Người còn sống và ký ức không thể mất

BÙI HỮU THỰC – NGƯỜI TRUNG ĐỘI TRƯỞNG TRÊN TUYẾN BIÊN GIỚI

Những hoạt động âm thầm giữa lằn ranh sinh tử năm 1979

Có những người lính bước vào chiến tranh bằng tiếng súng. Nhưng cũng có những người phải chiến đấu trong sự im lặng của núi rừng, nơi một ánh mắt, một dấu chân, một tin tức nhỏ cũng có thể quyết định sự an toàn của cả đơn vị.

Trong những năm tháng bảo vệ biên giới phía Bắc, khu vực Mèo Vạc, Hà Giang là địa bàn đặc biệt phức tạp. Không chỉ có những trận chiến đấu trực diện, cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân vũ trang còn phải đối mặt với những hoạt động móc nối, gây rối, gián điệp, biệt kích và lực lượng phỉ hoạt động tại các địa bàn vùng sâu, vùng núi. Tại khu vực Mỏ Phàng, xã Thượng Phùng, nhiệm vụ ấy càng trở nên nặng nề.

Trong đội hình của Đồn Công an nhân dân vũ trang Săm Pun khi ấy có Trung đội trưởng Bùi Hữu Thực – người sau này đã hy sinh trong cuộc chiến đấu chống phỉ ở Mỏ Phàng. Tên tuổi của ông được nhắc lại cùng những cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trong cuộc đấu tranh bảo vệ biên giới và giữ gìn sự bình yên cho đồng bào vùng cao.

1. Một cuộc chiến không chỉ có tiếng súng

Nhìn lại những năm tháng ấy mới thấy, bảo vệ biên giới không đơn thuần là đứng trên trận địa và đối đầu với quân địch.

Ở những bản làng nằm sát đường biên, tình hình an ninh có lúc hết sức phức tạp. Một bộ phận người dân còn bị kẻ xấu lôi kéo, kích động. Các toán gián điệp, biệt kích tìm cách móc nối với lực lượng phỉ để gây rối, bắt cóc cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Vì thế, người lính biên phòng khi ấy phải làm nhiều nhiệm vụ cùng một lúc.

Họ vừa cầm súng chiến đấu, vừa nắm tình hình địa bàn. Họ phải hiểu từng con đường mòn, từng bản làng, từng khu vực có nguy cơ bị xâm nhập. Quan trọng hơn, họ phải phân biệt đâu là thông tin đáng tin cậy, đâu là dấu hiệu bất thường, đâu là nguy cơ có thể dẫn tới một cuộc phục kích hoặc một vụ gây rối.

Đó chính là phần việc mang tính trinh sát, nắm tình hình và đấu tranh chống hoạt động gián điệp, biệt kích trong nhiệm vụ bảo vệ biên giới.

Trong hoàn cảnh ấy, một người giữ cương vị trung đội trưởng như Bùi Hữu Thực không chỉ phải chỉ huy chiến đấu mà còn phải cùng đồng đội nắm chắc địa bàn, phát hiện những diễn biến bất thường và bảo đảm an toàn cho cán bộ, chiến sĩ.

Công việc ấy phần lớn diễn ra trong âm thầm.

Không có tiếng vỗ tay.

Không có những khoảnh khắc hào nhoáng.

Chỉ có núi rừng, những con đường hiểm trở và một nhiệm vụ luôn đặt người lính ở rất gần hiểm nguy.

2. Những bước chân trong bóng tối

Có thể hình dung những chuyến đi của người lính làm nhiệm vụ nắm tình hình ở biên giới khi ấy không giống những cuộc hành quân thông thường.

Ban ngày, địa hình núi đá hiểm trở. Ban đêm, bóng tối phủ xuống những triền núi và con đường mòn. Mỗi bước chân phải hết sức thận trọng.

Một nhóm cán bộ, chiến sĩ có thể phải đi sâu vào địa bàn để xác minh tình hình. Họ cần biết nơi nào có người lạ xuất hiện, nơi nào có dấu hiệu bất thường, nơi nào có khả năng bị đối phương lợi dụng.

Có những thông tin tưởng như rất nhỏ nhưng lại vô cùng quan trọng.

Một người lạ mặt xuất hiện.

Một con đường trước đây ít người qua lại bỗng có nhiều dấu chân.

Một nhóm người có biểu hiện khác thường.

Một nguồn tin từ cơ sở báo về.

Tất cả đều phải được xem xét.

Đối với người lính làm nhiệm vụ nắm tình hình, điều đáng sợ nhất không phải lúc nào cũng là một trận đánh lớn. Đáng sợ là không biết nguy hiểm đang ở đâu.

Chính vì vậy, sự bình tĩnh, khả năng quan sát và tinh thần cảnh giác trở thành một phần không thể thiếu trong nhiệm vụ.

Bùi Hữu Thực cùng đồng đội đã sống và chiến đấu trong hoàn cảnh như vậy.

Những nhiệm vụ ấy ít khi được kể lại đầy đủ.

Bởi có những công việc của người lính tình báo, trinh sát chỉ được biết đến sau khi chiến tranh đã qua. Có những người hoàn thành nhiệm vụ rồi trở về trong lặng lẽ. Cũng có những người không bao giờ trở về để kể lại những gì mình đã chứng kiến.

Bùi Hữu Thực thuộc về những người đã nằm lại.

3. Mỏ Phàng – nơi cuộc đấu tranh diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt

Sau những trận chiến đấu ác liệt ở khu vực biên giới, Đồn Công an nhân dân vũ trang Săm Pun phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ.

Một mặt là bảo vệ biên giới.

Mặt khác là đấu tranh với lực lượng phỉ đang hoạt động tại Mỏ Phàng.

Tài liệu lịch sử cho biết tại đây, các toán gián điệp, biệt kích đã tìm cách móc nối với lực lượng phỉ nhằm gây rối, gây bạo loạn, bắt cóc cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Đơn vị Săm Pun phải kết hợp giữa chiến đấu và vận động, tuyên truyền để từng bước làm tan rã lực lượng phỉ.

Đó là một cuộc chiến đặc biệt.

Không phải lúc nào cũng có chiến tuyến rõ ràng.

Không phải lúc nào người lính cũng biết đối phương đang ở đâu.

Có khi người lính vừa phải chiến đấu, vừa phải bảo vệ dân. Có khi phải tìm cách tiếp cận, xác minh thông tin và vận động những người bị lôi kéo trở về với cộng đồng.

Trong cuộc đấu tranh ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ Đồn Săm Pun đã hy sinh. Tư liệu của Ban Tuyên giáo Trung ương nêu Bùi Hữu Thực, khi đó là Trung đội trưởng, cùng một số cán bộ, chiến sĩ khác đã bị phỉ phục kích và hy sinh.

4. Sự hy sinh của một người lính

Có những cái chết diễn ra giữa trận đánh lớn, có đồng đội chứng kiến, có tiếng súng vang lên và có những dòng báo cáo được ghi lại ngay sau đó.

Nhưng cũng có những sự hy sinh chỉ được biết đến qua vài dòng trong hồ sơ.

Bùi Hữu Thực là một trong những người như vậy.

Điều còn lại về ông không phải là những lời kể được tô đậm bởi thời gian, mà trước hết là một sự thật giản dị: ông đã hy sinh trong khi thực hiện nhiệm vụ tại một địa bàn đặc biệt nguy hiểm của biên giới Mèo Vạc.

Phía sau quân phục và cấp bậc Trung đội trưởng là một con người có gia đình, có người thân, có những người chờ đợi ngày trở về.

Có lẽ trước mỗi chuyến đi, ông cũng như bao người lính khác đều hiểu rằng mình có thể gặp nguy hiểm.

Nhưng nhiệm vụ vẫn phải tiếp tục.

Người lính biên giới không thể lựa chọn nơi bình yên để chiến đấu. Họ phải đứng ở nơi khó khăn nhất, nơi từng bản làng, từng con đường biên giới đều gắn với trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc.

Và khi Bùi Hữu Thực nằm xuống, một người lính đã hoàn thành nhiệm vụ của mình bằng sự hy sinh.

5. Người còn sống và ký ức không thể mất

Chiến tranh rồi cũng đi qua.

Những con đường ngày trước từng in dấu chân của những toán quân nay trở thành đường dân sinh. Những bản làng từng sống trong bất an dần trở lại cuộc sống bình thường.

Nhưng đối với gia đình và đồng đội của những người đã hy sinh, chiến tranh không bao giờ hoàn toàn kết thúc.

Một cái tên trong danh sách liệt sĩ có thể chỉ là một dòng chữ.

Nhưng với gia đình, đó là một người con.

Với đồng đội, đó là người từng đứng cạnh mình trong những ngày gian khổ.

Với quê hương, đó là một phần ký ức của lịch sử.

Bùi Hữu Thực đã nằm lại trên tuyến biên giới trong cuộc chiến đấu chống phỉ ở Mỏ Phàng. Từ những tư liệu hiện còn có thể thấy rõ rằng nhiệm vụ của đơn vị Săm Pun khi ấy không chỉ là chiến đấu trực tiếp mà còn là một cuộc đấu tranh phức tạp nhằm bảo vệ địa bàn, chống gián điệp, biệt kích và làm tan rã lực lượng phỉ.

Vì thế, khi nhắc đến Bùi Hữu Thực, không nên chỉ nhớ ông như một người lính đã hy sinh.

Cần nhớ ông như một người lính biên giới đã sống trong những năm tháng mà sự bình yên của một bản làng có thể phải đánh đổi bằng sự hy sinh của những con người vô danh.

Những hoạt động nắm tình hình, trinh sát, đấu tranh chống gián điệp và biệt kích thường không để lại những chiến công dễ nhìn thấy. Nhưng chính những công việc âm thầm ấy góp phần giữ vững địa bàn, bảo vệ đồng bào và bảo vệ từng tấc đất biên cương.

Hôm nay, khi cuộc sống nơi Mèo Vạc đã đổi thay, những ngọn núi vẫn đứng đó, những con đường vẫn đi qua những bản làng năm xưa.

Chỉ có những người lính năm ấy là không còn trở lại.

Trong số họ có Bùi Hữu Thực.

Tên ông được giữ lại trong ký ức đồng đội, trong hồ sơ lịch sử và trong câu chuyện về những người đã hy sinh để biên giới được bình yên.

Và có lẽ, điều đáng nhớ nhất về một người lính không phải là ông đã nói những gì trước lúc hy sinh, mà là ông đã lựa chọn ở lại với nhiệm vụ của mình cho đến giây phút cuối cùng.

Đó chính là giá trị của sự hy sinh.

Đó cũng là phần ký ức không được phép lãng quên của một thế hệ đã đi qua chiến tranh.