NGƯỜI DÂN LÀNG CHE BỘ ĐỘI KHỎI TRUY QUÉT

Tôi là Lê Văn Phúc, sinh năm 1930, quê ở Xã Thư Trì tỉnh Hưng Yên. Trong kháng chiến chống Mỹ, làng tôi không phải nơi có những trận đánh lớn, nhưng lại là nơi địch thường xuyên tổ chức truy quét. Và cũng chính ở những lần truy quét ấy, người dân chúng tôi đã lấy thân mình để che cho bộ đội.

Người ngoài có thể nghĩ, truy quét là chuyện của súng đạn. Nhưng với dân làng tôi, đó là cuộc đấu trí giữa sự sống và cái chết, nơi mỗi ánh mắt, mỗi lời nói đều có thể quyết định số phận của nhiều người.

1. Dấu hiệu của một cuộc truy quét

Chúng tôi quen với mùi nguy hiểm. Chỉ cần thấy máy bay lượn thấp bất thường, thấy xe địch dừng ở đầu làng lâu hơn thường lệ, là biết: sắp có truy quét.

Một sáng sớm năm 1972, khi sương còn dày, du kích báo tin:
– Có đơn vị bộ đội đang trú tạm trong làng. Địch chuẩn bị càn.

Không có hội họp, không mệnh lệnh. Cả làng tự động vào vị trí.

2. Mỗi mái nhà là một tấm khiên

Bộ đội được tách ra, không ở tập trung. Người xuống hầm, người giả làm dân đi cày sớm, người ẩn trong đống rơm, chuồng trâu, lùm tre.

Nhà tôi nhận hai chiến sĩ trẻ. Tôi đưa họ xuống hầm đào dưới nền bếp. Trước khi đóng nắp hầm, tôi nói nhỏ:
– Các chú nằm im. Dù có chuyện gì, cũng không được động.

Họ gật đầu. Ánh mắt bình tĩnh đến lạ.

3. Làng biến thành sân khấu

Khi địch vào làng, mọi sinh hoạt diễn ra như ngày thường. Phụ nữ gánh nước. Trẻ con chạy chơi. Người già ngồi trước hiên nhà.

Tôi dắt trâu ra ruộng, dù trong lòng như có lửa đốt. Bởi chỉ cần một cử chỉ khác lạ, địch sẽ nghi ngờ.

Tên chỉ huy đi qua, nhìn chúng tôi rất lâu. Tôi cúi đầu chào, miệng lẩm bẩm chửi con trâu chậm chạp, giả như một lão nông cằn cỗi.

4. Khi địch lục soát

Chúng bắt đầu lục soát từng nhà. Đập giường, bới rơm, chọc nền đất. Có nhà bị đánh vì trả lời chậm.

Khi chúng vào nhà tôi, vợ tôi đang nhóm bếp. Khói bốc lên mù mịt. Một tên lính ho sặc sụa, chửi thề rồi bước ra. Khói bếp đã che hầm trú ẩn.

Ngay lúc ấy, tôi nghe rõ nhịp tim mình đập trong tai.

5. Đánh lạc hướng bằng chính mạng sống

Ở đầu làng, một cụ già cố tình cãi cọ với lính địch, nói lớn tiếng, làm chúng chú ý. Ở cuối làng, du kích đốt một đống rơm tạo khói, khiến địch tưởng có người chạy trốn.

Mọi thứ đều được làm không cần bàn trước. Bởi ai cũng hiểu: phải kéo sự chú ý của địch ra khỏi nơi bộ đội đang ẩn.

Có người bị đánh, có người bị trói. Nhưng không ai hé nửa lời.

6. Những phút thót tim

Địch gom dân ra sân đình, hỏi dồn:
– Bộ đội đâu?

Không ai trả lời. Trẻ con khóc, người già run. Nhưng sự im lặng ấy là câu trả lời mạnh nhất.

Chúng bắn chỉ thiên, dọa giết. Tôi nhìn quanh, thấy ánh mắt dân làng kiên quyết đến lạ thường.

7. Khi địch rút

Sau gần nửa ngày lục soát không kết quả, địch rút đi. Khi tiếng xe xa dần, cả làng mới dám thở.

Chúng tôi mở hầm. Hai chiến sĩ bước lên, mặt lấm lem, nhưng an toàn. Một người nắm tay tôi, run giọng:
– Nếu không có dân…

Tôi xua tay:
– Các chú còn sống là được.

8. Giá phải trả

Cuộc truy quét ấy, làng tôi có ba người bị bắt. Có người bị tra tấn. Nhưng không ai khai. Sau này, họ được thả, thân thể bầm dập, nhưng làng vẫn còn nguyên bí mật.

Chúng tôi hiểu: che được bộ đội là che được cách mạng.

9. Ngày bình yên trở lại

Hòa bình đến. Những người lính năm xưa quay lại làng. Họ đứng giữa sân đình, cúi đầu trước dân.

Một người nói:
– Chúng tôi sống được là nhờ dân làng Song An.

Tôi nhìn quanh, thấy những khuôn mặt già nua, chai sạn. Chúng tôi không cần danh hiệu. Chúng tôi chỉ cần biết: việc mình làm là đúng.

10. Lời kết của người trong cuộc

Che bộ đội khỏi truy quét không phải là hành động bột phát. Đó là bản năng của người dân khi thấy người lính đứng về phía mình.

Trong chiến tranh, dân không súng, nhưng dân có lòng. Và chính lòng dân ấy đã tạo thành tấm lá chắn vững chắc nhất, khiến mọi cuộc truy quét đều trở nên vô nghĩa.

Nếu hỏi tôi điều gì làm nên thắng lợi, tôi sẽ nói:
Không phải bom đạn, mà là dân.