Người cộng sản kiên cường, sống mãi với non sông Việt Nam

ồng chí Hoàng Văn Thụ có tên khai sinh là Hoàng Ngọc Thụ, sinh ngày 4 tháng 11 năm 1909, trong một gia đình nông dân dân tộc Tày có truyền thống yêu nước và hiếu học tại làng Phạc Lạn, tổng Nhân Lý, châu Văn Uyên (nay là thôn Nhân Hòa, xã Hoàng Văn Thụ, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn). Người ở làng thường gọi ông là Hoàng Hảo Do[1], khi đi học trường làng mới có tên là Hoàng Văn Thụ; đến khi tham gia cách mạng, đồng chí mang thêm nhiều bí danh như Lôi Minh Hạ, Giáo, Vân… Thân phụ của đồng chí là cụ Hoàng Khải Lan (1844 - 1961) – nổi tiếng là người hay chữ ở châu Văn Uyên, đức tính thẳng thắn, cương trực và thân mẫu là bà Hà Thị Mùi (1879 - 1957) – người phụ nữ giàu lòng nhân ái, chú trọng việc dạy dỗ con cái.

Năm 1924 - 1925, hưởng ứng cuộc vận động cách mạng của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đồng chí Hoàng Văn Thụ, Lương Văn Tri cùng một số học sinh ở Trường đã bí mật tiếp nhận, phân phát sách báo và tài liệu của Hội, vận động tổ chức Nhóm học sinh yêu nước rồi tìm cách liên lạc với các cán bộ. Năm 1926, đồng chí tham gia phong trào đấu tranh đòi thực dân Pháp thả cụ Phan Bội Châu và làm lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh; căng biểu ngữ, dán khẩu hiệu, dự các buổi tuyên truyền về thân thế, hoạt động yêu nước của hai cụ.

Mùa hè năm 1927, Hoàng Văn Thụ tốt nghiệp Trường Tiểu học Pháp – Việt Lạng Sơn về quê nghỉ hè và nung nấu ý định tìm đường sang miền Nam Trung Quốc hoạt động cách mạng. Tháng 1 năm 1928, trong bộ quần áo dân tộc Tày, Hoàng Văn Thụ cùng bạn thân là đồng chí Lương Văn Tri qua biên giới tới bản Cốc Nam (một bản thuộc Long Châu, Trung Quốc). Cũng tại đây, đồng chí Hoàng Văn Thụ được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Thời gian hoạt động, gây dựng cơ sở ở Long Châu, đồng chí đã gặp gỡ một số đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc và được tiếp xúc, nghiên cứu tài liệu, sách báo về lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin do Đảng Cộng sản Trung Quốc ấn hành.

Cuối năm 1929, Hoàng Văn Thụ được lãnh đạo Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên cử ra Nam Ninh liên lạc với cán bộ Đông Dương Cộng sản Đảng. Trong dịp này, cùng các đồng chí Hoàng Đình Giong, Hoàng Văn Nọn, Lương Văn Tri… Hoàng Văn Thụ được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng. Từ một thanh niên yêu nước, đồng chí đã trở thành đảng viên cộng sản, nhà hoạt động cách mạng phấn đấu vì độc lập dân tộc.

Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời; thực hiện nhiệm vụ do Chi bộ Long Châu phân công, sau khi nghiên cứu kỹ tình hình và hệ thống kiểm soát của chính quyền địch ở khu vực biên giới Lạng Sơn, đồng chí Hoàng Văn Thụ nhiều lần bí mật về nước hoạt động. Để đảm bảo bí mật, đồng chí được bố trí ở hang Áng Cúm gần làng Lũng Nghịu – một làng bên kia biên giới. Thời gian ở đây, do gần gũi và nắm bắt được nguyện vọng của quần chúng hai bên biên giới, đồng chí đã giác ngộ và tổ chức nhiều nhóm quần chúng tích cực. Sau đó, đồng chí quyết định về tổng Nhân Lý, châu Văn Uyên gây dựng cơ sở, mở rộng địa bàn ra các vùng xung quanh, tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ đứng chân hoạt động bí mật, tuyên truyền và tổ chức phong trào cách mạng vùng biên giới.

Tháng 8 năm 1934, tại hang Áng Cúm, thay mặt Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng, đồng chí Lê Hồng Phong tuyên bố thành lập Ban Cán sự Đảng tỉnh Lạng Sơn và phân công đồng chí Hoàng Văn Thụ trực tiếp phụ trách. Dưới sự chỉ đạo, tổ chức của đồng chí, phong trào cách mạng trong tỉnh ngày càng phát triển, đến cuối năm 1934, Đảng bộ Lạng Sơn đã có 25 đảng viên[3]. Cuối năm 1934, đầu năm 1935, đồng chí nhiều lần từ Long Châu trở lại hoạt động ở các địa phương biên giới Lạng Sơn. Trước sự tiến triển của quần chúng cách mạng, nhằm gây dựng tổ chức và phong trào có trọng điểm, đồng chí Hoàng Văn Thụ quyết định thành lập một tổ chức cơ sở đảng ở châu Văn Uyên làm nòng cốt cho phong trào cả tỉnh Lạng Sơn. Cũng trên địa bàn tỉnh này, đồng chí cùng Ban Cán sự Đảng đã thiết lập một hệ thống trạm liên lạc bí mật ở Tân Yên, Thụy Hùng, Phú Xá… tạo đường giao liên an toàn cho các cán bộ của ta đi lại và hoạt động vùng biên giới.