NGƯỜI DẪN ĐƯỜNG GIỮA ĐẠI NGÀN

Đêm tháng Tám năm 1943, núi rừng Sơn La chìm trong mưa và sương lạnh. Bên ngoài những bức tường đá của nhà tù thực dân, Lò Văn Giá lặng lẽ quan sát từng lối đi. Anh biết chỉ một tiếng động nhỏ cũng có thể khiến kế hoạch thất bại và tất cả mọi người phải trả giá bằng mạng sống.

Lò Văn Giá sinh năm 1919 tại bản Cọ, trong một gia đình nông dân nghèo. Lớn lên giữa cảnh đồng bào các dân tộc Tây Bắc bị áp bức, bóc lột, anh sớm mang trong lòng nỗi căm phẫn đối với chế độ thực dân. Ánh sáng cách mạng từ những người tù chính trị ở Nhà tù Sơn La đã đến với người thanh niên Thái chất phác. Anh tham gia tổ chức Thanh niên cứu quốc Mường La, trở thành một cơ sở tin cậy của cách mạng bên ngoài nhà tù.

Tháng 8 năm 1943, Chi bộ Nhà tù Sơn La quyết định tổ chức cho một số cán bộ quan trọng vượt ngục để trở về tiếp tục hoạt động, chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa. Người dẫn đường phải thông thạo núi rừng, biết tiếng đồng bào địa phương và tuyệt đối trung thành. Lò Văn Giá được lựa chọn vì sự thông minh, dũng cảm cùng hiểu biết sâu sắc về địa hình Tây Bắc.

Bốn người anh nhận nhiệm vụ đưa đi là Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Văn Trân và Lưu Đức Hiểu. Khi mọi người đã tập hợp đầy đủ, Giá nói nhỏ:

– Từ giờ, chúng ta chỉ đi trong đêm. Ban ngày phải ẩn mình trong rừng. Dù xảy ra chuyện gì, mọi người cũng không được tách đoàn.

Cuộc hành trình bắt đầu. Họ vượt qua những sườn núi dựng đứng, những khu rừng rậm và các con suối nước chảy xiết. Có đoạn, đoàn phải men theo sông Đà, tránh những con đường có lính tuần tra. Lương thực cạn dần, bàn chân ai cũng phồng rộp, nhưng Lò Văn Giá vẫn bình tĩnh tìm lối đi.

Một đêm, từ xa xuất hiện ánh đuốc của lính địch. Anh nhanh chóng đưa mọi người xuống một khe đá, phủ cành cây lên lối vào rồi ở lại bên ngoài đánh lạc hướng. Tiếng chân quân lính đến gần, nhưng người dẫn đường vẫn giữ được vẻ bình thản. Khi nguy hiểm qua đi, anh mới quay lại, khẽ bảo:

– Chúng ta phải đi ngay. Đích đến không còn xa nữa.

Sau hơn mười ngày băng rừng, men sông, đoàn người đến được khu vực Suối Rút, tỉnh Hòa Bình. Tại đây, bốn cán bộ có thể tiếp tục hành trình trở về với tổ chức. Trước lúc chia tay, mọi người nắm chặt tay Lò Văn Giá, lưu luyến nhìn người thanh niên Thái đã đem tính mạng mình bảo vệ họ suốt chặng đường nguy hiểm.

Anh quay lại Sơn La, dù biết kẻ thù đang ráo riết truy tìm. Không lâu sau, anh bị bắt. Những trận tra tấn liên tiếp không thể buộc anh khai ra cơ sở cách mạng hay hành trình của những người vượt ngục. Không tìm được chứng cứ để kết án, thực dân Pháp đã lén lút thủ tiêu anh.

Lò Văn Giá ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Anh không trực tiếp chỉ huy một trận đánh lớn, nhưng đã mở con đường sống cho những cán bộ quan trọng của cách mạng. Năm 1994, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Giữa đại ngàn Tây Bắc, dấu chân người dẫn đường năm ấy đã hòa vào đất núi. Nhưng tên anh vẫn còn lại trong ký ức đồng đội, trong lòng nhân dân Sơn La và trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc.