Người Đan Sọt Giữa Đường
Tác giả: Nhữ Vũ Khánh Linh
Phạm Ngũ Lão sinh năm 1255, quê ở làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, nay thuộc huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân từ một gia đình bình dân và nổi tiếng với tài năng quân sự. Trong thời Trần, Phạm Ngũ Lão được Trần Quốc Tuấn trọng dụng, từ đó trở thành một tướng lĩnh quan trọng của triều đình.
Năm 1285, quân Nguyên – Mông tiến vào Đại Việt lần thứ hai. Phạm Ngũ Lão tham gia cuộc kháng chiến dưới sự chỉ huy của Trần Quốc Tuấn. Quân dân nhà Trần phải trải qua nhiều trận đánh ác liệt, có lúc chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng rồi tổ chức phản công. Trong cuộc kháng chiến này, Phạm Ngũ Lão cùng quân đội nhà Trần tham gia đánh địch ở nhiều nơi, góp phần vào thắng lợi chung của Đại Việt.
Đến năm 1288, quân Nguyên – Mông tiếp tục xâm lược Đại Việt lần thứ ba. Phạm Ngũ Lão lại tham gia chiến đấu trong quân đội nhà Trần. Trong quá trình phản công, quân Trần liên tiếp đánh vào lực lượng địch, buộc quân Nguyên – Mông phải rút chạy. Cuộc kháng chiến kết thúc với chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, một trong những chiến thắng lớn của lịch sử chống ngoại xâm thời Trần.
Sau các cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, Phạm Ngũ Lão tiếp tục giữ nhiều chức vụ quân sự dưới các triều vua Trần. Ông còn tham gia các cuộc chiến chống Ai Lao và Chiêm Thành, trở thành một trong những danh tướng nổi bật của nhà Trần. Sử liệu ghi nhận ông là người có nhiều công lao trong việc bảo vệ và mở rộng thế lực của Đại Việt thời kỳ này.
Bên cạnh tài cầm quân, Phạm Ngũ Lão còn được biết đến qua bài thơ “Thuật hoài”. Trong tác phẩm, ông thể hiện chí hướng của một người làm tướng và khát vọng lập công, báo đáp đất nước. Bài thơ về sau trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học thời Trần, gắn với tinh thần hào khí Đông A.
Phạm Ngũ Lão qua đời năm 1320, dưới triều vua Trần Minh Tông. Ông được truy tặng Thái úy, thụy là Trung Vũ. Từ một người xuất thân bình dân, Phạm Ngũ Lão đã trở thành một danh tướng có nhiều đóng góp cho nhà Trần trong những năm tháng Đại Việt phải đối mặt với nhiều cuộc chiến tranh. Tên tuổi ông vì thế được lưu lại cùng những trang sử về hào khí Đông A và những cuộc kháng chiến bảo vệ Đại Việt thời Trần.
