Người dành trọn tâm huyết cho giáo dục

Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng và giữ nhiều cương vị quan trọng của Đảng, Nhà nước, Phạm Văn Đồng luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục. Với ông, một dân tộc muốn đi xa không thể chỉ dựa vào lòng yêu nước hay tinh thần chiến đấu, mà còn phải có tri thức, có con người được đào tạo bài bản và có lý tưởng sống đẹp.

Sau ngày đất nước thống nhất, dù phải giải quyết hàng loạt vấn đề lớn về kinh tế, an ninh, đối ngoại, ông vẫn thường xuyên dành thời gian làm việc với ngành giáo dục. Trên bàn làm việc của ông luôn có những bản báo cáo về tình hình trường lớp, đội ngũ giáo viên, sách giáo khoa, điều kiện học tập ở vùng sâu, vùng xa.

Một buổi sáng cuối thập niên 1970, Phạm Văn Đồng đến thăm một trường học ở ngoại thành Hà Nội. Ngôi trường khi ấy còn rất đơn sơ. Phòng học lợp mái ngói cũ, bàn ghế đã sờn, bảng đen cũng đã phai màu sau nhiều năm sử dụng. Khi đoàn công tác đến, thầy cô và học sinh đứng thành hàng chào đón.

Nhưng thay vì đi thẳng vào phòng họp, ông đề nghị được vào lớp học.

Khi bước vào lớp, ông nhìn rất lâu những gương mặt học trò đang chăm chú nhìn mình. Một em học sinh đứng lên, giọng còn run run, đọc bài thơ chào mừng. Sau khi nghe xong, ông mỉm cười, bước lại gần và hỏi: “Con thích học môn gì nhất?”

Cậu bé đáp nhỏ: “Thưa bác, con thích học văn.”

Ông gật đầu, ánh mắt đầy trìu mến.

Sau đó, ông quay sang giáo viên và hỏi rất kỹ về chương trình học, sách giáo khoa, đời sống của thầy cô. Khi nghe một giáo viên chia sẻ rằng nhiều thầy cô vẫn còn khó khăn, phải đi bộ hàng cây số đến lớp mỗi ngày, ông trầm ngâm rất lâu.

Trở về Hà Nội, trong cuộc họp với ngành giáo dục, ông nói rất rõ: “Muốn dạy tốt thì trước hết phải để người thầy yên tâm sống.”

Câu nói ấy sau này được nhiều nhà giáo nhắc lại.

Không chỉ quan tâm đến trường lớp, Phạm Văn Đồng còn dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng thế hệ trẻ có lý tưởng. Ông thường nhấn mạnh rằng giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là hình thành nhân cách, lòng yêu nước và trách nhiệm với xã hội.

Có lần trong buổi nói chuyện với sinh viên, một bạn trẻ hỏi ông: “Thưa bác, điều quan trọng nhất của tuổi trẻ là gì?”

Ông không trả lời ngay. Sau vài giây suy nghĩ, ông nói: “Là biết mình học để làm gì, sống vì ai.”

Cả hội trường im lặng trước câu trả lời giản dị mà sâu sắc ấy.

Những năm sau đó, dù tuổi ngày càng cao, ông vẫn tiếp tục viết, phát biểu và đóng góp nhiều ý kiến quan trọng cho sự nghiệp giáo dục.

Với Phạm Văn Đồng, đầu tư cho trường học không chỉ là xây thêm lớp học hay in thêm sách, mà là đầu tư cho tương lai của dân tộc.

Và cũng chính vì thế, trong lòng nhiều thế hệ nhà giáo và học sinh Việt Nam, ông không chỉ là một nhà lãnh đạo lớn, mà còn là một người luôn tin tưởng sâu sắc vào sức mạnh của tri thức.