Người đặt nền móng cho phong trào cách mạng Gò Công

Nguyễn Văn Côn, thường gọi là Chín Côn, sinh năm 1893 tại làng Vĩnh Hựu, huyện Hòa Đồng, tỉnh Gò Công, nay là xã Vĩnh Hựu, huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống yêu nước; ông nội là Nguyễn Văn Chung từng tham gia nghĩa quân trong cuộc khởi nghĩa Trương Định.

Ngay từ khi còn rất trẻ, Nguyễn Văn Côn đã quan tâm đến con đường cứu nước. Năm 1908, ông tham gia hoạt động yêu nước và sau đó tổ chức Cộng hòa Hội, tập hợp những thanh niên tiến bộ để đọc sách báo, tuyên truyền tinh thần yêu nước và giúp đỡ những người ra nước ngoài tìm đường cứu nước.

Năm 1927, ông giữ chức Bí thư Tỉnh hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tỉnh Gò Công và là Ủy viên Kỳ bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Nam Kỳ.

Năm 1929, Nguyễn Văn Côn gia nhập An Nam Cộng sản Đảng và trở thành Bí thư An Nam Cộng sản Đảng ở Gò Công. Đây là thời điểm phong trào cách mạng ở Nam Kỳ đang phát triển mạnh và việc xây dựng tổ chức Đảng trở thành yêu cầu cấp thiết.

Tháng 5/1945, ông được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Gò Công.

Tháng 7/1945, ông chỉ đạo thành lập lực lượng Thanh niên Tiền phong tại Gò Công. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong việc tập hợp thanh niên và chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng khởi nghĩa.

Tháng 8/1945, tình hình Gò Công diễn biến nhanh chóng. Quần chúng ở nhiều nơi đứng lên đấu tranh, chính quyền cũ ngày càng lúng túng. Ngày 21/8, nhân dân An Thạnh Thủy biểu tình kéo xuống Thạnh Nhựt, tước vũ khí của hương quản. Tỉnh trưởng Gò Công phải mời Nguyễn Văn Côn đại diện Việt Minh đến làm việc và nhờ giải quyết tình hình.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Ông từng là đại biểu Quốc hội các khóa I, II, III, IV và V.

Năm 1965, do sức khỏe yếu, ông nghỉ công tác tại Hà Nội. Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở về quê Gò Công. Năm 1981, ông qua đời tại xã Bình Nghị, huyện Gò Công Đông.

Nhà nước tặng thưởng ông nhiều huân chương, huy chương, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh.

Ngày nay, tên Nguyễn Văn Côn được đặt cho nhiều công trình ở Gò Công. Chính quyền tỉnh Tiền Giang vẫn tổ chức thăm hỏi thân nhân ông và nhắc đến những đóng góp của ông đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Bài học cho thanh niên: Một người có thể bắt đầu bằng việc tập hợp vài người bạn cùng chí hướng, nhưng nếu có lý tưởng, bản lĩnh và sự kiên trì, họ có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đối với cộng đồng.