Người đại đội trưởng trẻ và giấc mơ còn dang dở

Nguyễn Quang Thông sinh năm 1950, lớn lên ở một vùng quê thuộc đồng bằng Bắc Bộ. Trước khi nhập ngũ, ông là sinh viên năm thứ tư, Khoa Chế tạo máy, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, ông lên đường nhập ngũ theo lệnh tổng động viên, cùng nhiều thanh niên và sinh viên khác tham gia phục vụ chiến trường miền Nam.

Sau thời gian hành quân và huấn luyện, ông được bổ sung vào trung đội trinh sát thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn pháo binh Tất Thắng, hoạt động tại chiến trường Bình Trị Thiên. Trong môi trường chiến đấu khắc nghiệt, kiến thức kỹ thuật được học ở trường đại học giúp ông nhanh chóng tiếp cận các khí tài quan sát và công việc phối hợp với trận địa pháo.

Năm 1972, chiến sự tại Quảng Trị diễn ra quyết liệt. Nguyễn Quang Thông cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ trinh sát, quan sát và hỗ trợ hiệu chỉnh hỏa lực pháo binh. Theo hồi ức của một đồng đội được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đăng tải, ông sống giản dị, nhanh chóng thích nghi với chiến trường và được đánh giá cao trong công việc. Sau Hiệp định Paris năm 1973, ông tiếp tục được đào tạo cán bộ, rồi đảm nhiệm các vị trí chỉ huy trong đơn vị.

Đầu năm 1975, ông cùng đơn vị hành quân vào Nam tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Nguyễn Quang Thông hy sinh trên đường tiến về Sài Gòn trước ngày chiến dịch kết thúc thắng lợi. Ước mơ trở lại trường đại học để hoàn thành việc học của ông đã không thành hiện thực.

Câu chuyện của Nguyễn Quang Thông là một lát cắt về thế hệ sinh viên Việt Nam trong chiến tranh: những người tạm gác việc học, mang kiến thức chuyên môn vào quân đội và trưởng thành giữa thực tế chiến trường. Qua câu chuyện ấy, người đọc không chỉ thấy sự hy sinh mà còn nhận ra những dự định đời thường, những ước mơ học tập và tương lai riêng của một người trẻ bị chiến tranh làm gián đoạn.

Nguồn tham khảo: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, bài viết Người đại đội trưởng ấy (Tưởng nhớ liệt sỹ Nguyễn Quang Thông 1950–1975)