NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO TÌNH BÁO QUÂN SỰ VIỆT NAM VÀ KHÚC TRÁNG CA BẤT TỬ TRÊN DÒNG VÀM CỎ ĐÔNG
Trong lịch sử vẻ vang của lực lượng Tình báo Quốc phòng Việt Nam, có những bậc tiền bối khai sơn phá thạch mà tài năng thao lược, tầm nhìn chiến lược và nhân cách đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ điệp báo mai sau. Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Minh Đạo (tên thật là Đào Phúc Lộc, còn mang các bí danh lẫy lừng như Năm Thu, Năm Đời) – Trưởng phòng Tình báo đầu tiên của Quân ủy Hội (tiền thân của Cục Tình báo, Tổng cục II, Bộ Quốc phòng) – là một cánh chim đại bàng của ngành tình báo cách mạng. Từ chàng thanh niên vùng than Móng Cái đến vị chỉ huy tình báo chiến lược kiệt xuất trên chiến trường Nam Bộ rực lửa, cuộc đời hoạt động thầm lặng của ông là bản hùng ca bi tráng kết thúc bằng sự hy sinh anh dũng trên khúc sông Vàm Cỏ Đông đêm mùa đông năm 1969.
Giai đoạn mở đầu Toàn quốc kháng chiến năm 1946 cho đến những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tình báo quân sự Việt Nam phải đối đầu trực diện với những cỗ máy chiến tranh và cơ quan gián điệp tinh vi bậc nhất của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ:
Ngày đầu lập quốc, quân đội cách mạng non trẻ thiếu thốn trăm bề, chưa có trường lớp đào tạo nghiệp vụ tình báo bài bản; mạng lưới trinh sát, điệp báo phải vừa chiến đấu vừa tự mò mẫm đúc rút quy luật hoạt động của đối phương.
Chiến trường Nam Bộ – nơi "đi trước về sau" – luôn là tâm điểm của các chiến dịch bình định, gom dân, cài cắm mật vụ Phượng Hoàng, thám báo biệt kích dày đặc trên các tuyến sông rạch và rừng ngập mặn.
Để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho cơ quan đầu não Trung ương Cục miền Nam và vạch ra các kế hoạch tác chiến chiến lược, yêu cầu sống còn đặt lên vai người chỉ huy tình báo là phải xây dựng được một hệ thống mạng lưới "chui sâu, leo cao", kết hợp nhịp nhàng giữa trinh sát vũ trang, tình báo chiến lược và tình báo hành động ngay giữa lòng đô thành Sài Gòn.
Đồng chí Hoàng Minh Đạo đã nhận lãnh trọng trách lịch sử ấy bằng tất cả sự quả cảm, khối óc mưu lược phi thường và bản lĩnh gang thép của người cộng sản tiền bối.
Người thanh niên Móng Cái sớm giác ngộ ngọn cờ cứu quốc
Hoàng Minh Đạo sinh năm 1923 tại xã Vạn Ninh, huyện Hải Ninh (nay là thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh) – dải đất địa đầu vùng Đông Bắc Tổ quốc, nơi cửa khẩu giao thương quốc tế và cái nôi phong trào công nhân mỏ kiên cường.
Xuất thân trong một gia đình yêu nước, sớm chứng kiến cảnh phu mỏ bị thực dân Pháp bóc lột dã man và sự hoành hành của các thế lực phản động biên giới, ông sớm nung nấu chí căm thù giặc:
Năm 1936, khi mới 13 tuổi, ông đã tham gia phong trào thanh niên yêu nước và Mặt trận Dân chủ tại quê hương.
Năm 1939, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương khi mới 16 tuổi – trở thành một trong những đảng viên trẻ tuổi kiên trung nhất thời bấy giờ ở vùng than Quảng Ninh.
Nhờ thông thạo tiếng Pháp, tiếng Hoa, am hiểu sâu sắc phong tục tập quán các tộc người vùng biên và có tư chất trinh sát bẩm sinh, ông được Trung ương Đảng tin cậy giao phụ trách công tác giao thông liên lạc quốc tế và đường dây bảo vệ cán bộ lãnh đạo từ Trung Quốc về nước qua biên giới Đông Bắc.
Trưởng ban Tình báo đầu tiên của Quân ủy Hội (1945)
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa khai sinh đã phải đối mặt với thù trong giặc ngoài hiểm nghèo: quân Tưởng Giới Thạch kéo vào miền Bắc, thực dân Pháp nổ súng tái chiếm miền Nam.
Ngày 25 tháng 10 năm 1945, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng, Phòng Tình báo Quân ủy Hội (cơ quan tình báo quân sự đầu tiên của quân đội ta) được thành lập. Người thanh niên 22 tuổi Đào Phúc Lộc – với bí danh Hoàng Minh Đạo – được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp tin tưởng bổ nhiệm làm Trưởng phòng Tình báo đầu tiên:
Dưới sự chỉ đạo của ông, cơ quan tình báo non trẻ đã nhanh chóng thiết lập mạng lưới điệp báo tại Hà Nội, Hải Phòng và các đô thị lớn miền Bắc, kịp thời phát hiện âm mưu đảo chính lật đổ chính quyền cách mạng của các đảng phái phản động (vụ án phố Ôn Như Hầu tháng 7/1946).
Ông chỉ đạo thu thập nhiều tài liệu tác chiến cơ mật của quân đội Pháp, cung cấp cho Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh những căn cứ quan trọng để hoạch định chiến lược cho ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946).
Vị tướng tình báo huyền thoại trên chiến trường Nam Bộ
Năm 1948, nhận thấy chiến trường Nam Bộ cần một cán bộ tình báo có tầm nhìn chiến lược và kinh nghiệm tổ chức để củng cố phòng tuyến bí mật phía Nam, Trung ương Đảng và Bác Hồ quyết định phái đồng chí Hoàng Minh Đạo vào Nam:
Vượt qua hàng ngàn cây số đường rừng đầy bom đạn và sốt rét ác liệt, ông vào đến chiến trường Nam Bộ, lần lượt đảm nhiệm các trọng trách: Trưởng ban Quân báo Nam Bộ, Phó Ban Địch vận Xứ ủy Nam Bộ (với bí danh Năm Thu).
Ông trực tiếp tổ chức, chỉ đạo xây dựng mạng lưới tình báo quân sự sâu rộng khắp các tỉnh miền Đông, miền Tây và nội thành Sài Gòn – Chợ Lớn. Nhiều điệp viên huyền thoại và các cụm tình báo lừng danh sau này đều mang đậm dấu ấn gây dựng, dìu dắt từ bàn tay và tư duy nghiệp vụ của ông.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, chấp hành mệnh lệnh của Đảng, ông ở lại miền Nam bám trụ cơ sở. Trong thời kỳ chống Mỹ, ông giữ chức Ủy viên Trung ương Cục miền Nam, Phó Trưởng ban Địch vận Trung ương Cục, Bí thư Phân khu 1 (Phân khu Củ Chi – Trảng Bàng – Hóc Môn), trực tiếp chỉ đạo mũi tiến công bí mật và vũ trang áp sát cửa ngõ Sài Gòn trong cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968.
Chuyến công tác cuối cùng và khúc tráng ca trên dòng Vàm Cỏ Đông
Sau cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, quân đội Mỹ mở các chiến dịch bình định quy mô lớn, biến khu vực Tam giác sắt Củ Chi – Trảng Bàng – Bến Cát thành vùng trắng hòng chia cắt căn cứ Trung ương Cục với nội đô Sài Gòn. Các tuyến sông rạch đều bị tàu tuần tra trang bị radar hồng ngoại và trực thăng vũ trang phong tỏa gắt gao.
Giữa tháng 12 năm 1969, sau khi hoàn thành đợt hội nghị quan trọng tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam (Tây Ninh), đồng chí Hoàng Minh Đạo cùng một tổ công tác gồm các cán bộ, chiến sĩ bảo vệ vượt sông trở về Phân khu 1 để trực tiếp chỉ đạo phong trào đấu tranh mùa khô 1969 – 1970:
Đêm 24 tháng 12 năm 1969 (đêm lễ Giáng sinh), trời tối mịt mùng, chiếc thuyền chở đồng chí Hoàng Minh Đạo và tổ công tác lặng lẽ vượt dòng sông Vàm Cỏ Đông, đoạn qua ấp An Thới, xã An Hòa, huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh.
Bất ngờ, một toán tàu tuần tiễu và biệt kích trang bị hỏa lực cực mạnh của quân đội Mỹ phục kích từ bụi rậm ven sông xả đạn súng máy, rốc-két và ném lựu đạn xối xả vào thuyền của ta.
Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, đồng chí Hoàng Minh Đạo cùng các chiến sĩ cảnh vệ kiên cường nổ súng bắn trả quyết liệt để phá vòng vây. Giữa bão lửa và dòng nước sâu, người chỉ huy tình báo kỳ tài đã bị trúng đạn của quân thù và anh dũng hy sinh, hòa mình vào dòng sông Vàm Cỏ Đông lịch sử ở tuổi 46.
Sự hy sinh của ông trong đêm Noel năm 1969 là một tổn thất vô cùng to lớn đối với Trung ương Cục miền Nam và lực lượng Tình báo Quốc phòng Việt Nam.
Mốc son phong tặng danh hiệu Anh hùng năm 1998
Do yêu cầu bảo mật tuyệt đối của ngành tình báo trong chiến tranh, suốt nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, danh tính thực sự và những chiến công lẫy lừng của người chỉ huy mang tên "Năm Thu", "Hoàng Minh Đạo", "Đào Phúc Lộc" vẫn là những ẩn số nằm sâu trong các hồ sơ lưu trữ tuyệt mật.
Bằng sự nỗ lực không mệt mỏi của các đồng chí, đồng đội cũ từng chiến đấu bên ông (như các tướng lĩnh tình báo, lãnh đạo Đảng và Nhà nước), bức màn bí mật đã dần được sáng tỏ.
Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc mang tầm vóc lịch sử cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng ngành tình báo cách mạng, ngày 31 tháng 07 năm 1998, Liệt sĩ Hoàng Minh Đạo đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ông cũng được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cao quý cùng nhiều phần thưởng vẻ vang khác của Đảng và Nhà nước.
Để đời đời ghi nhớ công ơn người khai sinh ngành Tình báo quân sự:
Tên tuổi của Anh hùng Liệt sĩ Hoàng Minh Đạo (Đào Phúc Lộc) được trân trọng đặt cho các tuyến đường lớn tại thành phố Móng Cái quê hương, thành phố Hạ Long (Quảng Ninh) và quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.
Một tượng đài trang nghiêm và nhà lưu niệm được xây dựng tại phường Ninh Dương, thành phố Móng Cái để tri ân người con ưu tú của vùng đất mỏ địa đầu biên cương.
Cuộc đời 46 năm của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Minh Đạo là một pho sử vàng ngời sáng về đức hy sinh thầm lặng, lòng trung kiên vô hạn và trí tuệ mưu lược phi thường. Từ mũi Sa Vĩ nơi đầu sóng ngọn gió Đông Bắc đến dòng Vàm Cỏ Đông bi tráng phương Nam, dấu chân và những mạng lưới điệp báo huyền thoại mà ông gây dựng mãi mãi là bức tường thành vững chắc bảo vệ Đảng, bảo vệ nhân dân, tạc nên một tượng đài bất tử của Tình báo Quốc phòng Việt Nam anh hùng.
