Người Đạp Xe Thồ

“Người Đạp Xe Thồ” là câu chuyện về Lực — một dân công hỏa tuyến tuổi đôi mươi đã dành cả tuổi trẻ của mình để đẩy những chiếc xe thồ nặng hàng trăm ký vượt qua núi rừng, đưa lương thực và đạn dược ra chiến trường trong những năm kháng chiến ác liệt. Giữa bom đạn, đói rét và những con đường tưởng chừng không thể vượt qua, anh cùng hàng ngàn con người vô danh khác đã lặng lẽ trở thành mạch máu nuôi sống tiền tuyến. Và rồi trên một con dốc phủ đầy khói lửa, người thanh niên ấy đã mãi mãi nằm lại bên chiếc xe thồ chưa kịp tới đích.

Những năm kháng chiến chống Pháp, vùng núi Tây Bắc gần như không có lấy một con đường đúng nghĩa.

Chỉ có những lối mòn nhỏ men theo sườn núi, luồn qua rừng già, vực sâu và những con dốc dựng đứng quanh năm phủ đầy bùn đất.

Mùa nắng, bụi đỏ phủ kín tóc tai quần áo.

Mùa mưa, đường biến thành dòng bùn nhão trơn trượt đến mức đi bộ cũng khó khăn.

Nhưng chính trên những con đường ấy…

Hàng vạn dân công hỏa tuyến ngày đêm âm thầm vận chuyển lương thực, đạn dược và thuốc men ra mặt trận.

Không có xe tải.

Không có máy móc hiện đại.

Họ dùng đôi vai, đôi chân và những chiếc xe đạp thồ được gia cố bằng tre gỗ để chở hàng vượt núi.

Có chiếc xe chở tới ba trăm ký hàng.

Nặng gấp nhiều lần trọng lượng người đẩy.

Và giữa những đoàn người lặng lẽ ấy…

Có một chàng trai tên Lực.

Lực hai mươi tuổi.

Anh quê ở một làng nhỏ ven sông Hồng thuộc Phú Thọ.

Cha mất sớm.

Mẹ ở nhà nuôi ba em nhỏ bằng vài sào ruộng bạc màu.

Từ nhỏ Lực đã quen với cảnh lam lũ.

Mười lăm tuổi đã biết gánh lúa thuê, chặt củi đổi gạo phụ mẹ nuôi em.

Ngày kháng chiến bùng nổ dữ dội ở Tây Bắc, cả làng có nhiều thanh niên tình nguyện tham gia dân công hỏa tuyến.

Lực cũng xung phong.

Mẹ anh lo lắng:

– Con gầy vậy… làm sao đẩy nổi xe thồ trên núi?

Lực cười:

– Người ta làm được thì con cũng làm được má à.

Nhưng đêm trước ngày lên đường, anh vẫn nghe tiếng mẹ khóc khe khẽ sau vách nhà.

Ngày đầu tới tuyến vận tải, Lực mới hiểu hết sự khắc nghiệt của công việc.

Những chiếc xe đạp cũ kỹ được tháo yên, gia cố thêm thanh tre và dây thừng để chở hàng.

Mỗi xe chất đầy gạo, đạn pháo hoặc thuốc men cao quá đầu người.

Không ai thật sự “đạp” xe.

Bởi đường núi dốc đứng và lầy lội.

Họ phải cúi người dùng vai và sức chân để đẩy từng bước.

Có đoạn dốc cao tới mức bốn năm người phải ghì cùng một chiếc xe mới nhích lên nổi.

Vai ai cũng bầm tím vì dây kéo.

Bàn chân phồng rộp vì đi liên tục nhiều ngày.

Nhưng không ai than vãn.

Bởi phía trước là chiến trường đang chờ từng bao gạo, từng viên đạn.

Lực nhanh chóng quen với công việc.

Anh khỏe hơn vẻ ngoài gầy gò của mình rất nhiều.

Mỗi lần nghỉ dọc đường, anh thường là người quay lại giúp những người đẩy xe phía sau.

Đồng đội quý anh bởi tính ít nói nhưng luôn sẵn lòng giúp người khác.

Trong đội dân công, thân nhất với Lực là Bình — một chàng trai quê Thái Bình lớn hơn anh vài tuổi.

Bình vui tính và hay hát.

Dù đang đẩy xe giữa dốc núi dựng đứng, cậu vẫn có thể cất tiếng hát làm mọi người bật cười.

Có lần Bình hỏi:

– Hòa bình rồi mày tính làm gì?

Lực vừa ghì chiếc xe nặng trĩu vừa thở dốc:

– Về dựng lại cái nhà cho má… rồi cưới vợ.

Bình cười lớn:

– Nhớ mời tao ăn cưới!

Tiếng cười vang lên giữa núi rừng đầy sương và khói bom nghe vừa vui vừa buồn.

Những chuyến vận chuyển thường diễn ra vào ban đêm.

Ban ngày, máy bay địch liên tục quần thảo trên các tuyến đường.

Chỉ cần phát hiện đoàn dân công, chúng sẽ lập tức ném bom hoặc bắn phá.

Bởi vậy, mọi người phải đi trong bóng tối.

Ánh đuốc bị hạn chế tối đa.

Nhiều khi chỉ có ánh trăng mờ và tiếng người gọi nhau khe khẽ giữa rừng sâu.

Có những đêm mưa lạnh buốt.

Bùn ngập tới mắt cá chân.

Xe trượt xuống dốc kéo theo cả người ngã nhào xuống đất.

Có người bị đá lăn đè gãy chân.

Có người kiệt sức ngất bên đường.

Nhưng đoàn xe thồ vẫn không dừng lại.

Một lần hành quân qua đèo cao giữa mùa đông, đội của Lực gặp trận mưa rừng kéo dài suốt ba ngày.

Quần áo ai cũng ướt sũng.

Nhiều người sốt rét run cầm cập vẫn phải gắng đẩy xe.

Lương thực mang theo gần cạn.

Mỗi người chỉ còn vài nắm cơm vắt ăn dè.

Đêm ấy, cả đội trú tạm trong một hang đá nhỏ.

Mọi người co ro quanh bếp lửa yếu ớt.

Bình lấy trong túi áo ra mẩu kẹo lạc cuối cùng bẻ đôi đưa cho Lực:

– Ăn đi cho đỡ đói.

Lực lắc đầu:

– Mày ăn đi.

Bình cười:

– Chết đói cùng nhau à?

Hai người bật cười giữa cái lạnh cắt da của núi rừng.

Những ngày sau đó, chiến sự ở mặt trận ngày càng ác liệt.

Tin từ phía trước đưa về:

Bộ đội đang rất cần đạn pháo và lương thực gấp.

Đội dân công của Lực nhận nhiệm vụ vận chuyển khẩn cấp qua một cung đường cực kỳ nguy hiểm.

Đó là con dốc dài men theo vách núi thường xuyên bị máy bay đánh phá.

Nhiều đoàn trước đó đã thương vong rất lớn.

Nhưng không ai lùi bước.

Đêm xuất phát, trời tối đen như mực.

Mưa phùn bay lạnh buốt.

Những chiếc xe thồ nặng trĩu lặng lẽ nối nhau men theo đường núi.

Tiếng bánh xe nghiến trên đá nghe ken két giữa rừng đêm.

Lực cúi người ghì chiếc xe chở đầy đạn pháo.

Mồ hôi hòa với nước mưa chảy ròng trên gương mặt gầy sạm.

Phía trước, Bình vẫn vừa đẩy xe vừa khe khẽ hát.

Tiếng hát nhỏ nhưng đủ khiến mọi người thấy ấm lòng giữa màn đêm lạnh lẽo.

Gần tới đỉnh dốc thì bất ngờ…

Tiếng động cơ máy bay vang lên phía xa.

Một người hốt hoảng hét:

– Máy bay!

Cả đoàn lập tức tắt đuốc, ép xe sát vách núi.

Mọi người nín thở giữa bóng tối.

Nhưng chỉ vài giây sau…

Pháo sáng bùng lên trắng xóa cả sườn núi.

Địch đã phát hiện đoàn vận tải.

Bom bắt đầu trút xuống.

Tiếng nổ rung chuyển cả núi rừng.

Đất đá đổ ào ào từ sườn núi xuống con đường hẹp.

Người và xe lao vào nhau giữa khói bụi mịt mù.

Một chiếc xe phía trước trúng bom bốc cháy dữ dội.

Tiếng gọi nhau vang lên hỗn loạn giữa tiếng nổ liên tiếp.

Trong lúc mọi người tìm cách đưa xe xuống mép taluy tránh bom…

Một chiếc xe chở đầy đạn pháo bị trượt bánh mắc kẹt giữa con dốc.

Nếu để bom trúng…

Toàn bộ đoàn vận tải sẽ nổ tung.

Lực không kịp suy nghĩ.

Anh lao tới ghì chặt chiếc xe đang chực lao xuống vực.

Bình hét lên:

– Lực! Nguy hiểm!

Nhưng Lực vẫn nghiến răng giữ chặt càng xe giữa mưa bom.

Anh cố đẩy chiếc xe sát vào vách đá để những người khác kịp đưa đoàn xe đi tiếp.

Bom nổ ngày càng gần.

Đất đá và cây gãy bắn tung quanh người anh.

Mồ hôi, bùn đất và máu hòa lẫn trên đôi tay đang ghì chặt chiếc xe nặng trĩu.

Rồi…

Một tiếng nổ khủng khiếp vang lên ngay sát mép dốc.

Ánh lửa đỏ rực nuốt chửng cả khoảng núi.

Khi trận bom ngớt dần…

Đồng đội chạy quay lại.

Họ thấy chiếc xe đạn đã được ghì sát vào vách đá an toàn.

Nhưng Lực nằm bên cạnh, thân người phủ đầy đất đá và máu.

Đôi bàn tay anh vẫn còn siết chặt thanh gỗ kéo xe.

Đêm ấy, đoàn vận tải vẫn vượt qua con dốc thành công.

Số đạn pháo và lương thực được đưa kịp tới mặt trận.

Nhiều chiến sĩ phía trước sau này không hề biết rằng…

Để có được những thùng đạn ấy, đã có một chàng trai trẻ mãi mãi nằm lại bên chiếc xe thồ giữa núi rừng Tây Bắc.

Sau chiến thắng, con đường năm xưa dần trở nên đông đúc hơn.

Xe tải nối nhau qua những cung đèo từng nhuốm đầy bom đạn.

Nhưng nhiều người già trong vùng vẫn còn nhớ hình ảnh những đoàn dân công cúi người đẩy xe thồ giữa mưa bom năm ấy.

Họ nhớ những đôi vai gầy bầm tím.

Những bàn chân rướm máu.

Và những con người đã lặng lẽ hy sinh mà không cần ai biết tên.

Nhiều năm sau, mẹ Lực được trao lại chiếc khăn tay cũ người ta tìm thấy trong túi áo anh.

Bà ôm chiếc khăn vào lòng mà khóc suốt cả đêm.

Ngoài sân, lúa vẫn xanh dưới gió quê yên bình.

Đất nước đã hòa bình rồi.

Nhưng tuổi hai mươi của người con trai năm ấy mãi mãi nằm lại trên con dốc đầy khói lửa cùng chiếc xe thồ chưa kịp tới đích.

Có những chiến công không được tạo nên bởi súng đạn.

Mà được làm nên bằng đôi chân trần, đôi vai gầy và ý chí không bao giờ khuất phục của những con người bình dị.

Những người đạp xe thồ năm ấy cũng như thế.

Họ đã âm thầm trở thành mạch máu nuôi sống cả chiến trường.

Và trong thời hoa lửa của dân tộc…

Họ mãi mãi là những người anh hùng không tên.