NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG TRONG LÒNG ĐỒNG ĐỘI

Trong chiến tranh, có những con người khi còn sống không nói nhiều về mình, không để lại những lời tuyên bố lớn lao, nhưng khi họ ngã xuống, hình ảnh của họ lại sống mãi trong lòng đồng đội như một chuẩn mực về nhân cách và trách nhiệm. Đặng Bá Hát – Đại đội trưởng Đại đội pháo phòng không tự vệ mỏ Quảng Ninh – là một con người như thế. Đối với những người từng chiến đấu bên ông, ký ức về ông không chỉ gắn với những trận đánh ác liệt, mà còn gắn với đời sống thường ngày, với tác phong, cách sống và cách làm người của một người chỉ huy xuất thân từ công nhân.

Trong ký ức của đồng đội, Đặng Bá Hát trước hết là một người rất nghiêm. Sự nghiêm khắc ấy không phải là lạnh lùng hay xa cách, mà xuất phát từ ý thức kỷ luật cao độ của người thợ mỏ cách mạng. Ông yêu cầu cao ở bản thân mình, và cũng yêu cầu cao ở những người dưới quyền. Trên trận địa, mọi thao tác phải chính xác, mọi mệnh lệnh phải được chấp hành tuyệt đối. Trong chiến tranh, một giây chậm trễ có thể phải trả giá bằng sinh mạng của cả đơn vị.

Nhưng đằng sau sự nghiêm khắc ấy là một tấm lòng rất gần gũi và giàu tình người. Ông hiểu rõ hoàn cảnh của từng chiến sĩ: ai là con cả trong gia đình, ai mới cưới vợ, ai có cha mẹ già yếu. Trong những giờ phút nghỉ hiếm hoi, ông thường ngồi lại với anh em, hỏi han chuyện nhà, chuyện sản xuất, động viên mọi người giữ vững tinh thần. Chính sự quan tâm âm thầm ấy đã tạo nên mối gắn bó đặc biệt giữa người chỉ huy và chiến sĩ.

Nhiều đồng đội kể lại rằng, trong những trận đánh căng thẳng nhất, Đặng Bá Hát luôn là người xuất hiện ở vị trí nguy hiểm nhất. Ông không chỉ đứng phía sau ra lệnh, mà trực tiếp quan sát, điều chỉnh, chỉ huy từng loạt bắn. Sự có mặt của ông trên tháp pháo là nguồn động viên tinh thần to lớn. Chỉ cần thấy dáng người quen thuộc ấy đứng vững giữa bom đạn, anh em pháo thủ đã cảm thấy vững tin hơn rất nhiều.

Trong đời sống thường ngày, ông sống giản dị như bao người thợ mỏ khác. Không có sự phân biệt giữa chỉ huy và chiến sĩ trong sinh hoạt. Ông ăn cùng mâm, ở cùng lán, chịu đựng gian khổ như mọi người. Chính lối sống ấy khiến đồng đội không chỉ kính trọng ông như một người chỉ huy, mà còn tin yêu ông như một người anh, người chú trong gia đình.

Một chi tiết nhỏ nhưng được nhiều người nhắc lại khi nói về Đặng Bá Hát là tinh thần liêm khiết và kỷ luật tuyệt đối. Là người làm việc trong ngành than, ông hiểu rõ giá trị của kỷ luật lao động. Ông không cho phép bất kỳ ai, kể cả người thân, vi phạm nguyên tắc. Câu chuyện ông không cho vợ con nhặt than rơi không chỉ là chuyện đời thường, mà trở thành bài học sống động về đạo đức công nhân cách mạng. Đối với đồng đội, đó là minh chứng rõ ràng nhất cho nhân cách của người chỉ huy mà họ đang đi theo.

Khi chiến tranh leo thang, nhiệm vụ của Đại đội pháo phòng không ngày càng nặng nề. Những đợt tập kích của không quân Mỹ liên tiếp diễn ra, đòi hỏi sự tỉnh táo, bản lĩnh và quyết đoán của người chỉ huy. Trong những tình huống khó khăn nhất, Đặng Bá Hát luôn giữ được sự bình tĩnh. Ông cân nhắc từng quyết định, ưu tiên bảo vệ con người nhưng không lơi lỏng nhiệm vụ. Chính sự điềm tĩnh ấy đã giúp đơn vị vượt qua nhiều thời khắc nguy hiểm.

Ngày 12 tháng 7 năm 1972, khi Đặng Bá Hát hy sinh trên trận địa bến phà Bãi Cháy, nỗi đau đối với đồng đội là vô cùng lớn. Nhưng ngay trong khoảnh khắc ấy, không ai cho phép mình gục ngã. Hình ảnh người Đại đội trưởng ngã xuống bên lá cờ lệnh đã trở thành mệnh lệnh không lời đối với những người còn sống: trận địa không được im tiếng, nhiệm vụ không được bỏ dở.

Sau trận đánh, nhiều đồng đội của ông đã tiếp tục chiến đấu, mang theo trong tim hình ảnh người chỉ huy đã khuất. Trong những năm tháng tiếp theo, mỗi khi bước vào trận địa, họ lại nhớ đến dáng đứng hiên ngang của ông trên tháp pháo, nhớ đến giọng nói dứt khoát, rõ ràng, không một chút do dự. Chính ký ức ấy đã giúp họ đứng vững trước những thử thách mới.

Đối với đồng đội, Đặng Bá Hát không chỉ là một liệt sĩ anh hùng, mà là chuẩn mực của người cán bộ xuất thân từ công nhân. Ông hội tụ đầy đủ những phẩm chất mà cách mạng cần: trung thành, kỷ luật, dũng cảm, gần gũi quần chúng. Hình ảnh của ông góp phần khẳng định một chân lý: chính từ giai cấp công nhân, cách mạng Việt Nam đã đào tạo nên những người chỉ huy ưu tú, gắn bó máu thịt với nhân dân.

Ngày nay, khi những người đồng đội năm xưa đã ở tuổi xế chiều, mỗi lần nhắc đến Đặng Bá Hát, giọng họ vẫn chùng xuống. Không phải vì bi lụy, mà vì sự trân trọng sâu sắc dành cho một con người đã sống trọn vẹn với trách nhiệm của mình. Ký ức về ông không phai mờ theo thời gian, mà ngày càng lắng sâu, trở thành một phần không thể thiếu của lịch sử vùng than.

Trong công tác giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, câu chuyện về Đặng Bá Hát qua lời kể của đồng đội có giá trị đặc biệt. Nó giúp người học hiểu rằng, anh hùng không phải là hình ảnh xa vời, mà là những con người rất đỗi bình dị, sống đúng, sống thẳng và sẵn sàng hy sinh khi Tổ quốc cần. Từ những con người như thế, lịch sử được viết nên không bằng lời nói hoa mỹ, mà bằng hành động và tấm gương sống.

Người Đại đội trưởng ấy đã ra đi, nhưng trong lòng đồng đội, ông vẫn đang đứng đó – bên tháp pháo, tay cầm cờ lệnh, ánh mắt kiên định nhìn lên bầu trời Tổ quốc.