn, trong đó có tên đồn trưởng cáo già — kẻ đã từng nhúng máu, giết hại chính người anh trai ruột của bà.

Đứng trước kẻ thù mang nợ máu của gia đình, người con gái ấy không chọn hận thù. Bà dùng lý lẽ, giải thích chính sách khoan hồng của Chính phủ rồi mở lượng khoan dung thả hắn về. Cảm phục trước tấm lòng đại nghĩa của nữ du kích, tên đồn trưởng sau đó đã kêu gọi hàng loạt ngụy binh khác buông súng trở về với nhân dân. Cũng trong trận đánh định mệnh ấy, một mình bà đã cõng, đưa 6 thương binh ra ngoài trận địa an toàn giữa làn mưa bom bão đạn.

Chính tinh thần kiên trung bám đất, thương yêu đồng đội và lòng nhân nghĩa ấy đã lay động trái tim Vị Cha già dân tộc. Trong một bài viết ca ngợi bà, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xúc động ghi nhận:

"Chị Chiên, vì yêu nước, căm giặc, trung thành với đoàn thể, kiên quyết bám sát dân, luôn luôn thương yêu đồng đội, nắm vững và ra sức thi hành chính sách nên đã lập được công to, rất xứng đáng là Anh hùng Quân đội."

Tại Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất (tháng 5-1952), cô gái cố nông 22 tuổi Nguyễn Thị Chiên bước lên bục vinh quang nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khoảnh khắc xúc động nhất là khi bà được chính Bác Hồ trao tặng khẩu súng ngắn từ thắt lưng của Người — một kỷ vật vô giá cho một đời băng mình qua lửa đạn.

Ngọn lửa thiêng trở về với đất mẹ

Sau ngày kháng chiến chống Pháp thắng lợi, người nữ anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam tiếp tục cống hiến thầm lặng tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô (nay là Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội). Năm 1984, bà được phong quân hàm Trung tá, sống một cuộc đời giản dị, khiêm nhường giữa lòng Hà Nội phố.

Năm 2016, trái tim của "người con gái tay không bắt giặc" Nguyễn Thị Chiên ngừng đập ở tuổi 87. Bà ra đi, nhưng bóng hình người nữ trung đội trưởng du kích Kiến Xương kiên cường trước họng súng quân thù, cõng thương binh qua lửa đạn năm nào đã hóa thân thành vách đá, thành ngọn núi, thành một bài thơ sử thi lộng gió, ngân vang mãi trong lòng các thế hệ mai sau.