NGƯỜI DÂN SÀI GÒN VÀ NHỮNG CHIẾN SĨ VÔ DANH

Trong ký ức của tôi, Sài Gòn những năm chiến tranh không chỉ có tiếng xe quân sự, tiếng súng, tiếng trực thăng gào rú, mà còn có nhịp sống bình thường của hàng triệu con người. Họ đi làm, buôn bán, học hành, nuôi con, lo miếng cơm manh áo. Nhưng ẩn sau cuộc sống tưởng chừng bình lặng ấy là biết bao tấm lòng đang âm thầm góp sức cho cách mạng. Họ không phải bộ đội chính quy, không phải biệt động được huấn luyện bài bản, không đeo quân hàm hay mang theo vũ khí. Nhưng với tôi, họ chính là những “chiến sĩ vô danh” – những người đã chiến đấu theo cách riêng của mình, lặng lẽ mà vĩ đại.

Tôi còn nhớ rõ bà Ba bán nước ven đường – dáng người nhỏ thó, khuôn mặt rám nắng, giọng nói đặc chất Sài Gòn. Quán nước của bà chỉ có vài chiếc ghế con, ấm trà nóng và mấy chai nước ngọt cũ kỹ, nhưng lại là nơi chúng tôi nhiều lần nhận tín hiệu liên lạc. Khi thấy nguy hiểm, bà chỉ cần thay đổi vị trí cái ly trên bàn, hoặc đổi màu khăn trải là chúng tôi hiểu tình hình. Có lần địch truy quét gắt, bà cố tình cãi nhau thật to với một tên lính, giả vờ như một người dân bộc trực để che đi ánh mắt liên lạc giữa chúng tôi. Bà chẳng có súng, chẳng mang quân hàm, nhưng bà đã chiến đấu bằng sự thông minh, gan dạ và lòng trung thành tuyệt đối.

Rồi có chú Tư lái xích lô – người mà không ai nghĩ lại là một “mắt xích” quan trọng của mạng lưới liên lạc. Chiếc xích lô cũ kỹ của chú ngày ngày bon bon chở khách khắp phố phường. Không ai biết rằng trong những chuyến xe ấy nhiều khi có cả tài liệu, vũ khí hoặc người của cách mạng. Có ngày chú cố tình đi vòng xa hơn để cắt đuôi theo dõi, có lúc phải dừng lại giữa đường, giả vờ hỏng xe để tránh bị kiểm tra. Có đêm chú chở chúng tôi băng qua những con phố sáng loáng ánh đèn, qua các trạm gác, giữa hàng loạt ánh mắt soi xét của lính địch. Trên gương mặt chú lúc ấy chỉ có sự bình tĩnh lạ thường, như thể chỉ đang làm công việc mưu sinh bình thường của mình.

Một lần khác, tôi gặp một cô gái trẻ mới ngoài đôi mươi – cô là công nhân nhà máy. Ban ngày, cô làm việc như bao người khác: đứng máy, kiểm đếm, chịu áp lực quản lý và mật vụ giám sát. Nhưng đêm về, cô lại tham gia chuyển tin, che giấu cán bộ, thậm chí có lần còn đưa chúng tôi thoát khỏi sự truy đuổi bằng cách hòa vào dòng người tan ca đông nghịt. Trong ánh mắt cô, tôi thấy sự dịu dàng của một cô gái, nhưng cũng thấy sự mạnh mẽ của một người chiến sĩ thực thụ.

Có những người thậm chí chẳng bao giờ chúng tôi biết tên thật. Họ chỉ là “chú Sáu đầu hẻm”, “dì Tám bán bánh”, “ông lão sửa radio”, “cậu học trò đứng”, vậy thôi. Nhưng mỗi người lại là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới chiến đấu thầm lặng. Họ truyền tin, theo dõi động tĩnh địch, cung cấp nơi trú ẩn, tiếp tế lương thực, thuốc men. Nhiều người chấp nhận rủi ro cực lớn. Bị bắt là bị đánh đập, tra tấn, thậm chí mất mạng. Thế nhưng họ vẫn chọn đứng về phía cách mạng, vì một niềm tin giản dị: đất nước phải được giải phóng, dân tộc phải được sống trong tự do.

Tôi cũng không thể quên những người đã ngã xuống mà chẳng ai biết tên, chẳng có bia mộ, chẳng có dòng tiểu sử trong sách lịch sử. Có bà mẹ bị địch bắn chỉ vì che giấu bộ đội. Có người chủ nhà bị đày đi vì bị nghi là “cơ sở cộng sản”. Có thanh niên bị bắt, bị tra tấn đến chết nhưng vẫn không khai ra nơi chúng tôi đang ẩn nấp. Những cái chết âm thầm ấy, không có tiếng súng danh dự, không có lễ truy điệu trang trọng. Nhưng với chúng tôi, họ chính là anh hùng.

Chiến tranh kết thúc, chúng ta thường nhắc nhiều đến những trận đánh lớn, những chỉ huy kiệt xuất, những đơn vị anh hùng. Điều đó hoàn toàn xứng đáng. Nhưng cũng cần phải nhắc đến những con người bình thường – những chiến sĩ không số hiệu, không quân hàm. Họ không bước trên đường diễu binh, không đứng trên lễ đài ngày chiến thắng. Họ chỉ lặng lẽ đứng giữa dòng người, hòa vào cuộc sống thường nhật của thành phố sau ngày giải phóng, như chưa từng có những năm tháng cống hiến thầm lặng.

Nhưng trong lòng những người lính như chúng tôi, họ không bao giờ là vô danh. Họ chính là một phần quan trọng làm nên chiến thắng. Họ đã biến Sài Gòn – tưởng như chỉ là căn cứ của kẻ thù – thành một mặt trận nhân dân rộng lớn. Họ đã chứng minh rằng sức mạnh lớn nhất của chiến tranh nhân dân không chỉ nằm ở vũ khí, mà nằm trong trái tim của người dân.

Giờ đây, mỗi khi nhìn Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh – sôi động, trẻ trung, đầy sức sống, tôi lại nhớ đến những gương mặt năm xưa. Có người đã khuất, có người vẫn còn, có người chẳng ai biết đã đi đâu về đâu. Nhưng họ đã sống một quãng đời thật đẹp – quãng đời của những chiến sĩ vô danh, chiến đấu không vì danh, không vì lợi, chỉ vì Tổ quốc.

Và tôi tin rằng, dù thời gian có trôi qua bao lâu, lịch sử vẫn mãi ghi nhận họ. Nếu không bằng tên tuổi cụ thể, thì bằng sự hiện diện của họ trong chính hòa bình hôm nay. Vì mỗi tấc đất bình yên của thành phố này đều có bóng dáng của những con người đã từng thầm lặng hy sinh.