Người cựu binh và lời hẹn còn dang dở

Trong một lần trò chuyện cùng người viết, ông Ba On kể mình tham gia cách mạng từ năm 16 tuổi, trực tiếp chiến đấu trong lực lượng du kích địa phương. Đến năm 1966, khi giữ cương vị tiểu đội trưởng, ông được cử tham gia lớp học H21 do Quân khu R tổ chức tại Lò Gò (Tây Ninh). Suốt những năm tháng ấy, ông gìn giữ nhiều lá thư, tấm ảnh và quyển lưu bút ghi lại tình cảm chân thành của đồng đội nơi chiến khu. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mỗi khi nhớ về thời chiến đấu gian khổ, người cựu chiến binh lại mang những kỷ vật ấy ra xem. Chỉ cần đọc lại vài dòng lưu bút, khuôn mặt của từng người đồng đội năm xưa như hiện về nguyên vẹn trong ký ức ông.

Nhìn vào tấm ảnh đen trắng đã ngả màu theo thời gian, ông Ba On vẫn nhớ rõ tên tuổi từng đồng đội, quê quán của mỗi người và cả những ai đã ngã xuống nơi chiến trường. Trong ký ức người cựu chiến binh, dòng lưu bút của đồng chí Hữu Chí (quê Bến Tre) viết năm 1966 vẫn khiến ông day dứt và xúc động: “Hẹn gặp lại ngày mai ở thành phố Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Điều đặc biệt là phải đến năm 1976, Sài Gòn mới chính thức mang tên TP.HCM. Với ông Ba On, lời nhắn gửi của người đồng đội năm xưa như một niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước thống nhất đã trở thành hiện thực sau đúng một thập niên.

Ông nghẹn ngào cho biết đến nay không còn rõ trong số những người chụp chung bức ảnh ấy ai còn, ai mất; chỉ biết đồng chí Hữu Chí đã hy sinh và điều khiến ông tiếc nuối nhất là chưa kịp gặp lại đồng đội sau ngày 30.4.1975. “Sau khi lớp học tổng kết, anh em được điều động chiến đấu ở nhiều địa phương khác nhau trong vùng địch chiếm, từ đó gần như mất liên lạc với nhau”, ông Ba On nhớ lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, vẫn có một điều khiến ông Ba On luôn day dứt suốt nhiều năm qua. Đó là lời gửi gắm của đồng đội Nguyễn Văn Việt mà đến nay ông vẫn chưa thể thực hiện trọn vẹn. Trước một lần lên đường công tác, đồng chí Việt đã trao lại cho ông giữ giúp những giấy khen, bằng khen và giấy chứng nhận đảng viên tốt của người yêu tên Nguyễn Thị Trí - Tiểu đội phó quân trang quận Củ Chi - xem như những kỷ vật quý giá của thời chiến. Khi ấy, đồng chí Việt dặn dò: “Sau này, đất nước hòa bình, nếu có dịp gặp bạn gái hoặc gia đình cô ấy thì gửi lại giúp mình những giấy tờ này”.

Cuối năm 1969, ông Ba On hay tin đồng đội Nguyễn Văn Việt đã hy sinh tại chiến trường Long An. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, những giấy tờ, thư từ và kỷ vật mà đồng chí Việt gửi gắm vẫn được ông cẩn thận lưu giữ trong quyển lưu bút cũ kỹ. Có những tờ giấy pơ-luya mỏng tang, chữ đánh máy đã nhòe màu theo thời gian, trong đó có cả những dòng chữ của nữ dân quân Nguyễn Thị Trí - người yêu của đồng chí Việt năm xưa.

Trước Tết Canh Tý 2020 khoảng một tháng, ông bất ngờ nhận được tin từ đồng đội cũ rằng đã tìm ra chút manh mối về bà Nguyễn Thị Trí, hiện sinh sống cùng gia đình tại xã Bàu Đồn, huyện Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh (nay là xã Truông Mít, tỉnh Tây Ninh). Dù sức khỏe không còn tốt, ông Ba On vẫn nhắn với anh em đồng đội rằng nếu ai liên lạc được với bà Trí thì báo cho ông địa chỉ, để khi khỏe hơn ông sẽ tự mình mang những kỷ vật ấy đến trao tận tay.

Suốt hơn 50 năm, những giấy tờ ấy luôn được người lính già gìn giữ cẩn thận trong chiếc ba lô theo ông đi khắp chiến trường. Ngay cả trong những thời khắc “vào sinh ra tử”, ông cũng chưa từng để những kỷ vật của đồng đội rời xa mình.