Người đặt nền móng cho ngành Giải phẫu học Việt Nam

Ngay từ những năm đầu theo học y khoa, Đỗ Xuân Hợp đã thể hiện niềm say mê đặc biệt đối với khoa học. Năm 1929, ông tốt nghiệp Trường Cao đẳng Y dược Đông Dương. Sau đó, ông tiếp tục học tập và nghiên cứu, đến năm 1932 trở thành trợ lý giảng dạy tại Bộ môn Giải phẫu học Trường Đại học Y khoa Đông Dương.

Trong thời gian công tác, ông dành nhiều tâm huyết nghiên cứu giải phẫu, nhân trắc học và hình thái học người Việt Nam. Những công trình của ông không chỉ có giá trị đối với nền y học trong nước mà còn được giới y học quốc tế ghi nhận. Năm 1949, ông được Viện Hàn lâm Y học Pháp trao Giải thưởng Testut cho những đóng góp trong lĩnh vực giải phẫu học.

Năm 1946, khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Đỗ Xuân Hợp gia nhập quân đội. Ông đem kiến thức y học của mình phục vụ bộ đội, đồng thời tham gia xây dựng đội ngũ cán bộ quân y. Đây cũng là giai đoạn ông gắn bó sâu sắc giữa hai nhiệm vụ: người thầy thuốc và người chiến sĩ.

Sau năm 1950, ông giữ vai trò quan trọng trong công tác đào tạo quân y. Ông từng là Hiệu trưởng Trường Đại học Quân y, góp phần xây dựng cơ sở đào tạo cán bộ y tế cho Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ năm 1954, ông đồng thời đảm nhiệm Chủ nhiệm Bộ môn Giải phẫu Trường Đại học Y Hà Nội, tiếp tục đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ.

Đặc biệt, từ năm 1960 đến 1978, ông giữ cương vị lãnh đạo Đại học Quân y, nay là Học viện Quân y. Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, ông chú trọng xây dựng đội ngũ giảng viên, đào tạo cán bộ và phát triển nền y học quân sự. Theo các tư liệu, ông đã tham gia đào tạo khoảng 15.000 cán bộ y tế trong và ngoài Quân đội.

Không chỉ là người thầy tận tụy, Đỗ Xuân Hợp còn là một nhà khoa học có sức làm việc bền bỉ. Ông để lại hàng trăm công trình, sách chuyên khảo và tài liệu về giải phẫu học, nhân trắc học và hình thái học người Việt Nam. Bộ sách Giải phẫu học gồm nhiều tập do ông biên soạn đã trở thành tài liệu quan trọng đối với nhiều thế hệ sinh viên y khoa.

Trong suốt sự nghiệp, ông đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong ngành y và đời sống xã hội: Chủ tịch Hội Hình thái học Việt Nam, Phó Chủ tịch Tổng Hội Y học Việt Nam, đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VII, cùng nhiều nhiệm vụ khác.

Những đóng góp của ông được Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất. Năm 1985, ông được phong quân hàm Thiếu tướng và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 6/11/1985, Giáo sư, Thiếu tướng, Anh hùng Đỗ Xuân Hợp qua đời tại Hà Nội. Sau khi ông mất, những đóng góp khoa học của ông tiếp tục được ghi nhận; năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học, công nghệ đợt 1 với công trình Giải phẫu mô tả và Nhân trắc học người Việt Nam (1950–1971).

Giá trị truyền thống

Cuộc đời Đỗ Xuân Hợp là hình ảnh đẹp về người trí thức yêu nước, người thầy thuốc và người quân nhân luôn gắn tri thức với trách nhiệm đối với Tổ quốc.

Từ một y sĩ trẻ, ông không ngừng tự học để trở thành một nhà khoa học lớn, đồng thời đem kiến thức của mình phục vụ quân đội và nhân dân. Tấm gương ấy cho thấy tri thức, lòng tận tụy và tinh thần trách nhiệm cũng là những sức mạnh quan trọng góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước.

Tên tuổi Đỗ Xuân Hợp trở thành một phần quan trọng trong lịch sử y học Việt Nam và Quân y Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực giải phẫu học và đào tạo cán bộ y tế.