Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam

Trải qua 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân lập nên những chiến công hiển hách trong đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng, giao trọng trách xây dựng cơ quan tham mưu chiến lược là một vinh dự lớn đồng thời cũng là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn đối với đồng chí Hoàng Văn Thái. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, Bộ Tổng Tham mưu là “cơ quan quân sự cơ mật của Đoàn thể (Đảng), là cơ quan quan trọng của quân đội, có nhiệm vụ: Tổ chức, huấn luyện quân đội cho giỏi; tổ chức nắm địch, nắm ta rõ ràng; bày mưu kế khôn khéo; tổ chức chỉ huy thông suốt, bí mật, nhanh chóng, kịp thời, chính xác để đánh thắng mọi kẻ thù, bảo vệ cách mạng”(1) và “xây dựng Bộ Tổng Tham mưu trong điều kiện chưa hề có một cán bộ nào đã từng làm công tác tham mưu; không có phương tiện. Ngay nơi làm việc cũng chưa có”(2). Bên cạnh đó, bản thân đồng chí Hoàng Văn Thái cũng “chưa biết gì về công tác tham mưu… nó lớn quá sức tưởng tượng đối với mình”(3), “cung cách tổ chức một cơ quan tham mưu ra sao và điều hành nó như thế nào, nhất là lại với cơ quan Bộ Tổng Tham mưu nữa, đúng là như chim chích vào rừng”(4).

Bằng tài năng và quyết tâm chính trị cao nhất, đồng chí Hoàng Văn Thái dành nhiều thời gian, công sức, ngày đêm trăn trở suy nghĩ, tìm hiểu, nghiên cứu về công tác tham mưu, về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan tham mưu... Sau nhiều ngày đêm tích cực nghiên cứu tài liệu cả trong nước và nước ngoài, kết hợp nhóm nghiên cứu về tổ chức cơ quan tham mưu với tranh thủ các ý kiến của đội ngũ cán bộ ở các đơn vị, đặc biệt là những gợi ý của đồng chí Võ Nguyên Giáp, đồng chí Hoàng Văn Thái đã định hình cơ bản về cơ cấu tổ chức của cơ quan tham mưu bao gồm: Tác chiến - Đồ bản; Tình báo; Thông tin liên lạc và Văn phòng. Dưới sự tổ chức, điều hành, chỉ huy của đồng chí Hoàng Văn Thái, chỉ trong một thời gian rất ngắn, “khoảng trung tuần tháng 10 năm 1945, cơ cấu tổ chức cơ quan tham mưu bước đầu được hình thành cùng với sự phân công phân nhiệm trong nội bộ từng bộ phận và mối quan hệ hợp đồng giữa bộ phận này với bộ phận khác”(9).

Dưới sự chỉ đạo, chỉ huy của đồng chí Tổng Tham mưu trưởng, Phòng Tác chiến - Đồ bản khắc phục mọi khó khăn về phương tiện thông tin hạn chế, chế độ báo cáo và hạn chế trong việc nắm tình hình, đặc biệt là tình hình chiến sự ở Nam Bộ đã nắm chắc tình hình ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, sưu tầm, in, phân loại, sắp xếp các loại bản đồ bảo đảm cho thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, phòng nắm chắc âm mưu, thủ đoạn của địch, diễn biến tình hình, trên cơ sở đó tham mưu và đối phó với cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp đang lan rộng ở miền Nam, đồng thời tiến hành xử lý kiên quyết, linh hoạt, khéo léo, mềm dẻo các vụ xung đột, gây hấn, phá hoại, đòi yêu sách, cố tình tạo cớ để can thiệp của địch, góp phần đập tan âm mưu gây xung đột và phá hoại của địch và bọn phản động, tay sai, bảo vệ và củng cố vững chắc chính quyền cách mạng.

Phòng Thông tin liên lạc tổ chức các mạng thông tin vô tuyến điện, điện báo, hệ thống truyền đạt công văn, nghiên cứu và đưa vào sử dụng bảng luật mật mã, bảo đảm thông suốt và bí mật. Đồng thời, mở lớp huấn luyện sử dụng máy vô tuyến cho các chiến khu, các đơn vị, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài. Đến cuối tháng 9 năm 1945, các Chiến khu 1, 2, 3 và một số tỉnh trọng điểm đã liên lạc được với Trung ương bằng máy vô tuyến điện. Ngày 1-10-1945, triển khai xong hệ thống thông tin liên lạc bằng vô tuyến điện với Nam Bộ, Khu 5, Chiến khu 1, 2 và 3(11). Hệ thống truyền đạt công văn bằng đường bộ của Đội “liên lạc đặc biệt” bắt đầu hoạt động trên một số tuyến đường chính: Hà Nội, Vinh, Huế, Khu 5, Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Lào Cai. Bên cạnh đó, Phòng Thông tin tích cực, chủ động tìm kiếm để bổ sung thêm máy thu, máy phát, máy nổ, các phương tiện, linh kiện thông tin, phân loại, sắp xếp, dự trữ, bảo đảm cho nhiệm vụ trước mắt và lâu dài. Qua đó, góp phần xây dựng, phát triển hệ thống thông tin liên lạc, bảo đảm bí mật, liên lạc thông suốt từ Trung ương tới các đơn vị, địa phương, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng.