Người con út của một nhà năm anh chị em: từ một số phận đến một thế hệ

Đọc bản hồi ký do chính ông ngoại Lường Văn Giá viết, tôi không chỉ nhìn thấy các mốc đời mà còn hình dung được một tuổi thơ bị những lo toan cơm áo phủ kín. Cậu bé quê bản Lắc, Chiềng Cơi, đã phải trưởng thành sớm trong hoàn cảnh mà quyền lựa chọn của trẻ thơ gần như không có.

Có thể xem người con út của một nhà năm anh chị em như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Ông là con út trong gia đình có năm anh chị em. Thay vì được nuông chiều, tuổi thơ ông gắn với cảnh thiếu ăn, thiếu mặc và sự chia xa rất sớm. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Khi còn nhỏ, ông được đưa từ quê mẹ ở bản Lắc đến sống tại bản Pó, xã Chiềng Lương, huyện Mai Sơn. Mẹ ông hy vọng gia đình khá giả sẽ giúp con đỡ thiếu ăn, thiếu mặc, trong khi gia đình ruột thịt cũng đang chật vật. Nhưng nơi ở mới lại gắn với hàng loạt công việc: giã gạo, địu em, chăn trâu, chăn vịt và lấy củi. Đặt chi tiết đang kể bên cạnh hoàn cảnh ấy, tôi càng thấy rõ vì sao ông nhớ từng việc nhỏ.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Thân phận người con út cho thấy nghèo khó có thể đảo lộn mọi kỳ vọng bình thường của một gia đình. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Điều cuối cùng tôi muốn giữ lại từ câu chuyện là sự tôn trọng đối với lời kể của ông. Không cần thêm nhân vật hay tình tiết tưởng tượng, bản hồi ký đã có đủ những trải nghiệm để người sau suy ngẫm. Từ tuổi thơ ấy, tôi thấy một con người từng chịu nhiều thiệt thòi nhưng vẫn giữ niềm mong mỏi về gia đình.