Người cựu chiến binh hơn 6.000 ngày đi tìm mộ liệt sĩ

Hàng chục năm trời xuôi ngược trên những nẻo đường Trường Sơn, ông Mai Văn Lệ đã đưa hàng trăm bộ hài cốt liệt sĩ về với gia đình.

18 năm viết thư báo tin liệt sĩ

Nhà ông Mai Văn Lệ nằm sâu trong một ngõ nhỏ của thôn Nghiêm Xá. Khi chúng tôi đến, ông và các gia đình liệt sĩ vừa kết thúc một đợt đi tìm mộ liệt sĩ ở tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi kéo dài nửa tháng. Kết quả của chuyến đi dài ngày đó là năm bộ hài cốt liệt sĩ đã được về quê nhà ở Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Nghệ An.

Ông cẩn thận lấy cho chúng tôi xem một cuốn sổ dày đã ngả mầu, đặt trang trọng trên góc bàn thờ. Cuốn sổ đó ghi chép địa chỉ quê quán của gần 500 phần mộ liệt sĩ trên khắp cả nước.

Năm 1959, ông Lệ lên đường nhập ngũ và chiến đấu ở chiến trường Quảng Nam, Đà Nẵng, Kon Tum, Khánh Hòa…

Những năm tháng kháng chiến cứu nước, đơn vị ông đã tham gia nhiều trận đánh khốc liệt, không ít người đã hy sinh. Mỗi lần một đồng đội ngã xuống, ông lại cẩn thận ghi chép tên tuổi, quê quán, đặc điểm nơi chôn cất để sau này nếu còn sống sót sẽ báo tin cho các gia đình liệt sĩ.

Năm 1975, đất nước thống nhất, ông về lập gia đình và sinh sống ở Thị trấn Chờ, Bắc Ninh.

“Tôi may mắn còn sống trở về xây dựng gia đình nên phải có một phần trách nhiệm với anh em đồng đội đã ngã xuống”, ông Lệ nói.

Từ năm 1993, ông bắt đầu giúp các gia đình trên khắp cả nước đi tìm mộ liệt sĩ, Ban đầu ông viết thư báo tin cho các thân nhân của các đồng đội đã hy sinh do chính tay ông chôn cất.

Hàng ngày, trên chiếc bàn nhỏ, ông cần mẫn viết thư gửi đi các tỉnh. Có những liệt sĩ do địa chỉ không rõ ràng, cụ thể ông phải viết hàng chục bức thư mới đến nơi.

18 năm qua, không kể ngày đêm, cựu chiến binh Mai Văn Lệ miệt mài viết thư báo tin phần mộ liệt sĩ. Mỗi cánh thư đi là một lần ông mong chờ gia đình các liệt sĩ hồi âm.

Sau này, mỗi lần có dịp trở về chiến trường cũ, ông thấy nhiều anh em liệt sĩ đã được quy tập vào các nghĩa trang nhưng gia đình không biết. Vậy là ông lại tỉ mỉ ghi chép lại. Mỗi chuyến đi ông thu thập được thông tin hàng trăm phần mộ liệt sĩ. Về nhà, ông lại âm thầm viết thư báo tin.

“Hiện, trong cuốn sổ của tôi còn ghi chép địa chỉ gần 500 mộ liệt sĩ ở các tỉnh phía Bắc đang được an nghỉ ở các nghĩa trang của tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Bình Phước. Nếu gia đình nào có người hy sinh ở các địa phương đó, tôi luôn sẵn sàng giúp đỡ”, ông Lệ nhắn nhủ.

Nằm dưới gốc cây cao su

“Dù đi đến đâu, chúng tôi đều được cán bộ và nhân dân các địa phương tận tình giúp đỡ trong việc tìm mộ liệt sĩ. Mọi người nhận thấy đây là một việc làm rất có ý nghĩa để tri ân những người đã hy sinh vì đất nước”, ông Lệ cho biết.

Thế nhưng việc đi tìm mộ liệt sĩ cũng đầy gian nan, vất vả. Ông vẫn còn nhớ như in lần đầu tiên đi tìm hài cốt một liệt sĩ ở huyện Gia Lâm, Hà Nội vào thời điển năm 1994.

Phần mộ nằm sâu trong rừng, từ trung tâm xã, ông và gia đình phải đi bộ hơn một ngày, băng rừng, lội suối mới đến nơi. Ăn ngủ trong rừng ba ngày trời, ông và gia đình đã đưa được hài cốt liệt sĩ về quê hương.

Trong một trận đánh ác liệt năm 1972 ở tỉnh Quảng Nam, chiến sĩ Phạm Phú Mỹ quê ở huyện Thuận Thành, Bắc Ninh đã anh dũng hy sinh. Trên đường hành quân qua chiến trường, chính tay ông đã chôn cất.

Sau khi nhận được thông tin từ ông, thân nhân liệt sĩ vô cùng xúc động. Ông và gia đình liệt sĩ đã quyết định khăn gói quay lại chiến trường cũ tìm lại hài cốt.

Vào đến nơi an nghỉ của liệt sĩ ở huyện Nông Sơn, Quảng Nam, cảnh vật đã có nhiều thay đổi. Vùng đất hoang sơ trước kia, giờ đã trở thành những rừng cao su bạt ngàn. Sau một thời gian phối hợp với chính quyền địa phương, ông mới xác định được nơi chôn cất. Thế nhưng suốt ba ngày trời đào bới, tìm kiếm vẫn không thấy phần mộ.

Cả đoàn đã chuẩn bị ra về thì sáng hôm sau chính quyền địa phương đã quyết định chặt bỏ một phần vườn cây cao su, quyết tâm tìm cho được phần mộ. Đào sâu dưới gốc cây cao su gần một mét mới phát hiện thấy hài cốt liệt sĩ.

Gần 6.500 ngày lặn lội khắp các chiến trường cũ, ông đã đưa được hơn 100 bộ hài cốt liệt sĩ về với người thân và chỉ dẫn đường đi cho hàng trăm gia đình khác.

“Nhiều bà con trong thôn rất cảm động trước việc làm giàu ý nghĩa của ông”, anh Nguyễn Huy Trung, hàng xóm của ông Mai Văn Lê nói.

Nhiều người đã gửi tặng ông giấy trắng, bút để ông tiếp tục viết thư báo tin cho các gia đình liệt sĩ.