Người Đại Đội Trưởng Hy Sinh Ngay Trước Giờ Toàn Thắng.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975 là ngày cả dân tộc vỡ òa trong niềm vui thống nhất. Nhưng với bà Tô Thị Khuy, đó lại là một ngày mang theo nỗi đau không bao giờ có thể quên. Bởi đúng vào buổi sáng lịch sử ấy, khi những cánh quân đang thần tốc tiến vào Sài Gòn, chồng bà – Thiếu úy Hoàng Thọ Mạc – đã anh dũng hy sinh trên cầu Vĩnh Bình, ngay trước giờ toàn thắng.

Hoàng Thọ Mạc sinh năm 1947 tại xã Xuân Vinh, huyện Xuân Thủy, tỉnh Nam Định, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cha ông là Hoàng Thọ Rô, một liệt sĩ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Người cha đã nằm xuống khi đất nước còn chiến tranh, nhưng đến tuổi trưởng thành, người con trai duy nhất của ông vẫn lựa chọn lên đường.

Năm 1965, vừa tròn 18 tuổi, Hoàng Thọ Mạc tình nguyện tham gia lực lượng thanh niên xung phong, phục vụ chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn. Giữa những năm tháng bom đạn ác liệt, người thanh niên quê Nam Định đã trưởng thành từ những cung đường vận chuyển quân và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam.

Tháng 6 năm 1967, nhờ những thành tích trong quá trình công tác, ông được cử đi học tại Trường Sĩ quan Lục quân. Cuối năm 1971, Hoàng Thọ Mạc được điều về Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202. Đến tháng 3 năm 1972, ông về Đại đội 3, Tiểu đoàn 66 và cùng đơn vị lên đường chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị.

Đây cũng là giai đoạn người sĩ quan trẻ thực sự trưởng thành trong chiến đấu. Từ tháng 4 năm 1972 cho đến khi Hiệp định Paris có hiệu lực, ông tham gia nhiều trận đánh tại Triệu Phong, Hải Lăng và thị xã Quảng Trị. Trong đó có trận tiến công vượt sông, góp phần giải phóng Triệu Phong vào tháng 4 năm 1972. Sau những năm tháng chiến đấu và rèn luyện, Hoàng Thọ Mạc được thăng quân hàm Thiếu úy, giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 3, Tiểu đoàn 66.

Giữa cuộc đời quân ngũ liên tục ấy, Hoàng Thọ Mạc tranh thủ một kỳ nghỉ phép để trở về quê xây dựng gia đình với người con gái cùng quê là Tô Thị Khuy.

Hạnh phúc của đôi vợ chồng trẻ chưa được bao lâu thì mùa xuân năm 1975 đến.

Khi chiến trường miền Nam chuyển biến từng ngày, đơn vị của Hoàng Thọ Mạc nhận lệnh cơ động gấp vào Nam. Trước lúc lên đường, ông có dịp trở về nhà gặp vợ. Sau này bà Khuy vẫn nhớ như in buổi chia tay ấy. Gần sáng, hai vợ chồng bịn rịn từ biệt nhau. Hoàng Thọ Mạc hẹn rằng sau chiến dịch sẽ trở về, mua một mảnh đất rồi dựng căn nhà nhỏ để vợ chồng có một mái ấm riêng.

Đó là một lời hẹn rất bình dị.

Nhưng bà Khuy không thể ngờ rằng đó cũng là lần cuối cùng bà nhìn thấy chồng mình.

Hoàng Thọ Mạc trở về đơn vị rồi cùng những chiếc xe tăng, thiết giáp hành quân thần tốc vào Nam. Sau gần một tháng vượt khoảng 1.800 kilômét theo trục Tây Trường Sơn, đơn vị kịp có mặt tại Đồng Xoài để tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Trong chiến dịch quyết định này, Đại đội 3 của Hoàng Thọ Mạc được phối thuộc cho Trung đoàn Bộ binh 27, Sư đoàn 320B, nằm trong đội hình tiến công từ hướng Bắc Sài Gòn. Từ ngày 27 tháng 4, lực lượng xe tăng, thiết giáp phối hợp cùng bộ binh liên tục đánh các vị trí phòng thủ vòng ngoài. Đêm 29 tháng 4, đơn vị đã tiến đến phía bắc Lái Thiêu, chuẩn bị cho trận đánh cuối cùng.

Cũng trong ngày 29 tháng 4 ấy, ở một nơi rất gần Sài Gòn, Hoàng Thọ Mạc viết thư về cho vợ.

Trên đầu lá thư là dòng: “Bình Dương, ngày 29-4-1975”.

Ông kể rằng đơn vị đã tiến gần tới Sài Gòn. Bộ đội đi đến đâu, nhân dân hai bên đường cầm cờ hoa ra đón đến đó. Giữa thời khắc chiến tranh đang đi đến những giờ phút cuối cùng, Hoàng Thọ Mạc vẫn không quên nhắn người vợ trẻ ở quê hãy yên tâm và tiếp tục nhắc lại lời hẹn: sau trận chiến này, ông sẽ trở về.

Nhưng sáng hôm sau, ngày 30 tháng 4 năm 1975, một trận đánh quyết liệt đang chờ ông ở cửa ngõ phía Bắc Sài Gòn.

Sau khi tham gia đánh chiếm Lái Thiêu, tiêu diệt một xe tăng M41 và hai pháo tự hành 175mm của đối phương, xe thiết giáp số 454 do Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc trực tiếp chỉ huy vượt lên phía trước, dẫn đội hình tiến về cầu Vĩnh Bình.

Cầu Vĩnh Bình khi ấy là một vị trí đặc biệt quan trọng. Nếu kiểm soát được cây cầu này, cánh quân phía Bắc sẽ có điều kiện mở đường tiến sâu vào Sài Gòn. Bởi vậy, lực lượng phòng thủ của quân đội Việt Nam Cộng hòa tập trung tại đây khá mạnh. Chướng ngại vật được dựng trên đường, xe tăng, thiết giáp cùng nhiều loại hỏa lực được bố trí để ngăn bước tiến của quân giải phóng.

Trận đánh diễn ra dữ dội.

Một xe thiết giáp của quân giải phóng bị bắn cháy, một số chiến sĩ thương vong. Việc tiếp tục cho xe tăng, thiết giáp tiến thẳng lên trong điều kiện hỏa lực đối phương dày đặc sẽ gây nhiều tổn thất. Hoàng Thọ Mạc quyết định sử dụng hỏa lực trên xe để chế áp đối phương, đồng thời cho bộ binh lợi dụng địa hình tiến lên chiếm cầu.

Được cấp trên đồng ý, ông khoác khẩu B40, rời xe và trực tiếp dẫn bộ đội xung phong.

Lực lượng tiến công nhanh chóng chiếm được đầu cầu phía Bắc. Nhưng giữa lúc trận đánh đang ở thời điểm quyết định, một mảnh đạn M79 găm vào ngực Hoàng Thọ Mạc. Máu thấm ướt áo. Ông tự băng vết thương rồi tiếp tục chỉ huy đơn vị chiến đấu.

Quân phòng thủ bắt đầu lùi dần nhưng vẫn bắn dữ dội về phía cầu.

Hoàng Thọ Mạc hiểu rằng thời cơ đã đến. Dù đang bị thương, ông vẫn gượng dậy, tiếp tục dẫn đầu đội hình tiến lên.

Khi lực lượng đã vượt được khoảng hai phần ba cây cầu, một luồng hỏa lực bất ngờ xuất hiện phía trước. Trong khoảnh khắc ấy, Hoàng Thọ Mạc nhìn thấy người chiến sĩ đang chạy bên cạnh mình rơi vào tình thế nguy hiểm. Ông lập tức xô đồng đội xuống rồi lấy chính thân mình che chắn làn đạn.

Người chiến sĩ bên cạnh được cứu.

Còn Thiếu úy Hoàng Thọ Mạc đã anh dũng hy sinh.

Khi ấy mới hơn 9 giờ sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975. Ông mới 28 tuổi.

Sự hy sinh của người đại đội trưởng khiến đồng đội đau xót nhưng cũng thôi thúc họ tiếp tục tiến lên. Cầu Vĩnh Bình được làm chủ, cánh cửa phía Bắc tiến vào Sài Gòn được mở ra.

Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu khi ấy quyết định đưa thi thể Hoàng Thọ Mạc lên chính chiếc xe thiết giáp số 454 mà ông từng chỉ huy. Đội hình tiếp tục tiến về phía trước.

Vì thế, trong một hình ảnh đặc biệt của ngày toàn thắng, Hoàng Thọ Mạc dù đã ngã xuống vẫn cùng chiếc xe của mình và những người đồng đội tiếp tục hành quân vào Sài Gòn.

Sau khi vượt cầu Vĩnh Bình, cánh quân phía Bắc tiếp tục đánh chiếm nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó có khu vực Bộ tư lệnh các binh chủng, Lục quân công xưởng, khu hậu cần, Tổng y viện Cộng hòa và tham gia tiến công Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Đến chiều 30 tháng 4, khi chiến sự đã kết thúc, đồng đội mới tổ chức lễ tang cho Hoàng Thọ Mạc tại khu vực Tổng y viện Cộng hòa.

Ở quê nhà, bà Tô Thị Khuy vẫn chưa biết điều gì đã xảy ra.

Ngày đất nước thống nhất, mọi người đổ ra đường vui mừng, còn bà lại cảm thấy trong lòng bất an một cách khó hiểu. Sau đó bà nhận được lá thư chồng viết từ Bình Dương ngày 29 tháng 4. Trong thư vẫn là những lời đầy hy vọng về ngày trở về.

Đầu tháng 6 năm 1975, tin Hoàng Thọ Mạc hy sinh được báo về.

Ban đầu bà không tin.

Bởi lá thư của chồng vừa mới đến, và trong đó người chồng vẫn còn hẹn ngày đoàn tụ.

Chỉ khi giấy báo tử được gửi về, ghi rõ Hoàng Thọ Mạc hy sinh ngày 30 tháng 4 năm 1975, bà mới phải đối diện với sự thật rằng lời hẹn về căn nhà nhỏ của hai vợ chồng sẽ mãi mãi không thể thực hiện.

Sau chiến dịch, Hoàng Thọ Mạc được truy tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba. Ngày 12 tháng 9 năm 1975, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khẩu súng K54 gắn với ông trong trận đánh cuối cùng sau này được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lực lượng Tăng thiết giáp.

Suốt nhiều năm sau chiến tranh, gia đình vẫn đau đáu một mong muốn: đưa hài cốt ông trở về quê hương. Đến năm 2009, với sự giúp đỡ của các cơ quan chức năng, Lữ đoàn Tăng thiết giáp 202 cùng những người đồng đội cũ, hài cốt Anh hùng Hoàng Thọ Mạc được đưa về an táng tại nghĩa trang quê nhà.

Từ đó, mỗi dịp 30 tháng 4, giữa niềm vui của ngày đất nước thống nhất, gia đình lại thắp hương tưởng nhớ người chồng, người anh, người bác đã nằm xuống vào chính buổi sáng lịch sử ấy.

Hoàng Thọ Mạc đã không kịp trở về thực hiện lời hẹn xây một mái nhà nhỏ với người vợ trẻ. Nhưng vào những giờ phút cuối cùng của cuộc chiến, người đại đội trưởng 28 tuổi đã cùng đồng đội mở con đường tiến vào Sài Gòn, rồi lấy chính thân mình che đạn để bảo vệ một người lính bên cạnh.

Ông hy sinh khi chiến thắng đã ở rất gần.

Và có lẽ chính điều đó khiến câu chuyện về Hoàng Thọ Mạc, sau hơn nửa thế kỷ, vẫn là một trong những ký ức đặc biệt xúc động của ngày 30 tháng 4 năm 1975.