NGƯỜI CON TRẺ TUỔI LÊN ĐƯỜNG

CỰU CHIẾN BINH HOÀNG VĂN ĐẠO

Người con Pác Bo hy sinh trong những ngày đầu bảo vệ Tổ quốc

 năm 1979

I. LỜI MỞ ĐẦU

          Có những con người đi qua cuộc đời rất ngắn ngủi, nhưng những gì họ để lại thì không bao giờ ngắn ngủi.

Có những người lính rời bản làng khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo trong ba lô vài bộ quần áo, một chút hành trang của người lính và trong trái tim là hình bóng quê nhà. Họ lên đường khi đất nước cần. Họ không biết con đường phía trước sẽ dài bao nhiêu, gian khổ đến mức nào và càng không thể biết ngày nào mình sẽ trở về.

Hoàng Văn Đạo là một trong những người lính như thế.

Theo tư liệu lịch sử của xã Cao Thăng, Hoàng Văn Đạo quê ở Pác Bo, nhập ngũ năm 1978 và hy sinh năm 1979, được ghi trong danh sách các liệt sĩ bảo vệ Tổ quốc của địa phương.

Khoảng thời gian từ ngày nhập ngũ đến khi hy sinh chỉ là một quãng đời rất ngắn. Nhưng chính trong những năm tháng ngắn ngủi ấy, tuổi trẻ của người lính Hoàng Văn Đạo đã gắn với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc – khi đất nước vừa bước ra khỏi những cuộc chiến tranh kéo dài, nhưng biên giới Tổ quốc lại đứng trước những thử thách mới.

Năm 1979, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc diễn ra trong bối cảnh đặc biệt căng thẳng. Ngày 17/2/1979, chiến sự nổ ra trên tuyến biên giới phía Bắc; cuộc chiến đấu chủ yếu diễn ra đến ngày 6/3/1979, nhưng tình hình biên giới tiếp tục căng thẳng trong nhiều năm sau đó.

Trong dòng chảy lớn của lịch sử ấy, có những cái tên được nhắc nhiều lần, nhưng cũng có những người lính chỉ còn lại trong ký ức gia đình, trong danh sách liệt sĩ của quê hương và trong những nén hương âm thầm của các thế hệ sau.

Hoàng Văn Đạo thuộc về những người như vậy.

Câu chuyện về anh không chỉ là câu chuyện của một người lính hy sinh năm 1979. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ thanh niên đã đi qua tuổi trẻ bằng trách nhiệm với quê hương, đất nước; về những gia đình đã tiễn con lên đường và rồi phải học cách sống với nỗi nhớ thương suốt phần đời còn lại.

II. TỪ QUÊ HƯƠNG PÁC BO, NGƯỜI CON TRẺ TUỔI LÊN ĐƯỜNG

Pác Bo – cái tên gắn với vùng đất Cao Bằng, nơi núi rừng, bản làng và những dấu tích lịch sử hòa vào nhau.

Đối với mỗi người con sinh ra trên quê hương ấy, núi không chỉ là núi, con đường không chỉ là con đường. Đó là nơi có căn nhà thân thuộc, có tiếng nói của cha mẹ, có những mùa ngô, mùa lúa, có con đường từ bản ra chợ và những người hàng xóm đã biết nhau từ thuở nhỏ.

Hoàng Văn Đạo lớn lên trong không gian ấy.

Những thông tin hiện còn lưu giữ về anh chưa đủ để dựng lại đầy đủ từng năm tháng tuổi thơ, nhưng từ quê quán Pác Bo và thời điểm nhập ngũ năm 1978 có thể thấy anh thuộc lớp thanh niên lên đường trong những năm đất nước bước vào một giai đoạn lịch sử mới.

Năm 1978, khi Hoàng Văn Đạo nhập ngũ, đất nước chưa thực sự có được một thời gian dài bình yên sau chiến tranh.

Thế hệ của anh sinh ra và lớn lên trong tiếng vọng của chiến tranh. Những câu chuyện về bom đạn, về người thân đi bộ đội, về những người không trở về đã trở thành một phần ký ức của nhiều gia đình.

Với người thanh niên miền núi, ngày nhận giấy gọi nhập ngũ có lẽ cũng giống như biết bao chàng trai cùng thế hệ: vui, tự hào nhưng xen lẫn sự bịn rịn.

Đằng sau bộ quân phục là một gia đình.

Đằng sau bước chân người lính là con đường trở về bản.

Đằng sau lời chào tạm biệt là những người thân không biết bao giờ mới lại được nhìn thấy con em mình.

Người lính trẻ bước ra khỏi nhà có thể chỉ nghĩ đơn giản rằng mình đi thực hiện nghĩa vụ, rồi một ngày sẽ trở về.

Nhưng lịch sử không phải lúc nào cũng cho người ta cơ hội trở về.

III. NHỮNG NGÀY ĐẦU TRONG QUÂN NGŨ

Nhập ngũ năm 1978, Hoàng Văn Đạo bắt đầu một cuộc sống hoàn toàn khác.

Từ một chàng trai của bản làng, anh trở thành người lính.

Trong quân đội, những ngày đầu bao giờ cũng là những ngày của kỷ luật và rèn luyện. Từ giờ giấc sinh hoạt, tư thế đứng, cách xếp nội vụ, hành quân, luyện tập đến việc sử dụng trang bị, tất cả đều được thực hiện theo nền nếp.

Người lính phải học cách đặt nhiệm vụ chung lên trên sự thuận tiện của riêng mình.

Những ngày huấn luyện có thể rất vất vả.

Có những buổi hành quân dài dưới trời nắng. Có những đêm thao trường kéo dài đến khi cơ thể mệt rã rời. Có những ngày mưa, đất bám đầy giày, quần áo ướt lạnh nhưng người lính vẫn phải tiếp tục nhiệm vụ.

Với một người trẻ vừa rời quê, đó là quá trình trưởng thành rất nhanh.

Từ chỗ quen với cuộc sống gia đình, người lính phải biết tự chăm sóc mình, biết phối hợp với đồng đội và quan trọng hơn cả là biết chịu trách nhiệm với nhiệm vụ được giao.

Trong môi trường quân ngũ, tình đồng đội cũng được hình thành từ những điều rất giản dị.

Một bi đông nước được chuyền tay.

Một phần cơm được sẻ cho người chưa kịp ăn.

Một lời động viên trong những buổi hành quân mệt mỏi.

Một người đồng đội thức thay phiên gác.

Những điều nhỏ bé ấy trở thành ký ức sâu sắc nhất của đời lính.

Đối với Hoàng Văn Đạo, quãng thời gian quân ngũ có thể không dài, nhưng đó là khoảng thời gian tuổi trẻ được thử thách và tôi luyện.

Anh cùng đồng đội bước vào những ngày mà nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc không còn là khái niệm trong sách vở.

Nó hiện diện ngay trước mắt.

IV. NĂM 1979 – KHI BIÊN GIỚI GỌI TÊN NGƯỜI LÍNH

Năm 1979 là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử bảo vệ Tổ quốc.

Sau nhiều năm chiến tranh, đất nước vừa thống nhất chưa lâu thì tình hình biên giới phía Bắc trở nên đặc biệt căng thẳng. Ngày 17/2/1979, chiến tranh bùng nổ trên tuyến biên giới phía Bắc. Quân và dân Việt Nam bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Trong những ngày ấy, nhiều người lính đang ở tuổi đôi mươi.

Họ không có nhiều thời gian để suy nghĩ về những điều lớn lao.

Mệnh lệnh được truyền xuống.

Đơn vị cơ động.

Đội hình hành quân.

Các vị trí chiến đấu được xác lập.

Những người lính trẻ đi về phía biên giới.

Có thể trong ba lô của họ là những vật dụng rất đơn sơ.

Có thể là một lá thư nhà.

Có thể là một tấm ảnh gia đình.

Có thể chỉ là vài dòng địa chỉ được ghi vội.

Nhưng tất cả đều mang một ý nghĩa đặc biệt: đó là sợi dây nối người lính với quê hương.

Đối với Hoàng Văn Đạo, năm 1979 chính là năm cuộc đời anh dừng lại.

Nguồn tư liệu của địa phương xác nhận anh hy sinh trong năm 1979 và được ghi nhận là liệt sĩ bảo vệ Tổ quốc.

Chúng ta không có quyền biến những điều chưa được xác minh thành sự thật.

Vì vậy, khi kể lại câu chuyện của anh, điều quan trọng nhất không phải là thêm thắt những chi tiết ly kỳ, mà là giữ lại sự chân thực của một người lính đã hy sinh.

Anh đã nhập ngũ.

Anh đã đứng trong hàng ngũ những người lính bảo vệ Tổ quốc.

Và anh đã không trở về.

Chỉ ba điều ấy thôi cũng đủ để một thế hệ hôm nay phải cúi đầu tưởng niệm.

V. NHỮNG NGÀY THÁNG KHÔNG TRỞ VỀ

Có một điều rất đặc biệt trong câu chuyện của những người lính hy sinh khi tuổi đời còn trẻ.

Họ không có cơ hội nhìn thấy những mùa sau.

Không có ngày trở về.

Không có dịp gặp lại cha mẹ sau những năm tháng quân ngũ.

Không có cơ hội ngồi bên bếp lửa quê nhà kể cho người thân nghe những chuyện ở đơn vị.

Không có cơ hội bước lại con đường cũ trong bản.

Cuộc đời của họ dừng lại ở một thời điểm mà đối với người khác chỉ là điểm bắt đầu của cả một cuộc đời.

Hoàng Văn Đạo hy sinh năm 1979.

Nếu còn sống, cuộc đời anh đã có thể đi qua rất nhiều mùa xuân.

Có thể anh đã trở thành một người cha.

Có thể anh đã có những đứa con.

Có thể anh đã trở thành người ông trong một gia đình đông vui.

Có thể anh đã trở thành một cựu chiến binh trở về kể lại câu chuyện năm xưa cho thế hệ trẻ.

Nhưng lịch sử đã không cho anh những cơ hội ấy.

Anh nằm lại khi tuổi trẻ còn ở phía trước.

Đó chính là điều khiến sự hy sinh của người lính trở nên đau đớn.

Người ta thường nói về sự hy sinh bằng những từ ngữ lớn lao: “anh dũng”, “kiên cường”, “vì Tổ quốc”.

Nhưng phía sau những từ ngữ ấy là một con người bằng xương bằng thịt.

Là một người con.

Là một người anh.

Là một người em.

Là một người thanh niên có ước mơ.

Là một người có một quê nhà để nhớ.

Vì thế, tưởng niệm một người lính không chỉ là nhắc đến chiến công.

Đó còn là trả lại cho người đã khuất một vị trí trong ký ức của cộng đồng.

VI. NỖI ĐAU Ở LẠI VỚI GIA ĐÌNH

Chiến tranh kết thúc trên chiến trường nhưng không phải lúc nào cũng kết thúc trong lòng những người ở lại.

Đối với một gia đình có người thân hy sinh, chiến tranh có thể kéo dài qua nhiều thế hệ.

Một chiếc ảnh cũ.

Một bộ quân phục.

Một dòng tên trong giấy báo tử.

Một kỷ vật.

Một câu chuyện được kể đi kể lại.

Tất cả trở thành những dấu hiệu để người đã mất tiếp tục hiện diện trong cuộc sống của người còn sống.

Với gia đình Hoàng Văn Đạo, năm 1979 chắc chắn là một năm không thể quên.

Người con của Pác Bo đã ra đi.

Nhưng từ đó, trong ký ức gia đình, anh không bao giờ thực sự mất đi.

Mỗi khi quê hương nhắc đến những người con đã hy sinh, tên Hoàng Văn Đạo lại được nhắc cùng những người lính khác.

Mỗi dịp lễ, Tết, ngày Thương binh – Liệt sĩ, những nén hương được thắp lên không chỉ để tưởng nhớ một người đã mất mà còn để nhắc các thế hệ hôm nay rằng cuộc sống bình yên không tự nhiên mà có.

Có những người đã đánh đổi bằng tuổi trẻ.

Có những gia đình đã đánh đổi bằng sự chờ đợi.

Có những người mẹ đã chờ con đến hết cuộc đời.

Có những người cha mang theo nỗi đau không nói thành lời.

Và có những cái tên trở thành một phần lịch sử của làng quê.

Hoàng Văn Đạo là một cái tên như vậy.

VII. NGƯỜI LÍNH TRẺ VÀ GIÁ TRỊ CỦA SỰ HY SINH

Nhìn lại cuộc đời Hoàng Văn Đạo từ hôm nay, điều khiến chúng ta xúc động nhất không nằm ở việc anh đã sống bao nhiêu năm.

Điều quan trọng là anh đã sống như thế nào trong thời đại của mình.

Một người thanh niên sinh ra từ quê hương Pác Bo.

Một người lính nhập ngũ năm 1978.

Một người đã đứng trong hàng ngũ bảo vệ Tổ quốc.

Một liệt sĩ hy sinh năm 1979.

Những dữ kiện ấy tưởng chừng ngắn gọn nhưng chứa đựng cả một thời đại.

Đó là thời đại mà đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh nhưng người lính vẫn phải cầm súng.

Đó là thời đại mà tuổi trẻ được đặt trước một câu hỏi rất lớn: khi Tổ quốc cần, mình sẽ làm gì?

Hoàng Văn Đạo và hàng nghìn, hàng vạn người lính cùng thế hệ đã trả lời bằng chính sự lên đường.

Không phải ai cũng trở về.

Có người trở về với thương tật.

Có người trở về với những ký ức không thể quên.

Có người mãi mãi nằm lại nơi biên giới.

Nhưng chính từ sự hy sinh ấy mà những vùng đất quê hương được giữ gìn.

Những con đường được mở lại.

Những bản làng tiếp tục cuộc sống.

Những đứa trẻ được lớn lên trong hòa bình.

Và các thế hệ sau có quyền mơ ước về tương lai.

VIII. TỪ MỘT CÁI TÊN TRONG DANH SÁCH ĐẾN MỘT CÂU CHUYỆN CÓ HỒN

Trong các tài liệu lịch sử, tên của người hy sinh đôi khi chỉ xuất hiện trong một dòng.

Họ và tên.

Quê quán.

Năm nhập ngũ.

Năm hy sinh.

Nhưng phía sau một dòng thông tin ấy là cả một cuộc đời.

Hoàng Văn Đạo – Pác Bo – nhập ngũ năm 1978 – hy sinh năm 1979.

Bốn thông tin ngắn ngủi.

Nhưng nếu đặt chúng vào bối cảnh lịch sử, ta sẽ thấy cả một câu chuyện.

Năm 1978, anh rời quê.

Năm 1979, anh hy sinh.

Chỉ một năm.

Một năm ấy có thể là một khoảng thời gian rất ngắn đối với lịch sử.

Nhưng với một con người, đó có thể là toàn bộ phần đời quân ngũ.

Đó là những buổi huấn luyện.

Những đêm gác.

Những cuộc hành quân.

Những lần nhớ nhà.

Những bức thư gửi về quê.

Những người đồng đội gặp nhau rồi chia xa.

Và cuối cùng là một ngày người lính không còn trở lại.

Có lẽ chính vì thế mà khi kể về Hoàng Văn Đạo, chúng ta không nên chỉ kể bằng những con số.

Cần kể bằng ký ức.

Bằng quê hương.

Bằng hình ảnh người thanh niên khoác áo lính.

Bằng con đường anh đã đi.

Và bằng khoảng trống anh để lại.

IX. LỜI TRI ÂN CỦA THẾ HỆ HÔM NAY

Ngày hôm nay, khi cuộc sống đã thay đổi rất nhiều, thế hệ trẻ có thể khó hình dung được đầy đủ những năm tháng mà Hoàng Văn Đạo và đồng đội đã trải qua.

Những người trẻ hôm nay lớn lên trong điều kiện hòa bình.

Được học tập.

Được lựa chọn nghề nghiệp.

Được xây dựng gia đình.

Được đi đến nhiều nơi.

Được theo đuổi những ước mơ riêng.

Nhưng để có những điều bình thường ấy, đã có những người lính không còn cơ hội sống cuộc đời bình thường.

Hoàng Văn Đạo là một trong những người như thế.

Anh hy sinh khi đất nước còn nhiều khó khăn.

Sự hy sinh ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng lòng yêu nước không phải là một khái niệm xa vời.

Lòng yêu nước bắt đầu từ việc biết trân trọng quê hương.

Biết giữ gìn lịch sử.

Biết nhớ đến những người đã hy sinh.

Biết sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Và biết rằng mỗi ngày bình yên đều là một điều đáng quý.

Vì vậy, tưởng nhớ Hoàng Văn Đạo không chỉ là nhìn về quá khứ.

Đó còn là hướng về tương lai.

Khi một học sinh biết tên một liệt sĩ của quê mình, lịch sử được tiếp nối.

Khi một người trẻ thắp nén hương trước bia tưởng niệm, ký ức được tiếp nối.

Khi một gia đình kể cho con cháu nghe về người ông, người bác, người chú đã hy sinh, truyền thống được tiếp nối.

Và khi tên Hoàng Văn Đạo tiếp tục được nhắc đến, sự hy sinh của anh không bị lãng quên.

X. KẾT – MỘT ĐỜI NGƯỜI, MỘT TẤM LÒNG VỚI QUÊ HƯƠNG

Có những mùa xuân đi qua mà không trở lại.

Có những người lính ra đi mà không kịp nói lời từ biệt.

Có những con đường biên giới còn lưu dấu bước chân của những người đã ngã xuống.

Và có những cái tên dù thời gian trôi qua bao lâu vẫn cần được nhắc lại.

Hoàng Văn Đạo – người con quê hương Pác Bo – là một trong những cái tên như vậy.

Anh nhập ngũ năm 1978.

Anh đứng trong hàng ngũ những người lính bảo vệ Tổ quốc.

Và anh hy sinh năm 1979.

Cuộc đời người lính trẻ chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian ngắn ngủi, nhưng sự hy sinh của anh đã trở thành một phần ký ức của quê hương.

Ngày hôm nay, chúng ta không thể trả lại cho Hoàng Văn Đạo những năm tháng tuổi trẻ đã mất.

Không thể cho anh trở về căn nhà cũ.

Không thể để anh bước lại con đường quê.

Không thể nghe lại tiếng nói của anh.

Nhưng chúng ta có thể làm một điều rất quan trọng:

Không để tên anh bị lãng quên.

Bởi một dân tộc biết trân trọng những người đã hy sinh là một dân tộc biết trân trọng hòa bình.

Một quê hương biết nhớ những người con đã ngã xuống là một quê hương có chiều sâu lịch sử.

Và một thế hệ trẻ biết cúi đầu trước những người lính đã hy sinh là một thế hệ biết mình đang đứng trên nền tảng của những gì cha anh để lại.

Xin được thắp một nén hương tưởng nhớ người lính trẻ Hoàng Văn Đạo.

Xin được tưởng nhớ những đồng đội của anh – những người đã cùng anh bước vào những năm tháng gian khổ của lịch sử.

Xin được tri ân những gia đình đã tiễn người thân ra trận và âm thầm chịu đựng mất mát.

Và xin được gửi tới quê hương Pác Bo lời tri ân sâu sắc đối với người con đã hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc.

Năm tháng có thể phủ lên ký ức một lớp bụi thời gian.

Nhưng những người đã hy sinh vì quê hương, đất nước thì không bao giờ mất đi.

Họ còn lại trong tên đất.

Trong những trang lịch sử.

Trong ký ức gia đình.

Trong lòng đồng đội.

Và trong sự bình yên của quê hương hôm nay.

Hoàng Văn Đạo – người lính của một thời hoa lửa – đã đi xa, nhưng tên tuổi và sự hy sinh của anh vẫn còn ở lại.