Người đặt nền móng cho ngành phẫu thuật thần kinh quân đội Việt Nam
Năm sinh – năm mất: 1918 – 1990 Quê quán: Làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Sinh năm 1918 tại Nam Định, Phạm Gia Triệu là một trong những bác sĩ quân y tiêu biểu của Việt Nam. Trong suốt hai cuộc kháng chiến, ông trực tiếp cứu chữa hàng nghìn thương binh, xây dựng ngành phẫu thuật thần kinh quân đội và đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ. Với những đóng góp to lớn trong y học và quân đội, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, quân hàm Thiếu tướng và nhiều danh hiệu cao quý khác.
Phạm Gia Triệu sinh ngày 15 tháng 1 năm 1918 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Xuất thân trong một gia đình có truyền thống hiếu học, ông theo học Trường Đại học Y Hà Nội và sớm bộc lộ năng lực chuyên môn trong lĩnh vực ngoại khoa. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông gia nhập quân đội, trở thành Trưởng ban Quân y Đông Triều, mở đầu sự nghiệp gắn bó lâu dài với ngành quân y Việt Nam.
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Phạm Gia Triệu vừa trực tiếp điều trị thương binh, vừa tham gia đào tạo đội ngũ quân y. Ông từng là Hiệu trưởng Trường Y tá Trưởng, Viện trưởng Viện Thực hành và Đội trưởng Đội điều trị phục vụ Chiến dịch Biên giới năm 1950. Với những thành tích xuất sắc trong công tác cứu chữa thương binh, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và trao tặng Huân chương.
Năm 1955, ông được cử sang Liên Xô học chuyên ngành phẫu thuật thần kinh. Sau khi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Y khoa năm 1961, ông trở về nước, giữ chức Viện phó Ngoại khoa Viện Quân y 108 và Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại Trường Sĩ quan Quân y. Ông là người đặt nền móng cho ngành phẫu thuật thần kinh tại Việt Nam, đồng thời xuất bản cuốn Chấn thương thần kinh (1963) – cuốn sách đầu tiên về chuyên ngành này ở nước ta.
Không chỉ là một nhà khoa học xuất sắc, Phạm Gia Triệu còn trực tiếp chỉ đạo công tác cứu chữa thương binh trong kháng chiến chống Mỹ, nghiên cứu nhiều phương pháp điều trị các chấn thương sọ não, cột sống và bệnh lý thần kinh. Những đóng góp nổi bật của ông giúp nâng cao chất lượng điều trị cho hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ. Ngày 1 tháng 1 năm 1967, khi mang quân hàm Thượng tá, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành bác sĩ quân y đầu tiên được nhận danh hiệu cao quý này.
Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, ông trực tiếp tham gia tiếp quản Tổng Y viện Cộng Hòa (nay là Bệnh viện Quân y 175), đồng thời tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong ngành quân y. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành Giáo sư, Thầy thuốc Nhân dân và là Đại biểu Quốc hội khóa VI. Suốt cuộc đời công tác, ông đã đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ quân y, góp phần xây dựng nền y học quân sự Việt Nam hiện đại.
Giáo sư, Thiếu tướng Phạm Gia Triệu qua đời ngày 13 tháng 6 năm 1990, hưởng thọ 73 tuổi. Ông được ghi nhớ là người thầy thuốc tài năng, tận tụy và là một trong những người đặt nền móng cho ngành phẫu thuật thần kinh Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông mãi là tấm gương sáng về trí tuệ, y đức và tinh thần cống hiến vì sức khỏe bộ đội và nhân dân.
