Người dẫn đường Lò Văn Giá
Trước khi chia tay, các cán bộ khuyên Lò Văn Giá không nên trở về nhà ngay mà nên tạm lánh ở vùng cao, chờ tình hình bớt nguy hiểm. Họ trao cho ông một số tiền và thuốc men để sử dụng trên đường trở lại.
Trong hồi ký Hai lần vượt ngục, Trần Đăng Ninh kể rằng khi chiếc thuyền rời đi, mọi người vẫn nhìn theo và:
“Khắc tên Giá của anh vào lòng.”
Lời ghi lại ấy thể hiện sự biết ơn của những người được cứu đối với người thanh niên Thái đã chấp nhận hiểm nguy để đưa họ trở về với cách mạng.
7. Lò Văn Giá trở lại Sơn La
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Lò Văn Giá không đi theo bốn cán bộ về xuôi mà quay lại Sơn La. Ông hiểu rằng việc trở về rất nguy hiểm, nhưng tại quê nhà vẫn còn gia đình, đồng đội và cơ sở cách mạng cần được bảo vệ.
Khi trở lại, Lò Văn Giá bị thực dân Pháp bắt. Ông bị tra khảo về cuộc vượt ngục, đường đi, những người đã tham gia tổ chức và cơ sở cách mạng bên ngoài nhà tù. Tuy nhiên, ông không khai nhận mối liên hệ với tù chính trị và cũng không tiết lộ hoạt động của Thanh niên cứu quốc Mường La.
Tư liệu còn ghi rằng Lò Văn Giá nhờ vợ chuyển lời đến Chi bộ Nhà tù Sơn La, khẳng định ông không làm lộ thông tin về tổ chức, để các đồng chí bên trong yên tâm đối phó với sự điều tra của nhà cầm quyền.
Không khuất phục được ông và cũng không thu được chứng cứ để xét xử công khai, thực dân Pháp bí mật đưa Lò Văn Giá vào rừng sát hại. Tài liệu của Bảo tàng Sơn La xác định việc ông bị sát hại diễn ra vào cuối năm 1943, nhưng chưa công bố ngày, tháng và địa điểm chính xác.
8. Ý nghĩa của cuộc vượt ngục
Cuộc vượt ngục tháng 8/1943 là cuộc vượt ngục có tổ chức thành công tiêu biểu tại Nhà tù Sơn La. Bốn cán bộ sau khi trở về đã tiếp tục hoạt động, trở thành lực lượng quan trọng của Đảng trong quá trình chuẩn bị và lãnh đạo phong trào cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.
Thành công của cuộc vượt ngục không chỉ nhờ sự chuẩn bị của Chi bộ Nhà tù Sơn La và bản lĩnh của bốn cán bộ, mà còn gắn chặt với lòng dũng cảm, sự hiểu biết địa hình và khả năng xử lý tình huống của Lò Văn Giá.
Ngày 20/12/1994, Lò Văn Giá được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tại Sơn La, tên ông được đặt cho đường phố và trường học nhằm ghi nhớ người thanh niên dân tộc Thái đã hy sinh để bảo vệ cán bộ và tổ chức cách mạng.
