Người dân Tháp Chàm che chở cán bộ

Chiến tranh không chỉ diễn ra trên những trận địa.

Có những cuộc chiến diễn ra trong im lặng, ngay giữa những căn nhà nhỏ, những con đường làng, những khu phố mà ban ngày vẫn có người qua lại.

Ở đó, những người cán bộ hoạt động bí mật phải sống giữa nhân dân. Họ không mặc quân phục, không mang theo những dấu hiệu để người khác nhận biết. Có khi họ chỉ là một người lao động bình thường, một người khách đi đường, một người họ hàng từ xa đến.

Nhưng phía sau vẻ ngoài giản dị ấy là một nhiệm vụ đặc biệt.

Họ phải giữ liên lạc.

Phải nắm tình hình.

Phải chuyển những tin tức cần thiết.

Và quan trọng nhất là phải tồn tại giữa một địa bàn luôn bị kiểm soát chặt chẽ.

Trong những ngày chiến sự căng thẳng ở Tháp Chàm, sự che chở của nhân dân trở thành một điểm tựa vô cùng quan trọng.

Câu chuyện về bà Tư – một người phụ nữ sống trong một căn nhà nhỏ gần khu dân cư – là một câu chuyện như thế.

Bà Tư đã ngoài năm mươi tuổi.

Nhà không giàu.

Trong nhà chỉ có vài chiếc giường tre, một chiếc bàn gỗ cũ và gian bếp nhỏ.

Nhưng căn nhà ấy lại trở thành nơi mà một cán bộ trẻ tên Bình nhiều lần tìm đến khi cần tránh sự truy lùng.

Một đêm, tiếng chó sủa vang lên ngoài ngõ.

Bà Tư đang chuẩn bị ngủ thì nghe tiếng gõ cửa rất nhẹ.

Cộc... cộc...

Bà dừng tay.

Một lúc sau, tiếng gõ lại vang lên.

Cộc... cộc... cộc.

Bà biết đó là ám hiệu.

Bà không bật đèn.

Chỉ bước thật nhẹ ra mở cửa.

Bên ngoài là Bình.

Áo quần anh lấm bụi.

Gương mặt mệt mỏi.

“Má Tư... cho con trú nhờ một lát.”

Bà nhìn ra con đường tối rồi kéo anh vào.

“Vào nhanh.”

Bình vừa bước qua cửa, bà lập tức đóng cửa.

“Có ai theo không?”

“Con không biết.”

“Vậy càng phải cẩn thận.”

Bà đưa mắt nhìn anh từ đầu đến chân.

“Bị thương à?”

Bình lắc đầu.

“Không. Chỉ bị xây xát.”

Bà lấy một chiếc khăn cũ đưa cho anh.

“Lau mặt đi.”

Đó là tất cả.

Không có những câu hỏi dài.

Không có những lời dò xét.

Bà biết Bình là ai.

Biết anh đang làm gì.

Và cũng biết rằng nếu bị phát hiện, người che chở anh có thể gặp nguy hiểm.

Nhưng bà vẫn mở cửa.

Ngoài đường, tiếng xe chạy ngang qua.

Ánh đèn quét qua khe cửa.

Bình nín thở.

Bà Tư bình tĩnh đi vào bếp, nhóm lửa nấu nồi nước.

“Ngồi xuống.”

Bình thì thầm:

“Má không sợ sao?”

Bà Tư không quay lại.

“Sợ chứ.”

Bình im lặng.

Một lúc sau, bà nói:

“Nhưng nếu ai cũng sợ mà quay lưng thì các con biết đi đâu?”

Câu nói ấy khiến Bình không biết trả lời.

Đêm đó, anh ngủ trên một chiếc giường tre ở gian sau.

Bà Tư thức gần như cả đêm.

Mỗi khi nghe tiếng động ngoài đường, bà lại bước ra nhìn qua khe cửa.

Có lúc tiếng bước chân dừng ngay trước nhà.

Bà nín thở.

Một giọng nói vọng vào:

“Có thấy người nào chạy qua đây không?”

Bà Tư mở cửa.

Gương mặt bình thản như không có chuyện gì xảy ra.

“Không thấy ai cả.”

“Chắc không?”

“Nhà tôi có mỗi mấy mẹ con. Giờ này còn ai đi đâu nữa?”

Người bên ngoài nhìn vào căn nhà.

Ánh mắt dừng lại vài giây.

Rồi họ bỏ đi.

Tiếng bước chân xa dần.

Bà Tư đóng cửa.

Bàn tay bà lúc ấy mới bắt đầu run.

Bà tựa lưng vào cửa, thở thật chậm.

Phía trong, Bình cũng không ngủ.

Anh nghe rõ từng lời đối thoại.

Anh hiểu rằng chỉ một sơ suất nhỏ, cả hai có thể gặp nguy hiểm.

Sáng hôm sau, bà Tư đặt trước mặt Bình một bát cơm.

“Ăn đi.”

Bình nhìn bát cơm rồi hỏi:

“Má không sợ liên lụy sao?”

Bà Tư ngồi xuống bên cạnh.

“Con hỏi nhiều quá.”

Bình cúi đầu.

Bà nói tiếp:

“Các con đi làm việc lớn. Má giúp được gì thì giúp.”

Bình cầm đũa.

Bữa cơm hôm ấy rất đơn giản.

Chỉ có cơm, ít rau và chén nước mắm.

Nhưng với Bình, đó là bữa cơm anh nhớ suốt đời.

Bởi giữa những ngày chiến tranh, khi một người không biết ngày mai mình còn sống hay không, một bát cơm của người dân cũng có thể trở thành một thứ tình cảm lớn lao.

Không chỉ bà Tư.

Ở Tháp Chàm khi ấy còn có nhiều gia đình âm thầm giúp đỡ cán bộ bằng những cách khác nhau.

Người cho một chỗ nghỉ.

Người chia một bữa cơm.

Người chuyển một mẩu tin.

Người dẫn đường qua những đoạn nguy hiểm.

Có người biết cán bộ đang ở đâu nhưng nhất quyết không nói.

Có người khi bị hỏi chỉ trả lời bằng những câu rất bình thường, cố gắng làm cho mọi việc trở nên tự nhiên.

Những việc ấy không được ghi lại bằng những con số.

Nhưng chính những việc nhỏ bé ấy đã tạo thành một mạng lưới che chở rộng lớn.

Trong chiến tranh, cán bộ hoạt động bí mật không thể tồn tại nếu tách khỏi nhân dân.

Họ cần nhân dân để có nơi trú ẩn.

Cần nhân dân để có lương thực.

Cần nhân dân để nắm tình hình.

Và quan trọng hơn hết, họ cần niềm tin.

Niềm tin ấy được xây dựng qua từng ngày.

Qua một bữa cơm.

Một lời nhắn.

Một cánh cửa mở ra giữa đêm.

Một người mẹ chấp nhận nguy hiểm để bảo vệ một người con không cùng huyết thống.

Có những lần Bình rời khỏi nhà bà Tư khi trời còn chưa sáng.

Bà luôn đứng ở cửa nhìn theo.

“Cẩn thận con.”

Bình quay lại.

“Con đi nhé, má.”

“Ừ. Đi đi.”

Hai tiếng “má – con” nghe thật bình thường.

Nhưng giữa chiến tranh, đó là một thứ tình cảm vô cùng thiêng liêng.

Một người mẹ không sinh ra người con ấy nhưng vẫn sẵn sàng che chở.

Một người chiến sĩ xa gia đình nhưng tìm được tình thân giữa những người dân bình dị.

Rồi một ngày, Bình phải rời Tháp Chàm.

Trước khi đi, anh tìm đến nhà bà Tư.

Bà đang ngồi bên hiên.

Anh đứng trước cửa rất lâu mới nói:

“Má Tư.”

Bà ngẩng lên.

“Con đi hả?”

“Dạ.”

“Bao giờ về?”

Bình im lặng.

Anh không thể trả lời.

Trong chiến tranh, không ai dám hứa ngày trở lại.

Bà Tư hiểu.

Bà chỉ lấy trong nhà một chiếc khăn cũ đưa cho anh.

“Cầm theo.”

Bình nhận lấy.

“Con cảm ơn má.”

Bà xua tay.

“Đi đi. Nhớ giữ mình.”

Bình bước đi.

Đi được một đoạn, anh quay lại.

Bà Tư vẫn đứng đó.

Hai người nhìn nhau từ xa.

Không ai nói thêm.

Rồi Bình khuất sau con đường.

Nhiều năm sau, chiến tranh kết thúc.

Tháp Chàm thay đổi từng ngày.

Những căn nhà mới mọc lên.

Đường sá rộng hơn.

Cuộc sống trở lại bình thường.

Bà Tư đã già.

Mái tóc bạc nhiều.

Một buổi chiều, có một người đàn ông trung niên tìm đến trước cửa.

Bà nhìn ông rất lâu.

Ông mỉm cười.

“Má còn nhớ con không?”

Bà Tư không trả lời ngay.

Rồi đôi mắt bà đỏ lên.

“Bình?”

Người đàn ông gật đầu.

“Dạ.”

Bà bước tới, đưa tay nắm lấy cánh tay ông.

“Về được là tốt rồi.”

Chỉ một câu như vậy.

Không có lời kể về chiến công.

Không có những câu chuyện lớn lao.

Chỉ có niềm vui của một người mẹ khi thấy người con năm xưa đã trở về.

Bình nhìn căn nhà cũ.

Chiếc giường tre vẫn còn đó.

Cái bàn gỗ đã cũ hơn nhiều.

Anh nhớ lại đêm năm xưa.

Tiếng gõ cửa.

Bát cơm nóng.

Ánh đèn yếu ớt.

Và bàn tay run của bà Tư sau khi những người truy tìm vừa rời khỏi.

Anh hiểu rằng mình có thể sống đến ngày hôm nay không chỉ nhờ những người cùng chiến đấu bên cạnh, mà còn nhờ những người dân bình thường đã âm thầm đứng phía sau.

Những con người không có quân hàm.

Không có tên trong những bản danh sách chiến công.

Nhưng họ đã góp phần bảo vệ những người đang làm nhiệm vụ.

Người dân Tháp Chàm che chở cán bộ vì thế không chỉ là câu chuyện về một căn nhà, một người mẹ hay một người chiến sĩ.

Đó là câu chuyện về sức mạnh của lòng tin.

Trong những năm tháng khốc liệt nhất, khi chiến tranh khiến con người phải đối mặt với hiểm nguy từng ngày, tình cảm giữa nhân dân và lực lượng cách mạng trở thành một điểm tựa quan trọng.

Một cánh cửa mở ra có thể cứu một người.

Một bát cơm có thể tiếp thêm sức lực.

Một lời nói đúng lúc có thể bảo vệ cả một cơ sở.

Và một tấm lòng có thể trở thành nơi nương tựa cho những người đang đi giữa chiến tranh.

Hôm nay, khi Tháp Chàm đã bình yên, những câu chuyện như thế có thể không còn được kể thường xuyên.

Nhưng ký ức về những người dân bình dị ấy vẫn đáng được trân trọng.

Bởi khi nhìn lại “Thời hoa lửa”, người ta không chỉ nhớ đến những trận đánh và những người lính ngoài mặt trận.

Người ta còn phải nhớ đến những người dân đã âm thầm đứng phía sau, mở cửa nhà mình, chia sẻ bữa cơm của mình và chấp nhận hiểm nguy để che chở cho cán bộ, chiến sĩ.

Họ có thể không cầm súng.

Nhưng họ cũng đã góp một phần của mình vào cuộc chiến.

Và đôi khi, trong những năm tháng khốc liệt nhất, một mái nhà của nhân dân cũng chính là một pháo đài của lòng tin.