Người dẫn đường góp phần mở lối cho MiG-21 hạ “pháo đài bay” B-52

Ông sinh năm 1932 tại tỉnh Bình Định. Từ những năm đầu xây dựng lực lượng không quân, Nguyễn Văn Chuyên đã được đào tạo và trưởng thành trong lĩnh vực dẫn đường chiến đấu – một công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, khả năng xử lý tình huống nhanh nhạy và bản lĩnh vững vàng trước áp lực chiến trường.

Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ông trực tiếp tham gia dẫn đường cho các phi đội chiến đấu trong 109 trận không chiến, góp phần hỗ trợ các đơn vị bắn rơi 116 máy bay đối phương.

Đây là thành tích đặc biệt xuất sắc đối với một cán bộ dẫn đường, phản ánh vai trò quan trọng của lực lượng chỉ huy mặt đất trong các trận không chiến hiện đại.

Khác với phi công trực tiếp đối mặt với kẻ địch trên bầu trời, người dẫn đường làm việc trong các sở chỉ huy dưới mặt đất. Họ phải liên tục theo dõi tín hiệu ra-đa, phân tích tình hình chiến trường và đưa ra những mệnh lệnh chính xác từng giây cho phi công.

Trong điều kiện ban đêm hoặc thời tiết xấu, khi phi công gần như không thể quan sát mục tiêu bằng mắt thường, mọi thông tin về hướng bay, độ cao, tốc độ và thời điểm tiếp cận mục tiêu đều phụ thuộc vào sự chỉ dẫn của lực lượng dẫn đường.

Đây được xem là một trong những nhiệm vụ căng thẳng nhất của không quân thời chiến.

Cuối năm 1972, đế quốc Mỹ mở cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng và nhiều địa phương miền Bắc. Chiến dịch này được Mỹ kỳ vọng sẽ buộc Việt Nam phải khuất phục trên bàn đàm phán.

Hàng trăm lượt máy bay chiến lược B-52 cùng nhiều loại máy bay chiến đấu hiện đại liên tục đánh phá với cường độ chưa từng có.

Trong bối cảnh ấy, lực lượng dẫn đường không quân phải làm việc liên tục ngày đêm để tổ chức các trận đánh chặn trên không.

Nguyễn Văn Chuyên là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia chỉ huy dẫn đường trong chiến dịch lịch sử này.

Theo các phương án tác chiến đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, lực lượng dẫn đường phải tính toán chính xác từng yếu tố như hướng tiếp cận, độ cao chiến đấu, tốc độ cơ động và thời điểm xuất kích nhằm tạo bất ngờ cho đối phương.

Đêm 18/12/1972, dưới sự phối hợp của lực lượng dẫn đường mặt đất, phi công Phạm Tuân điều khiển máy bay MiG-21 tiếp cận đội hình B-52 của Mỹ, buộc đối phương phải thay đổi đội hình và gia tăng các biện pháp đối phó.

Những ngày tiếp theo, các trận đánh của Không quân Nhân dân Việt Nam ngày càng táo bạo hơn. Các biên đội MiG được điều động xuất kích từ nhiều sân bay khác nhau nhằm tạo yếu tố bất ngờ và gây khó khăn cho hệ thống cảnh giới của đối phương.

Đỉnh cao của chiến dịch diễn ra vào đêm 27/12/1972.

Dưới sự chỉ huy và dẫn đường chính xác của lực lượng mặt đất, phi công Phạm Tuân đã tiếp cận được đội hình B-52 và phóng tên lửa tiêu diệt mục tiêu trên bầu trời miền Bắc.

Sự kiện này gây tiếng vang lớn bởi trước đó B-52 được xem là loại máy bay chiến lược hiện đại nhất thế giới và được Mỹ quảng bá như một “pháo đài bay bất khả xâm phạm”.

Chiến công ấy không chỉ là thắng lợi của phi công trực tiếp chiến đấu mà còn là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều lực lượng, trong đó có những cán bộ dẫn đường như Nguyễn Văn Chuyên.

Nói về nghề dẫn đường, Đại tá Nguyễn Văn Chuyên từng cho rằng yếu tố quan trọng nhất là độ chính xác. Chỉ cần một sai số nhỏ về hướng bay hoặc thời điểm tiếp cận cũng có thể khiến toàn bộ phương án tác chiến thất bại hoặc đẩy phi công vào tình thế nguy hiểm.

Bởi vậy, mỗi trận đánh đều đòi hỏi người dẫn đường phải tập trung cao độ, xử lý hàng loạt thông tin trong thời gian rất ngắn và đưa ra quyết định chính xác tuyệt đối.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và xây dựng lực lượng không quân, Nguyễn Văn Chuyên được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi của ông gắn liền với những chiến công thầm lặng nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cuộc chiến bảo vệ bầu trời miền Bắc.

Nếu các phi công là những người trực tiếp đối đầu với kẻ thù trên không trung thì những cán bộ dẫn đường như Nguyễn Văn Chuyên chính là đôi mắt, là bộ não của các trận không chiến. Họ góp phần làm nên chiến thắng bằng trí tuệ, sự chính xác và tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Trong lịch sử chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”, hình ảnh những người lính âm thầm bên màn hình ra-đa suốt những đêm không ngủ mãi là biểu tượng đẹp của bản lĩnh, trí tuệ và nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Nguyên Trực (tổng hợp)