Người đánh địch bằng sự mưu trí

Ban ngày, ông có thể xuất hiện như một nhà thầu đang làm ăn tại Sài Gòn. Nhưng khi thực hiện nhiệm vụ, ông lại trở thành một chiến sĩ biệt động với những công việc đặc biệt và nguy hiểm. Hai thân phận cùng tồn tại trong một con người đã tạo nên câu chuyện đáng nhớ về Trần Văn Lai.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ông mang bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế và là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong lòng địch. Với thân phận hợp pháp, ông có thể xuất hiện tại nhiều địa điểm quan trọng mà không gây sự chú ý. Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa.

Ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập với tên Mai Hồng Quế. Đồng thời, ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Từ công việc này, ông có điều kiện tiếp cận các tài liệu quan trọng. Trần Văn Lai đã thu thập bản đồ hệ thống cống ngầm của Sài Gòn, một tài liệu có giá trị đối với hoạt động của lực lượng cách mạng.

Ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh nhỏ, đánh dấu thứ tự rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô màu trắng biển số EL-6899 được dùng để vận chuyển tài liệu ra ngoài.

Nhưng phía sau thân phận nhà thầu còn là một nhiệm vụ khác.

Từ năm 1962, Trần Văn Lai bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ông tự đào và xây dựng hầm bí mật tại đây.

Hàng chục tấn đất đá được đưa ra khỏi hầm mà không bị phát hiện. Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm, chuẩn bị phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những kho vũ khí này phục vụ các trận đánh vào Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh, Bộ Tư lệnh Hải quân và nhiều mục tiêu quan trọng khác.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, hoạt động bí mật của ông bị phát hiện. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho người bắt được nhà tư sản Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu.

Theo chỉ đạo của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Một con người nhưng mang hai thân phận, một cuộc sống tưởng bình thường nhưng lại gắn với những nhiệm vụ đặc biệt. Đó chính là điều làm nên câu chuyện về Trần Văn Lai. Ông đã phải sống rất cẩn trọng, luôn giữ kín thân phận và đặt nhiệm vụ chung lên trên cuộc sống riêng.

Những kỷ vật còn lại như chiếc xe màu trắng hôm nay không chỉ gợi nhớ về một cá nhân mà còn giúp thế hệ sau hình dung phần nào cuộc sống của những chiến sĩ biệt động năm xưa. Họ đã chọn cách âm thầm đứng giữa hiểm nguy để góp phần tạo nên những bước ngoặt của lịch sử.