NGƯỜI CON XỨ DỪA VÀ NGỌN LỬA ĐỒNG KHỞI

Có những con người khi đi qua lịch sử không chỉ để lại một cái tên, mà còn để lại một tinh thần. Có những vùng đất khi nhắc đến đã gợi lên cả một thời kỳ đấu tranh đầy gian khó. Bến Tre là một vùng đất như thế, còn Nguyễn Thị Định là một con người như thế.

Nhắc đến Bến Tre, người ta thường nhớ đến những hàng dừa xanh, những con sông hiền hòa và hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ mộc mạc, kiên cường. Nhưng trong những năm tháng chiến tranh, vùng đất ấy từng trở thành một trong những địa bàn nổi bật của phong trào cách mạng miền Nam. Giữa hoàn cảnh ấy, Nguyễn Thị Định đã trở thành một trong những người lãnh đạo tiêu biểu của phong trào, đặc biệt là cuộc Đồng Khởi năm 1960. Bà cũng là người góp phần làm nên hình ảnh nổi bật của phong trào phụ nữ miền Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Nguyễn Thị Định sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, bà sớm tiếp xúc với những biến động của đất nước. Khi còn trẻ, Nguyễn Thị Định đã tham gia hoạt động cách mạng. Những năm tháng đầu đời hoạt động trong hoàn cảnh đất nước còn chịu ách đô hộ đã giúp bà từng bước trưởng thành về bản lĩnh và ý chí.

Con đường cách mạng của bà không phải là một con đường bằng phẳng. Đó là một hành trình kéo dài nhiều thập niên, với những năm tháng hoạt động trong điều kiện vô cùng khó khăn. Chính vì thế, khi nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thị Định, điều khiến người ta ấn tượng không chỉ là những chức vụ bà từng đảm nhiệm, mà trước hết là sự bền bỉ của một con người đã dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng.

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, năm 1960 là một dấu mốc quan trọng đối với phong trào đấu tranh ở miền Nam. Tại Bến Tre, phong trào Đồng Khởi diễn ra mạnh mẽ và trở thành một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt. Nguyễn Thị Định là một trong những người có vai trò quan trọng trong phong trào này. Bà cùng Đảng bộ và nhân dân Bến Tre tham gia tổ chức, lãnh đạo và phát triển phong trào, tạo nên một sức mạnh lớn từ cơ sở.

Điều đáng chú ý ở phong trào Đồng Khởi Bến Tre là sức mạnh của nhân dân. Trong đó, phụ nữ đóng một vai trò rất đặc biệt. Hình ảnh “Đội quân tóc dài” đã trở thành một biểu tượng của phong trào đấu tranh chính trị ở Bến Tre và miền Nam. Đó không phải là hình ảnh của những con người xa lạ với cuộc sống thường ngày. Họ là những người mẹ, người vợ, người chị, người em trong những gia đình bình thường. Nhưng khi quê hương đứng trước thử thách, họ đã bước ra khỏi mái nhà của mình để tham gia vào cuộc đấu tranh chung.

Nguyễn Thị Định chính là một trong những người gắn bó sâu sắc với phong trào ấy.

Có lẽ điều làm nên sức mạnh của bà không chỉ nằm ở khả năng lãnh đạo mà còn ở sự gần gũi với nhân dân. Một người lãnh đạo cách mạng muốn tập hợp được quần chúng không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh. Họ cần niềm tin, sự đồng cảm và khả năng chia sẻ với những khó khăn của nhân dân. Nguyễn Thị Định đã dành nhiều năm hoạt động ở cơ sở, gắn bó với phong trào phụ nữ và nhân dân Bến Tre. Chính sự gắn bó ấy giúp bà trở thành một nhân vật có uy tín trong phong trào.

Sau Đồng Khởi, con đường hoạt động cách mạng của Nguyễn Thị Định tiếp tục được mở rộng. Bà đảm nhiệm nhiều trọng trách khác nhau trong tổ chức cách mạng và lực lượng vũ trang. Trong thời gian chiến tranh, bà giữ vai trò Phó Tư lệnh các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam. Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Danh hiệu ấy có thể khiến người ta nghĩ đến một con người mạnh mẽ, quyết đoán và luôn ở giữa những sự kiện lớn. Nhưng đằng sau danh hiệu “nữ tướng” vẫn là một người phụ nữ xuất thân từ miền quê Bến Tre, từng trải qua những năm tháng khó khăn và luôn giữ sự gắn bó với nhân dân.

Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đánh giá cao Nguyễn Thị Định. Trong một lần nói về bà, Người nhấn mạnh sự đặc biệt của hình ảnh nữ tướng trong lực lượng cách mạng Việt Nam. Lời nhận xét ấy không chỉ là sự ghi nhận dành cho cá nhân Nguyễn Thị Định mà còn thể hiện sự trân trọng đối với những đóng góp của phụ nữ miền Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

Nhìn vào cuộc đời Nguyễn Thị Định, có thể thấy một điểm xuyên suốt: bà không tách mình khỏi nhân dân. Từ những năm tháng đầu tiên hoạt động cách mạng cho đến khi đảm nhiệm những trọng trách lớn, bà luôn gắn sự nghiệp của mình với sự nghiệp chung của đất nước.

Sau năm 1975, khi chiến tranh kết thúc, Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Đảng và Nhà nước. Bà từng giữ các chức vụ quan trọng trong Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, là Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và tham gia nhiều hoạt động đối ngoại, xã hội. Điều đó cho thấy cuộc đời cách mạng của bà không kết thúc khi chiến tranh kết thúc. Trong thời bình, bà tiếp tục cống hiến cho đất nước bằng những công việc khác.

Năm 1992, Nguyễn Thị Định qua đời, khép lại một cuộc đời 72 năm nhưng có hơn nửa thế kỷ gắn bó với cách mạng. Theo các tư liệu chính thức, bà có 56 năm hoạt động cách mạng. Con số ấy khiến người đọc có thể hình dung phần nào mức độ bền bỉ của một con người đã dành gần như cả cuộc đời mình cho đất nước.

Ngày nay, tại quê hương Bến Tre, tên tuổi Nguyễn Thị Định vẫn được nhắc đến với sự trân trọng. Khu lưu niệm Nguyễn Thị Định ở xã Lương Hòa là nơi lưu giữ và giới thiệu những tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của bà. Năm 2025, tỉnh Bến Tre tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm 105 năm ngày sinh của bà, trong đó có hội thảo khoa học về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Nguyễn Thị Định.

Nhưng điều đáng quý nhất có lẽ không nằm ở những công trình tưởng niệm hay những danh hiệu. Giá trị lớn nhất mà Nguyễn Thị Định để lại chính là một bài học về trách nhiệm.

Ngày hôm nay, chúng ta được sống trong một đất nước hòa bình. Những người trẻ không phải trải qua những năm tháng chiến tranh như thế hệ trước. Vì vậy, việc tưởng nhớ những người đã cống hiến cho đất nước không nên chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ tên tuổi. Điều quan trọng hơn là hiểu được vì sao họ đã lựa chọn con đường ấy và từ đó biết trân trọng cuộc sống hiện tại.

Nguyễn Thị Định là một người phụ nữ. Bà không có một tuổi trẻ bình yên như nhiều người cùng thời. Tuổi trẻ của bà gắn với những năm tháng đất nước biến động, với hoạt động cách mạng và những nhiệm vụ nặng nề. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, bà đã lựa chọn sống có lý tưởng.

Câu chuyện về bà vì thế không chỉ thuộc về quá khứ.

Nó còn đặt ra một câu hỏi cho thế hệ trẻ hôm nay: nếu những người đi trước đã dành tuổi trẻ của mình để bảo vệ quê hương, thì chúng ta sẽ làm gì với tuổi trẻ của mình?

Có thể chúng ta không cần phải làm những điều lớn lao. Một học sinh có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết yêu thương gia đình, tôn trọng lịch sử và cố gắng trở thành một công dân tốt. Những điều tưởng như nhỏ bé ấy, khi được thực hiện bằng sự kiên trì, cũng là một cách tiếp nối những giá trị mà các thế hệ trước đã để lại.

Nguyễn Thị Định đã đi qua một thời kỳ lịch sử đầy biến động. Từ cô gái trẻ ở Bến Tre đến người lãnh đạo phong trào Đồng Khởi, rồi trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, cuộc đời bà là một hành trình dài của lòng yêu nước và sự cống hiến.

Có lẽ vì thế mà khi nhắc đến Nguyễn Thị Định, người ta không chỉ nhớ đến một nữ tướng. Người ta còn nhớ đến một người con của xứ Dừa, một người phụ nữ đã cùng quê hương mình viết nên một trang đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Thời gian có thể làm những năm tháng chiến tranh lùi xa. Những con đường hôm nay có thể đã khác, những thế hệ con người cũng đã thay đổi. Nhưng lòng biết ơn đối với những người đã cống hiến cho đất nước thì không nên mất đi.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những sự kiện lớn. Lịch sử còn được tạo nên từ lựa chọn của từng con người trong những thời khắc khó khăn.

Và Nguyễn Thị Định đã lựa chọn cống hiến.

Đó chính là điều khiến câu chuyện về người con xứ Dừa vẫn còn sức lay động đối với những thế hệ sinh ra trong hòa bình hôm nay.