Người cộng sản kiên trung trước pháp trường

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, Hoàng Văn Thụ là một trong những cán bộ hoạt động ở địa bàn miền núi phía Bắc và Bắc Kỳ. Cuộc đời ông gắn với quá trình xây dựng những cơ sở cách mạng trong điều kiện bị chính quyền thực dân kiểm soát gắt gao.

Hoàng Văn Thụ sinh ngày 4-11-1909 tại làng Phạn Lạc, tổng Nhân Lý, châu Văn Uyên, tỉnh Lạng Sơn. Ông là người dân tộc Tày và từ nhỏ được gia đình cho học cả chữ Hán và chữ Quốc ngữ.

Nhờ quá trình học tập, ông sớm tiếp xúc với những người cùng chí hướng và tham gia các hoạt động yêu nước. Ông từng tham gia phong trào đấu tranh đòi thả nhà yêu nước Phan Bội Châu, tham gia truy điệu Phan Chu Trinh và cùng những thanh niên yêu nước ở Lạng Sơn xây dựng tổ chức hoạt động.

Tháng 2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập. Hoàng Văn Thụ trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên. Từ đây, hoạt động của ông gắn chặt với việc tuyên truyền, vận động quần chúng và xây dựng cơ sở cách mạng.

Địa bàn hoạt động của Hoàng Văn Thụ không chỉ giới hạn ở quê hương Lạng Sơn. Ông có nhiều đóng góp trong việc phát triển phong trào tại Lạng Sơn, Cao Bằng và Thái Nguyên, từng bước kết nối phong trào ở vùng núi phía Bắc với các địa phương khác.

Trong điều kiện chính quyền thực dân tăng cường kiểm soát, công việc của những người hoạt động cách mạng phải được tiến hành bí mật. Các tuyến liên lạc, cơ sở quần chúng và những địa điểm hoạt động đều phải được bảo vệ.

Hoàng Văn Thụ từng sử dụng bí danh “Giáo” để hoạt động. Ông đi tới nhiều cơ sở quần chúng, tuyên truyền và vận động công nhân, binh lính yêu nước, từng bước xây dựng cơ sở cách mạng tại các địa bàn quan trọng.

Đến những năm đầu thập niên 1940, tình hình trong nước ngày càng phức tạp. Phát xít Nhật tiến vào Đông Dương trong khi bộ máy thực dân Pháp vẫn tồn tại. Phong trào cách mạng phải hoạt động trong điều kiện đàn áp và kiểm soát gắt gao.

Hoàng Văn Thụ tiếp tục tham gia chỉ đạo công tác vận động quần chúng, xây dựng lực lượng và chuẩn bị cho những chuyển biến lớn của phong trào.

Tháng 8-1943, trong một đợt vây ráp, Hoàng Văn Thụ bị mật thám Pháp bắt tại một cơ sở binh vận ở Hà Nội.

Đối với chính quyền thực dân, việc bắt được một cán bộ cao cấp của phong trào cách mạng là cơ hội để khai thác thông tin và tìm cách phá vỡ mạng lưới hoạt động. Hoàng Văn Thụ bị thẩm vấn, dụ dỗ và tra tấn.

Tuy nhiên, theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, những biện pháp ấy không làm ông thay đổi lập trường.

Cuối tháng 1-1944, thực dân Pháp đưa Hoàng Văn Thụ ra xét xử và tuyên án tử hình.

Trước một bản án đã được định sẵn, điều còn lại đối với người tù cách mạng là giữ vững khí tiết của mình. Hoàng Văn Thụ tiếp tục động viên những người đồng chí phải kiên trì đấu tranh và hoàn thành nhiệm vụ.

Sáng 24-5-1944, ông bị đưa đi xử bắn.

Trước pháp trường, khi được hỏi có cần bịt mắt hay không, Hoàng Văn Thụ trả lời không cần.

Khoảnh khắc ấy trở thành một trong những hình ảnh được nhắc đến nhiều khi nói về ông: một người đã biết trước cái chết nhưng vẫn giữ thái độ bình tĩnh và không khuất phục.

Hoàng Văn Thụ hy sinh khi mới 34 tuổi. Chỉ hơn một năm sau, Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công. Những cơ sở và phong trào mà ông cùng nhiều thế hệ cán bộ cách mạng gây dựng trong những năm trước đó đã trở thành một phần của quá trình chuẩn bị lực lượng cho cuộc tổng khởi nghĩa.

Di sản của Hoàng Văn Thụ không chỉ nằm ở những chức vụ hay những địa bàn ông từng phụ trách. Đó còn là mạng lưới cơ sở cách mạng được xây dựng trong điều kiện vô cùng khó khăn, đặc biệt tại Lạng Sơn, Cao Bằng và Thái Nguyên.

Ngày nay, tên tuổi Hoàng Văn Thụ được gắn với quê hương Lạng Sơn và được lưu giữ trong nhiều công trình tưởng niệm, trường học, đường phố. Cuộc đời ông trở thành một câu chuyện về một thế hệ thanh niên Việt Nam bước vào hoạt động cách mạng khi đất nước còn dưới ách thuộc địa.

Trong kho “Câu chuyện thời hoa lửa”, câu chuyện Hoàng Văn Thụ có một ý nghĩa riêng: trước khi có những trận đánh lớn của những năm 1960–1970, đã có cả một thế hệ đi trước âm thầm xây dựng cơ sở, tổ chức lực lượng và chấp nhận hy sinh trong những năm tháng khắc nghiệt nhất.