NGƯỜI DÂN LÀM GIẤY IN TÀI LIỆU
Câu chuyện về người dân tham gia làm giấy thủ công để in tài liệu, truyền đơn, mệnh lệnh phục vụ công tác chỉ đạo và tuyên truyền trong điều kiện chiến tranh ác liệt.
Trong chiến tranh, mỗi tờ giấy đều có thể mang theo một mệnh lệnh sống còn. Không có giấy, không thể in chỉ thị, truyền đơn, tài liệu huấn luyện. Khi các nhà máy lớn bị đánh phá, nhiều địa phương phải tổ chức làm giấy thủ công để phục vụ kháng chiến. Ông Bùi Văn Thức là một trong những người đã trực tiếp tham gia công việc thầm lặng ấy.
Gia đình ông Thức vốn làm nghề thủ công, quen với việc xử lý tre nứa, bột giấy. Khi chiến tranh lan rộng, chính quyền địa phương vận động lập tổ làm giấy bí mật, ông Thức được giao phụ trách khâu xeo giấy. Địa điểm sản xuất không cố định, khi thì ở góc ao, khi thì trong vườn sâu, khi thì chuyển sang làng bên để tránh lộ.
Nguyên liệu làm giấy chủ yếu là tre, nứa, rơm rạ, được nấu kỹ, giã nhuyễn thành bột. Công đoạn này vất vả và mất thời gian. Ban ngày không thể đun nấu vì khói dễ lộ, nên mọi việc chủ yếu làm vào ban đêm. Ông Thức cùng anh em thay nhau canh gác, người làm, người nghe ngóng.
Xeo giấy đòi hỏi sự khéo léo. Giấy phải đủ dai, đủ mịn để in chữ không nhòe. Có những mẻ giấy hỏng do nước bẩn hoặc bột chưa đều, ông Thức lại làm lại từ đầu. “Giấy xấu là tài liệu không đọc được,” ông nói.
Giấy làm xong được phơi trong bóng râm, tránh ánh nắng gắt để không cong, không giòn. Sau đó, giấy được bó lại, chuyển ngay cho cơ sở in tài liệu. Ông không bao giờ hỏi tài liệu in gì, chỉ biết rằng những tờ giấy mình làm ra sẽ đến tay cán bộ, chiến sĩ.
Nguy hiểm luôn rình rập. Có lần, máy bay địch quần thảo, ông Thức phải đổ cả thùng bột giấy xuống ao, phá hủy mẻ đang làm để giữ bí mật. Tiếc của, nhưng ông không do dự. “Giữ người, giữ bí mật là trên hết.”
Sau hòa bình, nghề làm giấy thủ công mai một dần. Nhưng với ông Thức, những năm làm giấy trong chiến tranh là quãng đời đáng nhớ – quãng đời mà mỗi tờ giấy trắng đều góp phần viết nên lịch sử.
