NGƯỜI DÂN GIỮ BÍ MẬT CHO GIAO LIÊN

Tôi là Phạm Thị Lựu, sinh năm 1942, quê ở xã Phú Châu, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình (cũ). Khi chiến tranh chống Mỹ diễn ra ác liệt, tôi chỉ là một phụ nữ nông thôn bình thường, quanh năm gắn với ruộng đồng, bếp núc. Nhưng chính trong những năm tháng ấy, tôi và nhiều người dân trong làng đã làm một việc mà đến nay nghĩ lại vẫn thấy vừa giản dị, vừa nguy hiểm: giữ bí mật cho giao liên.

Giữ bí mật – nghe thì đơn giản. Nhưng trong chiến tranh, bí mật là sinh mạng. Chỉ một lời nói lỡ, một ánh mắt khác thường, một bước chân đi sai giờ… cũng có thể khiến cả đường dây bị lộ, khiến người giao liên phải trả giá bằng mạng sống.

1. Khi làng quê trở thành “vùng im lặng”

Những năm cuối thập niên 60, làng tôi nằm trên một tuyến giao liên quan trọng. Ban ngày là ruộng lúa, bờ tre, xóm nhỏ yên bình. Ban đêm, nơi đây trở thành điểm trung chuyển thư từ, tài liệu, chỉ thị từ cấp trên về cơ sở và từ hậu phương ra tiền tuyến.

Địch biết điều đó. Chúng tăng cường do thám, cài chỉ điểm, tổ chức những đợt lùng sục bất ngờ. Có hôm, lính đi từng nhà, hỏi từng người, soi từng góc bếp, từng gác xép.

Chính trong hoàn cảnh ấy, dân làng tôi hiểu rằng:
không ai được biết quá phần mình cần biết.

Không hỏi tên giao liên. Không hỏi họ từ đâu đến, đi đâu. Không tò mò. Không bàn tán. Ai được giao việc gì thì chỉ làm việc ấy, làm xong là coi như chưa từng xảy ra.

2. Người giao liên và chiếc thúng rau

Tôi còn nhớ rất rõ một giao liên trẻ, dáng người nhỏ, gương mặt sạm nắng. Ban ngày, anh cải trang thành người gánh rau ra chợ. Ban đêm, anh mang theo tài liệu trong đáy thúng lót lá chuối.

Nhà tôi được phân công làm điểm dừng chân. Khi anh về, tôi chỉ lặng lẽ mở cửa, đặt sẵn bát nước, mảnh cơm nguội. Anh ăn rất nhanh, rồi ngồi dựa vào cột nhà, chợp mắt chừng nửa giờ.

Chúng tôi không nói chuyện. Không phải vì lạnh lùng, mà vì nói càng ít, càng an toàn.

Có đêm, anh chỉ ở đúng mười lăm phút rồi đi. Trước khi đi, anh chỉ khẽ nói:
– Nhờ bác giữ giúp.

Tôi hiểu, và chỉ gật đầu.

3. Khi địch đến gõ cửa

Một buổi trưa nắng gắt, lính địch bất ngờ ập vào làng. Chúng chia nhau lục soát. Một tên bước vào nhà tôi, tay lăm lăm khẩu súng, mắt đảo quanh.

Hắn hỏi:
– Có thấy người lạ đi qua đây không?

Tim tôi đập thình thịch. Trong buồng trong, giao liên đang trốn dưới hầm bí mật. Chỉ cần tôi lúng túng, mọi chuyện sẽ chấm dứt.

Tôi nhìn thẳng vào hắn, trả lời chậm rãi:
– Cả ngày tôi chỉ quanh quẩn ở nhà, có thấy ai đâu.

Hắn nhìn tôi chằm chằm. Tôi vẫn đứng yên, tay cầm rổ rau, vẻ mặt mệt mỏi của một người đàn bà quê. Một lúc sau, hắn quay đi.

Khi bọn chúng rời làng, tôi mới biết lưng áo mình đã ướt đẫm mồ hôi.

4. Giữ bí mật bằng cả sự sống

Không phải ai cũng giữ được bí mật dễ dàng. Có những người bị bắt, bị tra hỏi. Có người bị đánh đập. Nhưng không ai trong làng tôi khai ra giao liên.

Chúng tôi đã thống nhất từ đầu:
“Có chết cũng không nói.”

Bởi nếu một người nói, không chỉ giao liên chết, mà cả làng sẽ bị liên lụy. Và hơn thế, cách mạng sẽ bị tổn thất.

Có bà mẹ già bị địch dọa bắn con trai nếu không khai. Bà chỉ nói:
– Tôi chỉ biết trồng lúa.

Câu nói tưởng như ngây ngô ấy, lại là bức tường vững chắc nhất.

5. Những dấu hiệu không lời

Giữ bí mật không chỉ là im lặng, mà còn là hiểu nhau không cần nói. Khi giao liên về, chỉ cần thấy chiếc nón treo lệch trên cột, là biết trong nhà có người. Khi thấy cửa khép hờ, là biết không an toàn.

Có hôm, giao liên vừa đến thì nghe tiếng chó sủa dữ dội – dấu hiệu địch đang vào làng. Không cần nói, anh lập tức quay ra, biến mất trong lũy tre. Mọi việc diễn ra trong vài giây, không một tiếng động.

6. Bí mật theo người ra chiến trường

Nhiều giao liên đã đi qua làng tôi, rồi ra chiến trường, có người không bao giờ trở lại. Chúng tôi không biết tên thật của họ, không biết quê quán. Nhưng chúng tôi biết, họ là người của cách mạng.

Sau này, khi hòa bình lập lại, có người tìm về, nhận ra chúng tôi qua giọng nói, dáng đi. Có người chỉ gửi lại một lá thư, nhắc đến “một làng quê ở Thái Bình đã từng che chở”.

Những bí mật ấy, chúng tôi mang theo suốt đời, không kể cả khi chiến tranh đã lùi xa.

7. Nhìn lại từ hôm nay

Bây giờ, làng tôi yên bình. Trẻ con chạy chơi ngoài ngõ, không còn sợ tiếng súng. Nhưng mỗi khi nhớ lại những ngày giữ bí mật cho giao liên, tôi vẫn thấy sống lưng lạnh đi.

Nếu ngày ấy, chỉ một người trong làng không giữ được miệng, lịch sử có thể đã rẽ sang hướng khác.

Có người hỏi tôi:
– Bác có sợ không?

Tôi trả lời thật:
– Sợ chứ. Nhưng sợ hơn là mất nước.

8. Lời kết của người giữ bí mật

Chúng tôi không trực tiếp cầm súng. Không ra chiến trường. Nhưng chúng tôi hiểu rằng, giữ được bí mật cho giao liên cũng là một cách đánh giặc.

Trong chiến tranh, có những chiến công không có tiếng nổ, không có huân chương. Chỉ có sự im lặng bền bỉ của người dân. Và chính sự im lặng ấy đã bảo vệ cách mạng, bảo vệ đất nước cho đến ngày toàn thắng.