Lê Duẩn: Người con Triệu Phong trở thành nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam
Bên dòng sông Thạch Hãn, làng Bích La Đông thuộc phủ Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, ngày 7 tháng 4 năm 1907 đã sinh ra một cậu bé mang tên Lê Văn Nhuận, con của ông Lê Hiệp, một người thợ mộc, và bà Võ Thị Đạo, một người phụ nữ quanh năm gắn bó với ruộng đồng. Ít ai ngờ rằng cậu bé lớn lên trong một gia đình lao động bình dị ấy sau này sẽ trở thành Lê Duẩn, người đứng đầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam suốt 26 năm, một trong những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng sâu rộng nhất đối với tiến trình cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX.
Thuở nhỏ, gia đình chuyển về làng Hậu Kiên, xã Triệu Thành, bên kia dòng Thạch Hãn. Năm 1923, ông trở thành người học trò đầu tiên của làng tốt nghiệp trường Tiểu học Pháp - Việt Quảng Trị, rồi vào Huế ôn thi Quốc học. Giữa kỳ ôn luyện, ông mắc bệnh thương hàn nhưng vẫn quyết dự thi. Cuối năm 1925, khi thực dân Pháp xử cụ Phan Bội Châu, ông hòa mình vào phong trào học sinh đòi giảm án cho nhà chí sĩ, một trải nghiệm sớm hun đúc tinh thần dân tộc trong ông.
Tháng 5 năm 1926, ông vào làm việc tại Hỏa xa Đà Nẵng, nơi ông gặp gỡ nhiều thanh niên cùng chí hướng. Năm 1927, khi tuyến đường sắt Vinh - Đông Hà hoàn thành, ông được điều ra Hà Nội, làm thư ký đềpô thuộc Sở Hỏa xa Đông Dương. Cũng từ thời điểm này, ông lấy tên Lê Duẩn. Tại Hà Nội, ông gia nhập Tân Việt Cách mạng Đảng năm 1928, rồi Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1929, phụ trách vận động công nhân ngành đường sắt. Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3 tháng 2 năm 1930, ông nhanh chóng trở thành một chiến sĩ cộng sản, được phân công vào Ban Tuyên huấn Xứ ủy Bắc Kỳ, rồi trực tiếp lãnh đạo phong trào đấu tranh của công nhân tại Hải Phòng nhân dịp Quốc tế Lao động năm 1931.
Con đường cách mạng của Lê Duẩn không ít lần bị chặn lại bởi song sắt nhà tù. Ngày 20 tháng 4 năm 1931, ông bị bắt tại Hà Nội, giam ở Hỏa Lò, rồi bị kết án 20 năm cầm cố, đày ra Côn Đảo từ năm 1933. Năm 1936, được trả tự do, ông về Quảng Trị và lập tức nối lại liên lạc với phong trào cách mạng Trung Kỳ. Tháng 3 năm 1938, ông được bầu làm Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, rồi vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng năm 1939. Đến năm 1940, ông bị bắt lần thứ hai, giam tại Khám Lớn Sài Gòn, chịu án 10 năm và bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai. Trong lao tù, ông có dịp gần gũi, học hỏi từ những chiến sĩ cộng sản kỳ cựu như Nguyễn Văn Cừ, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Văn Linh, Hoàng Quốc Việt — những người bạn tù sau này cùng ông trở thành trụ cột của cách mạng Việt Nam.
Năm 1945, được trả tự do lần thứ hai, Lê Duẩn trở về Nam Bộ đúng vào thời điểm cách mạng đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Năm 1946, ông được bầu làm Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, đề ra nhiều chủ trương quan trọng về chiến tranh nhân dân và cải cách ruộng đất. Sau Hiệp định Genève năm 1954, thay vì tập kết ra Bắc, ông chọn ở lại miền Nam để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong những năm tháng khó khăn nhất dưới chính quyền Ngô Đình Diệm. Chính trong giai đoạn này, ông đã dự thảo bản Đề cương cách mạng miền Nam, văn kiện đặt nền móng tư tưởng cho đường lối đấu tranh giải phóng miền Nam sau này.
Giữa năm 1957, ông được điều ra Hà Nội, công tác bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tháng 9 năm 1960, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng, ông được bầu làm Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương, giữ cương vị người đứng đầu Đảng trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Sau ngày đất nước thống nhất, tại các Đại hội lần thứ IV (1976) và lần thứ V (1982), ông tiếp tục được bầu giữ chức Tổng Bí thư, đồng thời là Bí thư Quân ủy Trung ương từ năm 1978 đến năm 1984, cùng Bộ Chính trị hoạch định đường lối đưa cả nước bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Ngày 10 tháng 7 năm 1986, Tổng Bí thư Lê Duẩn qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 79 tuổi, khép lại 26 năm liên tục đứng đầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng — một trong những nhiệm kỳ dài nhất trong lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ một cậu học trò nghèo bên dòng Thạch Hãn, trải qua hai lần tù đày ở Côn Đảo, ông đã trở thành một trong những kiến trúc sư quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ và công cuộc thống nhất đất nước. Ngày nay, tại quê nhà Triệu Phong, Quảng Trị, khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn vẫn là nơi các thế hệ trẻ tìm về, để hiểu thêm về cuộc đời một người con của mảnh đất Quảng Trị đã đi cùng những chặng đường gian khổ nhất của dân tộc.
